Erişkin aşılama: yetişkinler hangi aşıları yaptırmalı?

Yetişkinler neden aşılanmalı?

Çocuklukta yapılan bazı aşıların koruyuculuğu zamanla azalır; bazı kişilerin ise çocukluk aşıları eksik kalmış olabilir. Ayrıca yaş ilerledikçe ve bazı kronik hastalıklarla birlikte grip, zatürre ve zona gibi enfeksiyonlar daha ağır seyredebilir. Sağlık Bakanlığı Aşı Portalı'na göre erişkin aşılama programı; çocuklukta eksik aşılanmış kişileri, gebeleri, yaşlıları, kronik hastalığı olanları ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişileri kapsayacak şekilde düzenlenmiştir.

Aşılanmak yalnız kişinin kendisini değil, çevresindeki bebekleri, yaşlıları ve aşı olamayan kişileri de korumaya yardımcı olur.

Tetanoz-difteri (Td) aşısı

Tetanoz, toprakta ve hayvan dışkısında bulunan bir bakterinin yaralardan vücuda girmesiyle gelişen, kaslarda şiddetli kasılmalara yol açan ağır bir hastalıktır. Difteri ise solunum yollarını tutabilen ciddi bir bakteriyel enfeksiyondur.

Sağlık Bakanlığı'na göre:

• Daha önce aşılandığına dair kaydı olmayan erişkinlere üç doz Td aşısından oluşan temel aşı serisi önerilir.
• Temel aşı serisini tamamlamış tüm yetişkinlere 10 yılda bir Td aşısı yapılmalıdır.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) de yetişkinlere 10 yılda bir tetanoz-difteri ya da boğmaca bileşeni de içeren tetanoz-difteri-boğmaca aşısını önerir. Kirli veya derin bir yaralanmada, son aşınızın ne zaman yapıldığını bilmiyorsanız sağlık kuruluşuna başvurmanız önemlidir; ek doz gerekip gerekmediğine hekim karar verir.

Grip (influenza) aşısı

Grip aşısı her yıl yenilenir, çünkü dolaşan virüsler yıldan yıla değişir. CDC, grip aşısını tüm yetişkinler için her yıl önerir.

Sağlık Bakanlığı'nın erişkin aşılama sayfasında grip aşısının öncelikli grupları şöyle sıralanır:

• 65 yaş ve üzerindeki kişiler
• Astım dahil kronik akciğer hastalığı, kalp hastalığı ve diğer kronik hastalıkları olan erişkinler
• Gebeler
• Sağlık çalışanları

Sağlık Bakanlığı'nın grip sayfasına göre aşı için Ekim ve Kasım ayları tercih edilmelidir; aşının koruyuculuğu yaklaşık 6–8 ay sürer ve virüs ile aşının içeriği her yıl değiştiği için aşı her yıl tekrarlanır. Ciddi yumurta alerjisi veya daha önce bir aşıya ciddi tepki öyküsü olanlar bu durumu aşıdan önce mutlaka belirtmelidir. Gripten korunmanın diğer yolları için Grip mevsiminde korunma yazısına bakabilirsiniz.

Pnömokok (zatürre) aşısı

Pnömokok, zatürre (pnömoni), kan dolaşımı enfeksiyonu ve menenjit gibi ciddi hastalıklara yol açabilen bir bakteridir. Sağlık Bakanlığı, 65 yaş ve üzerindeki kişilerin bu hastalıklardan korunması için iki doz pnömokok aşısı önerildiğini belirtir.

CDC ise pnömokok aşısını yaşın yanı sıra diyabet, kalp hastalığı, inme geçirmiş olmak, akciğer, karaciğer veya böbrek hastalığı ve bağışıklık sisteminin zayıf olması gibi durumlarda da önerir. Bu tür bir kronik hastalığınız varsa, 65 yaşından önce de pnömokok aşısına ihtiyacınız olup olmadığını hekiminize sorun.

Kızamık-kızamıkçık-kabakulak (KKK) aşısı

Kızamık, son derece bulaşıcı ve erişkinlerde de ağır seyredebilen bir virüs hastalığıdır. Sağlık Bakanlığı'na göre KKK aşısı olmamış erişkinlere, talep etmeleri hâlinde aile hekimleri tarafından dört hafta arayla iki doz KKK aşısı uygulanmaktadır. KKK canlı aşıdır; gebelik döneminde yapılmaz ve gebelik planlayan kadınlarda zamanlaması hekimle konuşulmalıdır.

Çocukluk aşılarınızın tam olup olmadığını bilmiyorsanız aile hekiminiz kayıtlarınızı kontrol edebilir. Kızamık hakkında bilgi için Kızamık sayfasına bakabilirsiniz.

Hepatit A ve hepatit B aşıları

Hepatit B, kan ve vücut sıvılarıyla bulaşan ve karaciğerde uzun süreli hasara yol açabilen bir virüs enfeksiyonudur. Sağlık Bakanlığı, hepatit A ve hepatit B için belirlenen risk gruplarına aşı uygulandığını; hepatit B'de hekimin yüksek risk değerlendirmesi yaptığı kişilerin de aşılanabildiğini belirtir. CDC, 19–59 yaş arasındaki yetişkinlere hepatit B aşısını önerir.

Hepatit B'nin bulaşma yolları ve korunma için Hepatit B nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Gebelikte aşılar

Gebelikte yapılan bazı aşılar hem anneyi hem de doğumdan sonraki ilk aylarda bebeği korur. Sağlık Bakanlığı'na göre:

• Gebelere tetanoz aşısı, bebeği yenidoğan tetanozundan korumak için önemlidir. Hiç aşılanmamış gebelere dört hafta arayla iki doz tetanoz aşısı önerilir.
• Grip aşısı gebelere önerilir. Bakanlığın grip sayfası gebeliğin ilk üç ayını aşının yapılmadığı dönemler arasında saydığı için zamanlamayı gebelik takibinizi yapan hekimle konuşun.

Sağlık Bakanlığı'nın 2026 aşı kartında gebeler için önerilen aşılar arasında erişkin tipi tetanoz-difteri-aselüler boğmaca (Tdab) aşısı, tetanoz-difteri aşısı ve grip aşısı yer alır. CDC de bebeği boğmacadan korumak için gebeliğin 27. ile 36. haftaları arasında boğmaca bileşeni içeren aşıyı önerir. Gebelikte canlı aşılar (örneğin KKK ve suçiçeği) yapılmaz. Gebelik takibinde aşılarınızı doğum hekiminiz veya aile hekiminizle birlikte planlayın.

Meslek, seyahat ve özel durumlar

Meslek riskleri: Sağlık Bakanlığı, hasta teması olan sağlık çalışanlarına ve tıp, diş hekimliği ve hemşirelik öğrencilerine tetanoz-difteri, KKK, mevsimsel grip, hepatit B ve suçiçeği aşılarını; bazı birimlerde çalışanlara hepatit A ve meningokok aşılarını önerir. Kanalizasyon çalışanlarına hepatit A; tıbbi atıkla çalışanlara grip, tetanoz-difteri, hepatit A ve B; berber-kuaför ve manikür-pedikür çalışanları gibi kan teması riski taşıyan mesleklere hepatit B aşısı önerilir.

Seyahat ve hac-umre: Bakanlık, hac ve umreye gidecek kişilere meningokok, çocuk felci ve KKK aşılarını önerir ve aşıların yolculuktan en az 10 gün önce tamamlanması gerektiğini belirtir. Diğer yurt dışı seyahatlerde gidilecek ülkeye göre ek aşılar gerekebilir; seyahatten birkaç hafta önce sağlık kuruluşuna danışın.

Risk grupları: Bakanlığın 2026 aşı kartı, risk grubundaki erişkinlere hepatit B, hepatit A, pnömokok, grip, meningokok, suçiçeği ve KKK aşılarının önerilebileceğini belirtir; risk grubunda olup olmadığınızı hekiminiz değerlendirir.

Diğer aşılar: CDC, 50 yaş ve üzerindeki yetişkinlere zona (zoster) aşısını, 26 yaşına kadar HPV aşısını, belirli koşullarda suçiçeği ve meningokok aşılarını önerir. Bu öneriler ülkeden ülkeye farklılık gösterebilir; Türkiye'de size uygun olup olmadığını hekiminize danışın. Zona hakkında bilgi için Zona hastalığı nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Aşı planı: kayıtlar ve hangi doktor?

Aşı geçmişinizi nasıl öğrenirsiniz?

• Aile hekiminiz, sistemde kayıtlı aşılarınızı görebilir ve eksiklerinizi planlayabilir.
• e-Nabız üzerinden kayıtlı aşılarınızı görüntüleyebilirsiniz; nasıl kullanılacağı için e-Nabız nedir, nasıl kullanılır? yazısına bakabilirsiniz.
• Elinizde eski aşı kartı varsa muayeneye götürün.

Kaydı bulunamayan aşıların tekrar yapılıp yapılmayacağına hekiminiz karar verir. Aşı olmadan önce ateşli bir hastalık geçirip geçirmediğinizi, gebelik olasılığını, bağışıklığı baskılayan bir tedavi alıp almadığınızı ve daha önce bir aşıya ciddi alerjik tepki verip vermediğinizi mutlaka söyleyin.

Hangi doktora başvurulur?

Erişkin aşılarının planlanması için ilk başvuru noktası aile hekiminizdir. Kronik hastalığı olanlar, bağışıklığı baskılanmış kişiler, organ nakli adayları veya karmaşık aşı ihtiyacı olanlar için enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyoloji uzmanının görüşü alınabilir. Gebelikte aşılar doğum hekiminizle birlikte planlanır.