Kısaca
Karaciğer sirozu, karaciğerin uzun süre hasar görmesi sonucunda sağlıklı dokunun yerini skar dokusunun aldığı ve organın sertleştiği bir durumdur. NIDDK'ye göre skar dokusu karaciğerin olağan işlevini ve karaciğer içindeki kan akışını engeller. En sık nedenler arasında uzun süreli aşırı alkol kullanımı, hepatit B ve C enfeksiyonları ve fazla kilo ile tip 2 diyabetle ilişkili karaciğer yağlanması bulunur. Erken dönemde belirti vermeyebilir; ilerledikçe yorgunluk, sarılık, karında ve bacaklarda şişlik, kanama eğilimi ve bilinç değişiklikleri görülebilir. NHS'e göre siroz tamamen geri döndürülemese de tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri kötüleşmesini önlemeye yardımcı olabilir.
Karaciğer sirozu nedir?
Karaciğer; besinlerin işlenmesi, zararlı maddelerin vücuttan uzaklaştırılması, kanın pıhtılaşması için gerekli proteinlerin yapımı ve safra üretimi gibi pek çok yaşamsal görevi üstlenen bir organdır. Karaciğer hasar gördüğünde kendini onarmaya çalışır; ancak hasar yıllarca sürdüğünde onarım sürecinde skar dokusu (fibroz) birikir.
NIDDK sirozu, karaciğerin skarlaştığı ve kalıcı olarak hasar gördüğü bir durum olarak tanımlar. Skar dokusu arttıkça karaciğer işlevini yerine getirmekte zorlanır ve karaciğerden geçen kan akışı engellenir. NHS de sirozu, karaciğerin ağır biçimde hasar gördüğü ve hayatı tehdit edebilen bir durum olarak tanımlar.
NIDDK'ye göre ABD'de yaklaşık her 400 yetişkinden birinde siroz bulunur; erken evrelerde belirti vermediği için gerçek sayının daha yüksek olduğu düşünülmektedir.
Siroz neden olur?
NHS ve NIDDK'nin sıraladığı başlıca nedenler ve risk etkenleri şunlardır:
- Uzun süreli aşırı alkol kullanımı: Bkz. Alkol ve sağlık
- Hepatit B ve hepatit C enfeksiyonları: Bkz. Hepatit B nedir? ve Hepatit C nedir?
- Karaciğer yağlanması: Fazla kilo, obezite ve tip 2 diyabetle ilişkili yağlı karaciğer hastalığı. Bkz. Karaciğer yağlanması nedir?
- Bağışıklık sistemi kaynaklı karaciğer hastalıkları: Örneğin otoimmün hepatit.
- Kalıtsal hastalıklar: NHS; vücutta demir biriken hemokromatozu, bakır biriken Wilson hastalığını, alfa-1 antitripsin eksikliğini ve kistik fibrozisi sayar. Bkz. Hemokromatoz
NIDDK ayrıca erkek olmanın ve 40 yaş ve üzerinde olmanın sirozun daha sık görülmesiyle ilişkili olduğunu belirtir.
Siroz belirtileri
Siroz uzun süre belirti vermeyebilir. NHS belirtileri erken ve ileri dönem olarak ikiye ayırır.
Erken belirtiler
- Yorgunluk ve kendini iyi hissetmeme
- İştahsızlık ya da istem dışı kilo kaybı
- Bulantı ve kusma
- Karın ağrısı
- Ciltte, özellikle göğüs ve yüzde örümcek ağı gibi görünen küçük damarlar
- Avuç içlerinde kırmızı, lekeli görünüm
İleri dönem belirtileri
- Kolay kanama ve morarma
- Ciltte kaşıntı
- Parmak uçlarında kalınlaşma ya da tırnaklarda beyazlaşma
- Sarılık: Cildin ve gözlerin akının sararması. Bkz. Sarılık nedir?
- Karında şişlik (karında sıvı toplanması) ile bacaklarda ve ayak bileklerinde şişlik. Bkz. Bacakta şişlik (ödem)
- Ellerde titreme, konuşmada bozulma ve bilinç bulanıklığı
- Kan kusma
- Çok koyu ya da siyah dışkı
Olası komplikasyonlar
NIDDK'ye göre siroz, karaciğerden geçen kan akışını engellediği için karaciğere kan taşıyan toplardamarda basıncın artmasına (portal hipertansiyon) yol açabilir. Bu durum ve sirozun diğer etkileri şu komplikasyonlara neden olabilir:
- Karında sıvı toplanması (asit) ve bacaklarda ödem
- Varisler: Yemek borusu ve midede genişlemiş damarlar; kanayabilir ve hayatı tehdit edebilir.
- Hepatik ensefalopati: Karaciğerin temizleyemediği zararlı maddelerin beyinde birikmesiyle gelişen bilinç bulanıklığı.
- Bakteriyel enfeksiyonlar: İdrar yolu enfeksiyonları ve zatürre gibi.
- Karaciğer kanseri riskinde belirgin artış. Bkz. Karaciğer kanseri
- Karaciğer yetmezliği
- Kemik hastalığı, safra taşı ve yetersiz beslenme
- İlaçlara karşı artmış duyarlılık: Karaciğer ilaçları olağan şekilde işleyemeyebilir.
- İnsülin direnci ve diyabet
NHS ayrıca ağır enfeksiyon (sepsis), iç kanama ve kan pıhtısı oluşumunu da komplikasyonlar arasında sayar.
Bu konuda
Karaciğer sirozu konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Siroz nasıl teşhis edilir?
NIDDK'ye göre siroz tanısı; tıbbi öykü, fizik muayene ve testlerin birlikte değerlendirilmesiyle konur.
- Tıbbi öykü: Hekim alkol kullanımınızı, siroz riskini artıran hastalıklarınızı, son dönemdeki kilo ve iştah değişikliklerini ve kullandığınız ilaçları sorar.
- Fizik muayene: NIDDK'ye göre hekim sarılık, ciltte döküntü ve bacaklarda şişlik gibi bulgulara bakar; kalbi ve akciğerleri dinler, karnı elle muayene ederek hassasiyet ve karaciğer büyüklüğünü değerlendirir, ellerde titreme olup olmadığını gözler.
- Kan testleri: Karaciğer enzimleri (ALT, AST, alkalen fosfataz), bilirubin, albümin ve bağışıklık proteinleri ölçülür. Tam kan sayımı enfeksiyon ve kansızlık bulgularını gösterir. Viral hepatit testleri ve otoimmün hastalık antikorları sirozun nedenini bulmaya yardımcı olur. Bkz. Karaciğer fonksiyon testleri
- Görüntüleme: Ultrason, MR ve bilgisayarlı tomografi karaciğerin yapısını gösterir. Elastografi, NIDDK'ye göre karaciğerin sertliğini ölçerek skarlaşmanın (fibroz) değerlendirilmesine yardımcı olur. Bkz. Elastografi nedir?
- Karaciğer biyopsisi: NIDDK'ye göre diğer testler yeterli bilgi vermediğinde iğneyle küçük bir doku örneği alınarak siroz doğrulanabilir ve nedeni araştırılabilir.
Siroz nasıl tedavi edilir?
NHS'e göre siroz bugün için tamamen iyileştirilemez; tedavinin amacı nedeni ortadan kaldırmak, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve komplikasyonları önlemek ya da tedavi etmektir.
Nedenin tedavisi
NIDDK'ye göre tedavi sirozun nedenine göre planlanır:
- Alkole bağlı sirozda alkolün tamamen bırakılması gerekir.
- Hepatit C'de virüse karşı etkili ilaçlar kullanılır. Bkz. Hepatit C nedir?
- Karaciğer yağlanmasına bağlı sirozda kilo vermek faydalı olabilir.
- Diğer nedenlerde (örneğin otoimmün hepatit ya da hemokromatoz) hastalığa özgü tedaviler uygulanır.
Komplikasyonların tedavisi
NHS ve NIDDK'nin sıraladığı yöntemler şunlardır:
- Karında ve bacaklarda sıvı birikmesinde idrar söktürücü ilaçlar ve tuz kısıtlaması
- Genişlemiş damarlar (varisler) için kan basıncını düşüren ilaçlar ya da endoskopik işlemler
- Enfeksiyonlar için antibiyotikler
- Hepatik ensefalopatide bağırsaktaki zararlı maddeleri azaltmaya yönelik ilaçlar (NHS müshilleri sayar)
- Kemik sağlığını koruyan tedaviler
- NIDDK'ye göre karaciğer kanserini erken yakalamak için düzenli tarama
Karaciğer nakli
NIDDK'ye göre siroz karaciğer yetmezliğine yol açtığında ve diğer tedaviler yetersiz kaldığında karaciğer nakli bir seçenek olabilir. NHS de ağır sirozda nakli tedavi seçenekleri arasında sayar. Nakil için uygunluk, kapsamlı bir değerlendirmeyle belirlenir.
Siroz ile yaşam
NHS ve NIDDK, karaciğerin daha fazla zarar görmesini önlemek için şu adımları önerir:
- Alkolü tamamen bırakın.
- Sigarayı bırakın. Bkz. Sigarayı bırakmak için adımlar
- İlaç ve takviyeleri hekime danışarak kullanın: NIDDK, reçetesiz ağrı kesiciler, bitkisel ürünler ve besin takviyeleri dahil hiçbir ürünü hekime danışmadan kullanmamayı önerir.
- Aşılarınızı yaptırın: NIDDK hepatit A ve B, grip, zatürre ve zona aşılarını önerir; NHS de grip ve zatürre aşılarının önemine dikkat çeker. Bkz. Erişkin aşılama
- Dengeli beslenin ve tuzu azaltın: Karında sıvı toplanmasında tuz kısıtlaması önerilir. Bkz. Tuz tüketimi nasıl azaltılır?
- Çiğ deniz kabuklularından ve az pişmiş yiyeceklerden kaçının: NIDDK, enfeksiyon riskine karşı bu önlemi önerir.
- Düzenli egzersiz yapın ve sağlıklı kiloyu koruyun.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beklemeden 112'yi arayın (NHS):
- Kan kustuysanız
- Çok koyu ya da siyah, katran gibi dışkılama olduysa
- Bilinç bulanıklığı, aşırı uyku hâli ya da davranış değişikliği ortaya çıktıysa
Aynı gün tıbbi yardım alın (NHS):
- Cildiniz ya da gözlerinizin akı sarardıysa
- Nefes almakta güçlük çekiyorsanız
- Karnınızda, bacaklarınızda ya da ayak bileklerinizde şişlik arttıysa
- Sirozunuz varken ateş ve karın ağrısı geliştiyse
Hekime başvurun:
- Sürekli yorgunluk, iştahsızlık ve kilo kaybı gibi belirtileriniz varsa
- Uzun süreli alkol kullanımı, hepatit B ya da C veya karaciğer yağlanması gibi risk etkenleriniz varsa ve karaciğeriniz hiç değerlendirilmediyse
İlk değerlendirme için aile hekiminize ya da iç hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz; siroz izlemi gastroenteroloji uzmanınca yürütülür.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Siroz geri döner mi?
NIDDK'ye göre siroz karaciğerde kalıcı hasar anlamına gelir. Ancak NHS, tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle hastalığın kötüleşmesinin önlenmesine yardımcı olunabileceğini belirtir. Nedenin erken tedavisi önemlidir.
Siroz yalnızca alkolden mi olur?
Hayır. Alkol önemli bir neden olsa da hepatit B ve C, karaciğer yağlanması, otoimmün hastalıklar ve hemokromatoz ile Wilson hastalığı gibi kalıtsal durumlar da siroza yol açabilir.
Sirozda karında neden su toplanır?
NIDDK'ye göre siroz karaciğerden geçen kan akışını engeller ve karaciğere kan taşıyan damarda basıncı artırır. Bu durum karın boşluğunda sıvı birikmesine (asit) yol açabilir. Tedavide tuz kısıtlaması ve idrar söktürücü ilaçlar kullanılır.
Sirozlu hastalar ağrı kesici kullanabilir mi?
Karaciğer ilaçları olağan şekilde işleyemeyebileceği için NIDDK, reçetesiz ağrı kesiciler dahil hiçbir ilacı hekime danışmadan kullanmamayı önerir.
Siroz için hangi doktora gidilir?
İlk adımda aile hekiminize ya da iç hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz. Tanı ve izlem gastroenteroloji uzmanınca yürütülür; hepatit kaynaklı sirozda enfeksiyon hastalıkları uzmanı da sürece katılabilir. Nakil değerlendirmesi organ nakli merkezlerinde yapılır.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
- Alkol kullanım bozukluğu
- Hemokromatoz
- Hepatit B
- Hepatit C
- Karaciğer kanseri
- Karaciğer sirozu
- Karaciğer yağlanması
- Obezite
- Ödem (vücutta şişlik)
- Otoimmün hepatit
- Sarılık
- Sindirim sistemi kanaması
- Tip 2 diyabet
- Wilson hastalığı
- Karaciğer biyopsisi
- Karaciğer elastografisi
- Karaciğer nakli değerlendirmesi
- Ultrasonografi
- Üst gastrointestinal endoskopi
- Elastografi
- Gastroskopi (üst sindirim sistemi endoskopisi)
- Ultrasonografi (USG)
- Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji
- Gastroenteroloji Cerrahisi
- İç Hastalıkları
- Gastroenteroloji
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
