Radyofrekans ve mikrodalga ablasyon (termal ablasyon) nedir?

Ablasyon nedir?

ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI), ablasyon tedavisini dokuyu ortadan kaldıran ya da yok eden bir tedavi olarak tanımlar. "Termal" sözcüğü, bu işin ısıyla (ya da soğuk ile) yapıldığını anlatır. Ablasyonun temel mantığı, hedef dokuyu öldürecek sıcaklığa ulaştırırken çevredeki sağlıklı dokuyu olabildiğince korumaktır.

Southampton Üniversite Hastanesi'nin (NHS) hasta bilgilendirmesine göre mikrodalga ablasyonda tümöre yerleştirilen iğneler aracılığıyla alan 60 derecenin üzerine ısıtılır ve bu sıcaklık dokunun ölümüne yol açar. Yok edilen doku zamanla vücut tarafından büzüştürülür ve yerinde bir skar dokusu kalır; tümör vücuttan dışarı alınmaz.

Radyofrekans ve mikrodalga ablasyon farkı

Radyofrekans ablasyon (RFA)

NCI'ye göre radyofrekans ablasyonda özel iğneler doğrudan deriden ya da karındaki bir kesiden tümöre ulaştırılır. Yüksek enerjili radyo dalgaları iğneleri ve tümörü ısıtarak kanser hücrelerini öldürür. NHS de böbrek kanserinde radyofrekans ablasyonun, deriden böbreğe ilerletilen bir iğne aracılığıyla radyo dalgalarıyla kanser hücrelerinin öldürülmesi olduğunu belirtir. Isı, iğnenin ucundan çevre dokuya iletilerek yayılır.

Mikrodalga ablasyon (MWA)

NCI, mikrodalga tedavisini tümörün mikrodalgaların oluşturduğu yüksek sıcaklıklara maruz bırakıldığı bir tedavi olarak tanımlar. Kuruma göre bu, kanser hücrelerine zarar verip onları öldürebilir ya da onları radyasyonun ve bazı kanser ilaçlarının etkilerine daha duyarlı hâle getirebilir. Mikrodalgalar dokuyu doğrudan ısıtır; bu nedenle genellikle daha kısa sürede daha geniş bir alan ısıtılabilir ve büyük damarlara yakın bölgelerde kan akışının yarattığı soğutma etkisinden daha az etkilenebilir.

Hangi yöntemin seçileceği; tümörün boyutu, yeri, çevresindeki yapılar, merkezin deneyimi ve cihaz olanaklarına göre belirlenir. Her ikisi de aynı temel amaca hizmet eder.

Diğer ablasyon türleri

NCI, karaciğer kanseri tedavisinde termal yöntemlerin yanı sıra başka ablasyon tekniklerini de sayar:

• Kriyoablasyon: Bir aletle kanser hücrelerinin dondurularak yok edilmesi. NHS, böbrek kanserinde deriden geçirilen küçük iğnelerle kanser hücrelerinin dondurulduğunu belirtir.
• Perkütan etanol enjeksiyonu: Tümörün içine ince bir iğneyle saf alkol verilerek kanser hücrelerinin öldürülmesi.
• Elektroporasyon: Tümöre yerleştirilen bir elektrottan elektrik atımları gönderilmesi. NCI, bu yöntemin klinik araştırmalarda incelendiğini belirtir.

Odaklanmış ultrasonla (HIFU) yapılan ablasyon ise iğne kullanmadan, ses dalgalarını vücut dışından odaklayarak ısı oluşturur ve ayrı bir teknoloji olarak değerlendirilir.

Hangi durumlarda kullanılır?

Termal ablasyon en çok şu durumlarda gündeme gelir:

• Karaciğer tümörleri: Southampton bilgilendirmesine göre mikrodalga ablasyon, karaciğerinde az sayıda küçük tümörü olan veya ameliyat olamayan kişiler için uygun bir tedavidir. Karaciğere yayılmış bazı başka kanserlerde de kullanılabilir.
• Böbrek tümörleri: NHS'ye göre radyofrekans ablasyon, kanser küçükse ve kişi ameliyat olamayacak kadar sağlıksızsa ya da kanser büyük veya yayılmışsa belirtileri kontrol etmek amacıyla kullanılabilir. Kriyoterapi de küçük kanserlerde ve ameliyata uygun olmayan kişilerde bir seçenektir.
• Akciğer tümörleri: Ameliyata uygun olmayan bazı hastalarda küçük akciğer tümörleri veya akciğere yayılmış tümörler için kullanılabilir.
• İyi huylu tiroid nodülleri: Bası veya görünüm sorunu yaratan bazı iyi huylu tiroid nodüllerinde radyofrekans ablasyon bir seçenek olarak değerlendirilebilir.
• Diğer alanlar: Kemik tümörlerinde ağrı kontrolü ve bazı damar ile kalp ritim sorunlarında da benzer ısı tabanlı ablasyon teknikleri kullanılır; ancak bunlar farklı cihaz ve yaklaşımlarla yapılır.

Ablasyon kararı genellikle cerrahi, onkoloji, radyoloji ve ilgili organ uzmanlarının birlikte değerlendirdiği bir kurulda verilir.

Ablasyon ile ameliyat arasındaki farklar

Ablasyon ve ameliyat, bazı küçük tümörlerde birbirine alternatif olarak konuşulabilir. Aralarındaki başlıca farklar şöyle özetlenebilir:

• Erişim yolu: Ameliyatta organa kesiyle ulaşılır ve tümör çevresindeki dokuyla birlikte çıkarılır. Ablasyonda ise deriden yerleştirilen iğnelerle tümör yerinde yok edilir.
• Doku incelemesi: Ameliyatla çıkarılan doku patolojide bütün olarak incelenebilir. Ablasyonda doku çıkarılmadığı için, tanı gerekiyorsa işlemden önce veya aynı seansta ayrıca biyopsi alınır.
• İyileşme: Ablasyon sonrası hastanede kalış ve iyileşme genellikle daha kısadır.
• Uygunluk: Ameliyatı kaldıramayacak kadar genel durumu bozuk olan kişilerde ablasyon bir seçenek olabilir. Buna karşılık büyük tümörlerde veya cerrahinin daha uygun olduğu durumlarda ameliyat öne çıkar.

Bu karşılaştırma genel bir çerçevedir; sizin için hangisinin uygun olduğunu tedavi ekibiniz, tümörün özelliklerine ve genel sağlık durumunuza göre değerlendirir.

İşlem nasıl yapılır?

Hazırlık

Southampton bilgilendirmesine göre hastaya işlem öncesinde nasıl hazırlanması gerektiğini anlatan yazılı bilgi gönderilir. Kan testleri, pıhtılaşma değerleri ve kullanılan ilaçlar gözden geçirilir; kan sulandırıcıların ne zaman bırakılacağı hekim tarafından belirlenir. İşlemde röntgen ışını kullanıldığı için gebelik olasılığı sorulur; kurum, gebelik şüphesi olanların veya emzirenlerin önceden ekibi aramasını önerir.

İşlem sırasında

1. İşlem radyoloji bölümünde, girişimsel radyolog tarafından yapılır. Southampton bilgilendirmesine göre mikrodalga ablasyon genel anestezi altında yapılır ve yaklaşık bir ila iki saat sürer. Bazı merkezlerde ve bazı organlarda sedasyon ile lokal anestezi tercih edilebilir.
2. Tomografi veya ultrason görüntüleri yardımıyla ince iğneler deriden tümörün içine yerleştirilir.
3. İğneler doğru konumdayken cihaz enerji vererek tümör ve çevresinde güvenlik payı bırakacak şekilde bir alanı ısıtır.
4. Gerekirse iğne konumu değiştirilerek birden fazla ablasyon yapılır.
5. İşlem sonunda iğneler çıkarılır ve giriş yerlerine küçük pansumanlar uygulanır.

İşlem sonrası ve takip

Southampton bilgilendirmesine göre işlem sonrası hasta gözlem altında tutulur ve çoğu kişi bir gece hastanede kalır. Tedavi bölgesinde rahatsızlık veya hassasiyet olabilir; gerekirse ağrı kesiciler düzenli kullanılır. Aynı bilgilendirme şu önerileri içerir:

• İşlemden sonraki bir hafta boyunca ağır egzersiz ve ağır kaldırmaktan kaçınmak
• En az iki gün araç kullanmamak

Bazı kişilerde işlemden sonraki günlerde hafif ateş, halsizlik ve grip benzeri yakınmalar görülebilir; buna "ablasyon sonrası sendrom" denir ve çoğunlukla kendiliğinden geçer. Bu belirtiler artarsa ekibe bilgi verilmelidir.

Southampton bilgilendirmesine göre işlemden sonraki bir ay içinde kontrol tomografisi çekilir ve sonuçlar, hastayı yönlendiren uzmanla yapılan görüşmede konuşulur. Ablasyon alanının tamamen tedavi edilip edilmediği ve yeni tümör olup olmadığı düzenli görüntüleme ile izlenir. Gerekirse işlem tekrarlanabilir veya başka tedavilere geçilebilir.

Riskler ve sınırlılıklar

Southampton bilgilendirmesi, işlem sonrası sorun yaşanmasının pek olası olmadığını belirtir; yine de her girişimde olduğu gibi riskler vardır:

• İğnenin geçtiği yerde veya organ içinde kanama
• Enfeksiyon veya ablasyon alanında apse
• Çevre organlarda ısı hasarı (örneğin bağırsak, safra yolları veya diyafram)
• Akciğer işlemlerinde akciğer zarları arasında hava toplanması
• İşlemde kullanılan röntgen ışınına bağlı radyasyon; bilgilendirmeye göre ekip, bu işlemin yararının radyasyonun düşük riskinden fazla olduğunu değerlendirdiğinde işlemi önerir

Sınırlılıklar da önemlidir: Ablasyon büyük tümörlerde, kritik yapılara çok yakın tümörlerde veya görüntülemede iyi görülemeyen lezyonlarda uygun olmayabilir. Tümör tedavi edilen alanın kenarından yeniden büyüyebilir. Bu nedenle düzenli takip şarttır.

Alternatifler

Southampton bilgilendirmesi, karaciğer tümörlerinde mikrodalga ablasyona alternatif olarak alkol enjeksiyonu, radyofrekans ablasyon, kemoembolizasyon ve ameliyatla tümörün çıkarılmasını sayar. NCI de karaciğer tümörlerinde tümörü besleyen atardamarın tıkandığı embolizasyon ve ilacın da verildiği kemoembolizasyon yöntemlerini tanımlar. Hangi tedavinin size uygun olduğunu tedavi ekibinizle konuşmanız önemlidir.