Kısaca
Karaciğer kanseri, karaciğerde gelişen kanserdir. Kanser karaciğerin kendi hücrelerinden başlıyorsa birincil (primer) karaciğer kanseri, vücudun başka bir yerindeki kanserin karaciğere yayılmasıyla oluşuyorsa ikincil (sekonder) karaciğer kanseri adını alır. MedlinePlus'a göre birincil karaciğer kanserlerinin en sık görülen türü hepatosellüler karsinomdur ve çoğunlukla siroz, hepatit B ve hepatit C gibi uzun süreli karaciğer hastalıkları zemininde gelişir. Erken dönemde belirti vermeyebilir; ilerledikçe sarılık, karın ağrısı, iştahsızlık ve kilo kaybı görülebilir. Tedavi; kanserin büyüklüğüne, yayılımına ve karaciğerin genel durumuna göre cerrahi, ablasyon, kemoembolizasyon, radyoterapi, ilaç tedavileri ve bazı durumlarda karaciğer nakli seçeneklerinden oluşur.
Karaciğer kanseri nedir?
Karaciğer, karnın sağ üst bölümünde, kaburgaların altında yer alan büyük bir organdır. Besinlerin işlenmesi, zararlı maddelerin vücuttan uzaklaştırılması, kanın pıhtılaşmasında görev alan proteinlerin yapımı ve safra üretimi gibi pek çok yaşamsal görevi vardır.
MedlinePlus hepatosellüler karsinomu, karaciğerde başlayan kanser olarak tanımlar ve bunun karaciğerden başlayan kanserlerin en sık görülen türü olduğunu belirtir. Bu yazıda ağırlıklı olarak birincil karaciğer kanseri ele alınmaktadır.
NHS, ikincil karaciğer kanserinin vücudun başka bir yerindeki kanser hücrelerinin karaciğere yayılmasıyla oluştuğunu hatırlatır. Örneğin kalın bağırsak kanseri karaciğere yayılabilir. İkincil karaciğer kanserinde tedavi, kanserin başladığı organa göre planlanır; bu nedenle iki durum birbirinden ayrı değerlendirilir.
Karaciğer kanseri belirtileri
Karaciğer kanseri erken evrede çoğu zaman belirti vermez. NHS'in sıraladığı belirtiler şunlardır:
- Sarılık: Gözlerin akının ya da cildin sararması; buna kaşıntı, koyu renkli idrar ve açık renkli dışkı eşlik edebilir
- İştahsızlık ya da açıklanamayan kilo kaybı
- Yorgunluk ve enerji düşüklüğü
- Grip benzeri halsizlik hissi
- Karnın sağ tarafında ele gelen bir şişlik
- Bulantı veya kusma
- Karnın sağ üst bölümünde ya da sağ omuzda ağrı
- Hazımsızlık ya da az yemekle hemen doyma
- Yemekle ilişkisi olmayan karın şişliği
MedlinePlus ayrıca kolay morarma ve karında sıvı birikmesini (asit) de sayar.
NHS, bu belirtilerin çoğunun sık görüldüğünü ve kanser dışındaki pek çok durumdan da kaynaklanabileceğini vurgular. Yani bu belirtilerden birinin olması kanser olduğunuz anlamına gelmez. Ancak kanser varsa erken fark edilmesi tedavi seçenekleri açısından önemlidir. Bkz. Sarılık nedir?
Karaciğer kanseri neden olur? Risk etkenleri
MedlinePlus'a göre karaciğer kanserinin başlıca nedeni, karaciğerde uzun süre devam eden hasar ve bunun sonucunda gelişen skarlaşmadır (siroz). Siroza ve karaciğer kanserine zemin hazırlayan durumlar şunlardır:
- Hepatit B ve hepatit C enfeksiyonları: Uzun süreli (kronik) viral hepatit önemli bir risk etkenidir. Bkz. Hepatit B nedir? ve Hepatit C nedir?
- Uzun süreli aşırı alkol kullanımı. Bkz. Alkol ve sağlık
- Karaciğer yağlanmasıyla ilişkili iltihap: MedlinePlus, obezite ve diyabetle bağlantılı metabolik karaciğer hastalığını sayar. Bkz. Karaciğer yağlanması nedir?
- Bağışıklık sistemi kaynaklı karaciğer hastalıkları (otoimmün hepatit)
- Vücutta demir birikimi (hemokromatoz). Bkz. Hemokromatoz
NHS ayrıca şu durumları risk etkenleri arasında sayar:
- 60 yaşın üzerinde olmak; NHS'e göre en sık 85 yaş üzerinde görülür
- Erkek olmak
- Safra taşları, diyabet, karaciğer kelebeği (bir parazit) enfeksiyonu ve HIV
- Ailede birincil karaciğer kanseri öyküsü
Bu konuda
Karaciğer kanseri konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Karaciğer kanseri nasıl teşhis edilir?
MedlinePlus'ın sıraladığı tanı yöntemleri şunlardır:
- Görüntüleme: Karın ultrasonu, bilgisayarlı tomografi (BT) ve MR ile karaciğerdeki kitleler değerlendirilir. Bkz. Ultrason nedir? ve MR nedir?
- Alfa-fetoprotein (AFP) kan testi: Bazı karaciğer kanserlerinde kanda yükselebilen bir proteindir. Tek başına tanı koydurmaz, ancak diğer bulgularla birlikte değerlendirilir.
- Karaciğer biyopsisi: Gerektiğinde karaciğerden ince bir iğneyle doku örneği alınarak tanı doğrulanır.
- Karaciğer testleri: Karaciğerin genel işlevini değerlendirmek için kullanılır. Bkz. Karaciğer fonksiyon testleri
Yüksek risklilerde düzenli izlem
MedlinePlus'a göre siroz gibi yüksek risk taşıyan kişilerde karaciğer kanserini erken dönemde yakalamak amacıyla düzenli tarama yapılabilir. Sirozu ya da kronik hepatit B'si olan kişilerin, izlem sıklığını ve hangi testlerin yapılacağını hekimleriyle konuşması önemlidir.
Karaciğer kanseri nasıl tedavi edilir?
NHS'e göre uzman ekip; kanserin büyüklüğünü ve türünü, karaciğerdeki yerini, yayılıp yayılmadığını ve kişinin genel sağlık durumunu değerlendirerek size uygun tedavi planını birlikte oluşturur. Bu ekipte genellikle gastroenteroloji, cerrahi, onkoloji ve girişimsel radyoloji uzmanları yer alır. NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı başlıca tedaviler şunlardır:
- Cerrahi: Kanserli karaciğer bölümünün çıkarılması. Karaciğerin geri kalanının sağlıklı olması bu seçenek için önemlidir.
- Karaciğer nakli: MedlinePlus, uygun kişilerde karaciğer naklini de tedavi seçenekleri arasında sayar. Nakil, hem kanserin hem de hastalıklı karaciğerin yerine sağlıklı bir karaciğer konulmasını sağlar.
- Termal ablasyon: NHS'e göre elektrik akımı ya da mikrodalga enerjisiyle kanser dokusunun yok edilmesidir; MedlinePlus aşırı soğukla yapılan yöntemleri de sayar. Bkz. Termal ablasyon
- Kemoembolizasyon: Kemoterapi ilacının, tümörü besleyen damarlar yoluyla doğrudan kanserli bölgeye verilmesi ve bu damarların tıkanması. Bkz. Girişimsel radyoloji nedir?
- Radyoterapi (SIRT): NHS'e göre radyoaktif küçük boncukların karaciğerin kan damarlarına verilerek tümörün içeriden ışınlanmasıdır.
- Hedefe yönelik ilaçlar ve immünoterapi: Kanserin büyümesini durdurmaya ya da bağışıklık sisteminin kansere karşı yanıtını güçlendirmeye yönelik ilaçlardır. MedlinePlus'a göre ileri evre hastalıkta kullanılır.
Tedavi seçimi kişiye özeldir. Karaciğer kanseri çoğunlukla sirozlu bir karaciğerde geliştiği için, tedavi planlanırken yalnızca tümörün özellikleri değil, karaciğerin geri kalanının ne kadar iyi çalıştığı da dikkate alınır. Tedavinin olası yararlarını, yan etkilerini ve günlük yaşamınıza etkisini ekibinizle ayrıntılı olarak konuşmanız önemlidir. Bkz. Kemoterapi nedir?
Destek almak
Kanser tanısı almak kişi ve yakınları için zorlayıcı bir süreçtir. Tedavi ekibinden beslenme, ağrı kontrolü ve psikolojik destek konularında yardım istemekten çekinmeyin. Bir hekimden ikinci görüş almak da hakkınızdır. Bkz. İkinci görüş nasıl alınır?
Karaciğer kanseri riskini azaltmak
Karaciğer kanseri her zaman önlenemez; ancak NHS ve MedlinePlus riski azaltmaya yardımcı olabilecek adımları şöyle sıralar:
- Hepatit B aşısı olmak: MedlinePlus hepatit B aşısını korunmanın önemli bir parçası olarak sayar. Bkz. Erişkin aşılama
- Hepatit taraması ve tedavisi: Hepatit B ya da C taşıyıp taşımadığınızı öğrenmek ve gerekiyorsa tedavi olmak.
- Alkolü sınırlamak: NHS, önerilen sınırların üzerinde alkol tüketilmemesini öğütler.
- Sağlıklı kiloyu korumak: Fazla kiloların verilmesi karaciğer yağlanmasını azaltmaya yardımcı olabilir. Bkz. Sağlıklı kilo verme
- Diyabet gibi metabolik hastalıkları kontrol altında tutmak
- Sigarayı bırakmak. Bkz. Sigarayı bırakmak için adımlar
- İş yerinde koruyucu ekipman kullanmak: NHS, zararlı kimyasallarla çalışanların koruyucu ekipman kullanmasını önerir.
- Risk grubundaysanız düzenli izlem: Siroz gibi yüksek risk taşıyan kişilerde hekimin önerdiği taramalara katılmak.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beklemeden 112'yi arayın:
- Kan kusma ya da siyah, katran gibi dışkılama varsa
- Bilinç bulanıklığı, aşırı uyku hâli veya davranış değişikliği ortaya çıktıysa
- Şiddetli karın ağrısı ile birlikte baş dönmesi, bayılma hissi varsa
Aynı gün tıbbi yardım alın (NHS):
- Cildiniz ya da gözlerinizin akı sarardıysa
- İki günden uzun süren kusma varsa
Hekime başvurun (NHS ve MedlinePlus):
- Karnınızda bir şişlik fark ettiyseniz
- Belirgin ve açıklanamayan kilo kaybı varsa
- Yukarıdaki belirtiler iki haftadan uzun sürüyor ve düzelmiyorsa
- Karın ağrınız sürüyorsa, özellikle bilinen bir karaciğer hastalığınız varsa
İlk değerlendirme için aile hekiminize ya da iç hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz. Tanı ve tedavi süreci gastroenteroloji, onkoloji ve cerrahi uzmanlarından oluşan bir ekip tarafından yürütülür.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Karaciğer kanseri belirti verir mi?
Erken evrede çoğu zaman belirti vermez. İlerledikçe sarılık, karnın sağ üst bölümünde ağrı, iştahsızlık, kilo kaybı ve karında şişlik görülebilir. Bu nedenle yüksek risk taşıyan kişilerde düzenli izlem önemlidir.
Siroz karaciğer kanserine dönüşür mü?
Siroz, karaciğer kanseri için en önemli zeminlerden biridir. MedlinePlus'a göre karaciğer kanserinin başlıca nedeni karaciğerde uzun süren hasar ve skarlaşmadır. Sirozu olan herkeste kanser gelişmez, ancak düzenli izlem önerilir.
Karaciğer kanseri kalıtsal mı?
Çoğu karaciğer kanseri kalıtsal değildir; hepatit, alkol ve karaciğer yağlanması gibi nedenlere bağlı karaciğer hasarı zemininde gelişir. NHS, ailede birincil karaciğer kanseri öyküsünü risk etkenleri arasında sayar.
Karaciğer kanseri tedavi edilebilir mi?
Tedavi seçenekleri kanserin evresine ve karaciğerin genel durumuna bağlıdır. MedlinePlus erken evrede cerrahi, ablasyon ve karaciğer nakli gibi tedavilerin uygulanabildiğini, ileri evrede ise ilaç tedavilerinin kullanıldığını belirtir. Size uygun seçenekleri tedavi ekibinizle konuşun.
Karaciğer kanseri için hangi doktora gidilir?
İlk adımda aile hekiminize ya da iç hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz. Tanı ve tedavi gastroenteroloji, tıbbi onkoloji, genel cerrahi ve girişimsel radyoloji uzmanlarının birlikte çalıştığı bir ekip tarafından planlanır.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
- Hemokromatoz
- Hepatit B
- Hepatit C
- HIV enfeksiyonu
- İstemsiz kilo kaybı
- Karaciğer kanseri
- Karaciğer sirozu
- Karaciğer yağlanması
- Obezite
- Safra kesesi taşı
- Sarılık
- Tip 2 diyabet
- Bilgisayarlı tomografi (BT)
- Karaciğer biyopsisi
- Karaciğer nakli değerlendirmesi
- Kemoembolizasyon (TACE)
- Kemoterapi ve ilaç tedavisi değerlendirmesi
- MR (manyetik rezonans görüntüleme)
- Ultrasonografi
- BT (bilgisayarlı tomografi)
- MR (manyetik rezonans görüntüleme)
- Radyoembolizasyon (TARE, Y-90)
- Radyofrekans ve mikrodalga ablasyon (termal ablasyon)
- Ultrasonografi (USG)
- Genel Cerrahi
- Gastroenteroloji Cerrahisi
- Cerrahi Onkoloji
- Gastroenteroloji
- Tıbbi Onkoloji
- Radyasyon Onkolojisi
- Girişimsel Radyoloji
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
