Pankreas kanseri: belirtileri, risk etkenleri ve tedavisi

Pankreas ve pankreas kanseri nedir?

Pankreas, karnın üst kısmında midenin arkasında uzanan bir bezdir. MedlinePlus'a göre iki temel görevi vardır: bağırsaklara salgıladığı enzimlerle besinlerin, özellikle de yağların sindirilip emilmesine yardım etmek ve kana insülin ile glukagon gibi kan şekerini düzenleyen hormonları salgılamak.

MedlinePlus pankreas kanserini, pankreasta başlayan kötü huylu bir hastalık olarak tanımlar. Başlıca türleri şunlardır:

• Adenokarsinom: MedlinePlus'a göre en sık görülen türdür.
• Pankreas nöroendokrin tümörleri: Daha seyrek görülen bu alt tür, bazen aşırı hormon salgılayan tümörleri içerir; MedlinePlus glukagonoma, insülinoma ve VIPoma gibi tümörleri örnek verir.

MedlinePlus'a göre kanserin türü, kanserin geliştiği hücreye bağlıdır. Bu yazıda ağırlıklı olarak en sık görülen tür olan adenokarsinom ele alınmaktadır; MedlinePlus'ın aktardığı tedavi bilgileri de adenokarsinoma yöneliktir.

Pankreas kanseri belirtileri

MedlinePlus'a göre pankreastaki tümör başlangıçta çoğu zaman belirti vermeden büyür; bu nedenle kanser ilk fark edildiğinde çoğu zaman ilerlemiş durumdadır. NHS de belirtilerin olmayabileceğini ya da fark edilmesinin zor olabileceğini belirtir. NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Sarılık: Gözlerin akının ya da cildin sararması; ciltte kaşıntı, koyu renkli idrar ve her zamankinden açık renkli dışkı eşlik edebilir. MedlinePlus'a göre tümör safra kanalını tıkadığında sarılık ve kaşıntı görülebilir. Bkz. Sarılık nedir?
• Karın ve sırt ağrısı: NHS'e göre karnın üst bölümünde ve sırtta hissedilir; yemek yerken ya da uzanırken artabilir, öne eğilince azalabilir.
• Açıklanamayan kilo kaybı ve iştahta değişiklik. Bkz. İstemsiz kilo kaybı
• Yorgunluk
• Ateş ya da titreme
• Sindirim yakınmaları: Bulantı ya da kusma, ishal ya da kabızlık, dışkıda başka değişiklikler, şişkinlik gibi hazımsızlık belirtileri.
• Kan şekerinin yükselmesi: MedlinePlus bunu da olası belirtiler arasında sayar.

NHS, bu belirtilerin bazılarının çok yaygın olduğunu ve başka durumlardan kaynaklanabileceğini vurgular. Ancak belirtiler kanserden kaynaklanıyorsa erken fark edilmesi tedaviyi kolaylaştırabilir; bu nedenle süren ya da kötüleşen yakınmalar hekime gösterilmelidir.

Risk etkenleri

NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı risk etkenleri şunlardır:

• Yaş: MedlinePlus'a göre risk yaşla birlikte artar. NHS'e göre 65 yaşın üzerindeki kişilerde daha olasıdır; 40 yaşından önce pek sık görülmez.
• Sigara kullanımı. Bkz. Sigarayı bırakmak için adımlar
• Fazla kilo (obezite). Bkz. Obezite nedir?
• Diyabet. Bkz. Tip 2 diyabet nedir?
• Uzun süreli (kronik) pankreatit. Bkz. Pankreatit
• Ailede pankreas kanseri öyküsü ve kalıtsal sendromlar: MedlinePlus'a göre ailede hastalık öyküsü riski biraz artırır; MedlinePlus BRCA genlerindeki değişiklikler gibi bazı genetik sendromları da sayar.
• Beslenme: MedlinePlus yağı yüksek, meyve ve sebzesi düşük beslenmeyi sayar; NHS riski azaltmak için kırmızı ve işlenmiş et tüketiminin azaltılmasını önerir.
• Bazı kimyasallara uzun süre maruz kalmak

MedlinePlus'a göre pankreas kanserinin kesin nedeni bilinmemektedir; NHS de nedeninin her zaman açık olmadığını belirtir.

NHS, risk grubunda olsun ya da olmasın herkesin pankreas kanserine yakalanabileceğini ve belirtilerin hekime gösterilmesi gerektiğini hatırlatır.

Pankreas kanseri nasıl teşhis edilir?

MedlinePlus'ın sıraladığı tanı yöntemleri şunlardır:

• Fizik muayene ve kan testleri: Tam kan sayımı ve bilirubin düzeyini de içeren karaciğer fonksiyon testleri. NHS'e göre aile hekimi karnınızı muayene edebilir, idrar örneği ya da kan testi isteyebilir. Bkz. Karaciğer fonksiyon testleri
• Karın bölgesinin bilgisayarlı tomografisi (BT) ve MR'ı. Bkz. Tomografi nedir?
• Endoskopik ultrasonografi (EUS)
• ERCP (endoskopik retrograd kolanjiyopankreatografi)
• Biyopsi: MedlinePlus'a göre pankreas kanseri tanısı (ve türü) pankreas biyopsisiyle konur.

MedlinePlus'a göre testler pankreas kanserini doğrularsa, kanserin pankreasın içinde ve dışında ne kadar yayıldığını görmek için ek testler yapılır; buna evreleme denir. Evreleme tedaviye yön verir. MedlinePlus'a göre çoğu kişide tanı konduğunda tümör yayılmış durumdadır ve tamamen çıkarılamaz.

Pankreas kanseri nasıl tedavi edilir?

NHS'e göre tedavi; kanserin büyüklüğüne, türüne, pankreastaki yerine, yayılıp yayılmadığına ve kişinin genel sağlık durumuna göre belirlenir. NHS'e göre uzman bakım ekibi tedavileri, yararlarını ve yan etkilerini açıklar ve sizinle birlikte bir tedavi planı oluşturur. NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı seçenekler şunlardır:

Cerrahi

NHS'e göre kanser erken bulunmuşsa ve yayılmamışsa ameliyatla çıkarılabilir. Ameliyatta pankreasın bir bölümü, az sayıda durumda ise tamamı çıkarılır; çevre organların tamamının ya da bir bölümünün çıkarılması da gerekebilir. NHS'e göre bu ameliyatlardan sonra iyileşme uzun sürebilir. MedlinePlus'a göre ameliyatla birlikte, ameliyattan önce ya da sonra kemoterapi, radyoterapi ya da ikisi birden uygulanabilir. NHS ayrıca kanser çıkarılamıyorsa bazı ameliyatların yakınmaları hafifletmek amacıyla yapılabildiğini belirtir.

Kemoterapi

NHS'e göre kemoterapi; yakınmaları kontrol etmek, ameliyattan önce tümörü küçültmek ya da ameliyattan sonra kanserin geri dönme olasılığını azaltmak için kullanılabilir. MedlinePlus'a göre ileri evre hastalıkta yaşam süresinin uzatılmasına yardımcı olabilir. Bkz. Kemoterapi nedir?

Radyoterapi

Yüksek enerjili ışınlarla kanser hücrelerinin öldürülmesidir. NHS'e göre pankreas kanserinde sık kullanılmaz; ancak ameliyat yapılamayan erken evre kanserde genellikle kemoterapiyle birlikte, ameliyattan önce tümörü küçültmek için kemoterapiyle birlikte ya da ileri evre kanserde yakınmaları kontrol etmek için uygulanabilir.

Stent ve endoskopik işlemler

NHS'e göre safra kanalının ya da ince bağırsağın ilk bölümünün (onikiparmak bağırsağı) tıkanıklığını açmaya, tıkanmasını önlemeye ya da tıkanıklığı baypas etmeye yönelik işlemler sarılık ve bulantı-kusma gibi yakınmalara yardımcı olur; bu işlemlerin birçoğu endoskopla yapılır. MedlinePlus'a göre tümör safra kanalını tıkadığında küçük metal bir tüp (stent) yerleştirilerek tıkanıklık açılabilir. NHS, bu işlemlerin amacının kanseri tedavi etmek değil, yakınmaları iyileştirmek olduğunu belirtir.

Pankreas enzim takviyesi

NHS'e göre destekleyici bakım kapsamında, yeme sorunları ve kilo kaybı için yiyeceklerin daha iyi sindirilmesine yardım eden enzim tabletleri reçete edilebilir.

Palyatif (destekleyici) bakım

NHS'e göre destekleyici bakım; ağrının giderilmesi, yorgunluk ve bulantı gibi birçok yakınmaya yardım eder. NHS'e göre ileri evre pankreas kanseri tamamen iyileştirilemiyorsa tedavinin amacı kanseri ve yakınmalarını sınırlamak ve kişinin daha uzun yaşamasına yardım etmektir; bu durumda kişi palyatif bakım ya da yakınma kontrolü ekibine yönlendirilir. Bu ekip yakınmaların yönetilmesine ve kişinin kendini daha rahat hissetmesine yardım eder; kişiye ve yakınlarına destek bulmada da yardımcı olabilir.

Destek almak

Kanser tanısı kişi ve ailesi için zorlayıcıdır. NHS'e göre tedavi sırasında ve sonrasında düzenli kontrolleriniz olur; endişelendiğiniz bir yakınma ya da yan etki olursa bir sonraki kontrolü beklemeden uzmanlarınızla konuşabilirsiniz. NHS'e göre uzman ekip, yiyeceklerinizi sindirmenize yardım edecek beslenme değişiklikleri dahil yan etkilerin yönetilmesine yardım eder. MedlinePlus, benzer deneyimleri paylaşan kişilerle bir kanser destek grubuna katılmanın hastalık stresini hafifletebileceğini belirtir. Bkz. İkinci görüş nasıl alınır?

Riski azaltmak için neler yapılabilir?

NHS'e göre pankreas kanseri her zaman önlenemez; ancak sağlıklı değişiklikler riski azaltabilir. NHS ve MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:

• Sigarayı bırakın.
• Fazla kilolarınızı verin ve sağlıklı kiloda kalmak için düzenli egzersiz yapın. Bkz. Sağlıklı kilo verme
• Kırmızı ve işlenmiş et tüketimini azaltın: NHS jambon, pastırma ve salam gibi işlenmiş etleri örnek verir. Bkz. İşlenmiş gıdalar nedir?
• Meyve, sebze ve tam tahıllardan zengin beslenin: MedlinePlus bunu önerir.
• Alkolü sınırlayın: NHS, önerilen sınırların üzerinde alkol tüketilmemesini öğütler.