MR nedir, nasıl çekilir? Manyetik rezonans hakkında

MR nasıl çalışır?

Vücudumuzun büyük bölümü sudan oluşur ve su moleküllerinde bulunan hidrojen atomlarının çekirdeği (proton) küçük birer mıknatıs gibi davranır. NIBIB, MR'ın çalışma ilkesini şöyle açıklar:

1. MR cihazındaki güçlü mıknatıs, vücuttaki protonların manyetik alan yönünde hizalanmasını sağlar.
2. Cihaz kısa radyo dalgası darbeleri göndererek bu hizalanmayı bozar.
3. Radyo dalgası kesildiğinde protonlar yeniden hizalanırken enerji yayar; cihazdaki algılayıcılar bu enerjiyi kaydeder.
4. Farklı dokulardaki protonlar farklı hızlarda yeniden hizalandığı için bilgisayar bu farklardan yararlanarak dokuları birbirinden ayırt eden görüntüler oluşturur.

Bu ilke sayesinde MR, yumuşak dokular arasındaki ince farkları gösterebilir. Görüntüler farklı düzlemlerde ve farklı "sekanslarla" alınabilir; her sekans dokuların farklı özelliklerini öne çıkarır.

MR hangi durumlarda kullanılır?

NHS, MR'ın belirtilerin nedenini araştırmak, kemik ve organları incelemek, tedavi planlamak ve tedavinin etkisini izlemek (örneğin kanser tedavisi sırasında tümör boyutunu takip etmek) için kullanıldığını belirtir. NIBIB'e göre MR özellikle şu alanlarda öne çıkar:

• Beyin ve sinir sistemi: İnme, multipl skleroz, beyin tümörleri, epilepsi odakları ve baş ağrısının bazı nedenlerinin araştırılması
• Omurga: Bel ve boyun fıtıkları, omurilik basısı, omurga kanal darlığı
• Eklemler ve kas-iskelet sistemi: Diz ve omuz yaralanmaları, menisküs ve bağ yırtıkları, tendon sorunları
• Karın ve pelvis organları: Karaciğer, pankreas, safra yolları, böbrekler, rahim, yumurtalıklar ve prostat
• Kalp ve damarlar: Kalp kası hastalıkları ve damar yapısının değerlendirilmesi (kardiyak MR, MR anjiyografi)
• Meme: Bazı yüksek riskli kişilerde ve özel durumlarda meme MR'ı

Beynin etkinliğini değerlendiren fonksiyonel MR, karaciğerin sertliğini ölçen MR elastografi gibi özel teknikler de bulunur.

MR mı, tomografi mi?

MR ve bilgisayarlı tomografi (BT) birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır. BT daha hızlıdır, kemikleri ve akciğerleri çok iyi gösterir ve acil durumlarda sık tercih edilir; ancak X ışını kullanır. MR ise radyasyon içermez ve yumuşak dokuları daha ayrıntılı gösterir; ancak çekim daha uzun sürer ve gürültülüdür. Hangi yöntemin seçileceğine, araştırılan soruna göre hekim karar verir.

MR çekimine hazırlık

Metal ve implant güvenliği

MR'daki güçlü mıknatıs her zaman açıktır. NIBIB, kalp pili ve koklear implant gibi metal implantların güçlü manyetik kuvvetler nedeniyle tehlikeli olabileceğini vurgular. Bu nedenle çekimden önce bir güvenlik formu doldurulur ve şu konularda bilgi istenir. NHS de gebelik, önceki ameliyatlar, böbrek sorunları, kalp pili ve diş tedavileri gibi metal implantlar ile kontrast madde alerjisi hakkında bilgi verilmesini ister:

• Kalp pili, şok cihazı (ICD), koklear implant, nörostimülatör, ilaç pompası gibi elektronik cihazlar
• Beyin anevrizma klipsleri, metal stentler, kalp kapakları, ortopedik implantlar
• Göze kaçmış metal parça öyküsü (örneğin metal işlerinde çalışanlarda)
• Vücutta şarapnel veya kurşun parçası
• Kalıcı makyaj ve bazı dövmeler (bazı boyalar metal içerebilir)
• Gebelik veya gebelik olasılığı

Günümüzde birçok implant "MR uyumlu" ya da belirli koşullarda MR'a uygun olarak üretilmektedir. Bu nedenle implantınızın kartını veya ameliyat belgelerinizi yanınıza almanız, ekibin güvenlik değerlendirmesi yapmasını kolaylaştırır.

Eşyalar

NHS, takı, işitme cihazı, bozuk para gibi metal eşyaların çıkarılmasını ister. Kredi kartları, saatler ve telefonlar da çekim odasına alınmaz; güçlü mıknatıs bunlara zarar verebilir ya da metal eşyalar mıknatıs tarafından hızla çekilerek tehlike yaratabilir. Metal parçaları olan giysiler yerine size verilen önlüğü giymeniz istenebilir.

Yeme içme

Çoğu MR çekimi için aç kalmak gerekmez. Ancak karın MR'ı gibi bazı incelemelerde birkaç saatlik açlık istenebilir. Merkezin size verdiği talimata uyun.

Kapalı alan korkusu

MR cihazı genellikle tünel biçimindedir ve bazı kişiler bu dar alanda kaygı yaşayabilir. NHS, kaygı veya kapalı alan korkusu olan kişilere gevşemelerine yardımcı olacak bir ilaç verilebileceğini belirtir. Bunu önceden bildirmeniz önemlidir; ilaç alacaksanız sizi eve götürecek birine ihtiyacınız olur. Bazı merkezlerde daha geniş tünelli ya da açık tasarımlı cihazlar da bulunur.

Çekim sırasında neler olur?

NHS'nin anlatımıyla MR cihazı, ortasında tünel bulunan büyük bir makine ve tünelin içine kayan hareketli bir masadan oluşur. Çekim sırasında:

• Masaya uzanırsınız; incelenecek bölgeye göre başınıza, dizinize veya gövdenize "sargı" adı verilen bir alıcı yerleştirilir.
• Masa tünelin içine doğru ilerler. İncelenen bölgeye göre başınız tünelin içinde ya da dışında olabilir.
• Cihaz çalışırken yüksek sesli vuruntular, tıkırtılar ve uğultular çıkarır. NIBIB, bu seslerin 120 desibele kadar ulaşabileceğini belirtir; bu nedenle kulak tıkacı veya kulaklık verilir.
• Görüntülerin bulanık çıkmaması için hareketsiz durmanız gerekir. Bazı çekimlerde kısa süreli nefes tutmanız istenebilir.
• Çekim odasında yalnız olsanız da ekip sizi bir pencere ya da kamera ile görür ve hoparlörle sizinle konuşabilir. Elinize verilen alarm topuyla istediğiniz an ekibe ulaşabilirsiniz.

NHS'ye göre çekim, incelenen bölgeye ve çekilecek görüntü sayısına göre 15 dakika ile 1 saat arasında sürer.

Çocuklarda MR

Küçük çocukların uzun süre hareketsiz kalması zor olabileceği için bazı durumlarda sedasyon ya da anestezi gerekebilir. NIBIB, çocuklara özel geliştirilen alıcıların daha hızlı çekim yaparak anestezi ihtiyacını azaltmayı amaçladığını belirtir.

İlaçlı (kontrastlı) MR

Bazı incelemelerde dokuların ve damarların daha iyi görülebilmesi için koldan damar yoluyla kontrast madde verilir. MR'da kullanılan kontrast maddeler çoğunlukla gadolinyum içerir.

NHS, kontrast maddenin yan etkilerinin genellikle hafif olduğunu ve bulantı, döküntü, baş ağrısı ve baş dönmesi gibi belirtiler görülebileceğini belirtir. NIBIB ise gadolinyum içeren kontrast maddelerin diyaliz hastaları gibi ileri böbrek hastalığı olan kişiler için risk taşıyabileceğini vurgular. Bu nedenle ilaçlı MR öncesinde böbrek fonksiyonları sorgulanır ya da test edilir. Daha önce kontrast maddeye karşı alerjik bir tepki yaşadıysanız mutlaka bildirin. Emziren annelerin de bu konuyu ekiple konuşması önerilir.

MR güvenli mi?

NIBIB, MR'ın iyonlaştırıcı radyasyon kullanmadığını, bu nedenle radyasyonla ilişkili riskler taşımadığını belirtir. NHS de ciddi komplikasyonların seyrek olduğunu aktarır. MR'ın başlıca güvenlik konuları şunlardır:

• Vücuttaki metal implantlar ve elektronik cihazlar
• Çekim odasına alınan metal eşyaların mıknatıs tarafından çekilmesi
• Yüksek ses (kulak koruması kullanılır)
• Kontrast maddeye bağlı tepkiler ve böbrek hastalığı olanlarda dikkat gerektiren durumlar
• Kapalı alan kaygısı

Gebelikte MR, gerektiğinde kullanılabilen bir yöntemdir; ancak gebelik olasılığınızı mutlaka bildirmeniz ve kontrast madde kullanımına hekimin özel olarak karar vermesi gerekir.

Sonuçlar ne zaman çıkar?

MR görüntüleri bir radyoloji uzmanı tarafından incelenir ve rapor hazırlanır. NHS, sonuçların çoğunlukla 1–2 hafta içinde çıktığını belirtir; acil durumlarda bu süre çok daha kısadır. Rapor, testi isteyen hekime iletilir ve sonuçlar o hekimle birlikte değerlendirilir. Görüntüleri ve raporu sonraki kontrollerde karşılaştırma yapılabilmesi için saklamanız yararlıdır.