Hepatit C nedir? Bulaşma, belirtiler ve tedavi

Hepatit C nedir?

"Hepatit" kelimesi karaciğer iltihabı anlamına gelir. Hepatit C, bu iltihaba neden olan virüslerden biridir ve hafif, kısa süreli bir hastalıktan ömür boyu süren ciddi bir karaciğer hastalığına kadar farklı tablolarla seyredebilir.

Enfeksiyon iki biçimde görülür:

• Akut hepatit C: Virüsle karşılaşmadan sonraki ilk aylardaki dönemdir. DSÖ'ye göre enfekte olan kişilerin yaklaşık %30'u (%15–45 aralığında) virüsü altı ay içinde tedavi almadan kendiliğinden temizler.
• Kronik hepatit C: Virüsün vücutta kalıcı hâle gelmesidir. DSÖ, kalan kişilerde, yani yaklaşık %70'inde (%55–85) enfeksiyonun kronikleştiğini belirtir. Kronik hepatit C'li kişilerde 20 yıl içinde siroz gelişme riski DSÖ'ye göre %15 ile %30 arasındadır.

Siroz, karaciğer dokusunun zamanla yerini sert, işlevsiz bir yara dokusuna bırakmasıdır. Siroz zemininde karaciğer kanseri (hepatosellüler karsinom) gelişme olasılığı da artar. NHS, bu ciddi sonuçların genellikle 20 yılı aşan bir süre içinde ortaya çıktığını ve alkol kullanımı ya da başka bir enfeksiyonun birlikte bulunmasıyla hızlanabildiğini belirtir.

Ne kadar yaygın?

DSÖ'nün 2026 tarihli bilgi notuna göre dünyada tahminen 47 milyon kişi kronik hepatit C ile yaşamaktadır ve her yıl yaklaşık 0,9 milyon yeni enfeksiyon görülmektedir. DSÖ, 2024 yılında yaklaşık 239 bin kişinin, çoğunlukla siroz ve karaciğer kanseri nedeniyle hepatit C'den hayatını kaybettiğini tahmin etmektedir. Aynı kaynak, tanı ve tedaviye erişimin hâlâ düşük olduğunu vurgular.

Hepatit C nasıl bulaşır?

Hepatit C virüsü kanla taşınan bir virüstür. Bulaşma için enfekte kişinin kanının, başka birinin kan dolaşımına ulaşması gerekir. DSÖ ve NHS'in belirttiği başlıca yollar şunlardır:

• Ortak kullanılan enjektör ve iğneler: Damar içi madde kullanımında iğne, şırınga ve diğer malzemelerin paylaşılması en önemli bulaşma yollarından biridir.
• Güvenli olmayan tıbbi işlemler: Sterilizasyonun yetersiz olduğu ortamlarda yapılan enjeksiyon, diş tedavisi veya cerrahi işlemler.
• Taranmamış kan ve kan ürünleri: Kan bağışlarının taranmadığı dönemlerde ya da yerlerde yapılan nakiller.
• Steril olmayan dövme ve piercing: Ekipmanın kişiden kişiye temizlenmeden kullanılması.
• Kişisel eşyalar: Diş fırçası, jilet ve tıraş makinesi gibi kan bulaşabilen eşyaların ortak kullanılması (daha seyrek).
• Cinsel yolla: Kanla temasa yol açabilen korunmasız cinsel ilişki (daha seyrek).
• Anneden bebeğe: Gebelik veya doğum sırasında bulaşma olabilir (daha seyrek).

Hepatit C nasıl bulaşmaz?

DSÖ'ye göre hepatit C; anne sütü, yiyecek ve su yoluyla ya da sarılma, öpüşme, aynı yemeği veya içeceği paylaşma gibi gündelik temaslarla bulaşmaz. Bu nedenle hepatit C'li bir kişiyle aynı evde yaşamak, aynı iş yerinde çalışmak veya aynı sofraya oturmak bulaşma riski oluşturmaz. Önemli olan, kan bulaşabilecek eşyaları ortak kullanmamaktır.

Hepatit C belirtileri nelerdir?

Hepatit C'nin en dikkat çekici özelliği, çoğu zaman sessiz seyretmesidir. NHS, enfekte kişilerin çoğunda hiçbir belirti olmadığını ve belirti çıksa bile bunların enfeksiyondan haftalar, aylar hatta yıllar sonra ortaya çıkabildiğini belirtir.

Belirti görüldüğünde şunlar olabilir:

• Ateş
• Belirgin yorgunluk ve halsizlik
• İştahsızlık
• Bulantı ve kusma
• Karın ağrısı
• Koyu renkli idrar ve açık renkli dışkı
• Eklem ağrıları
• Ciltte ve gözlerin beyaz kısmında sararma (sarılık)

NHS'e göre uzun süre tedavi edilmeyen hepatit C'de aşırı yorgunluk, kaşıntı, kaygı, çökkünlük ve konsantrasyon güçlüğü gibi daha belirsiz yakınmalar da görülebilir. Bu belirtiler başka pek çok durumda da ortaya çıktığı için tek başına hepatit C'yi düşündürmez; ancak risk taşıyan bir kişide test yaptırmak için iyi bir nedendir.

Kimler test yaptırmalı?

Belirti beklemek hepatit C'yi yakalamak için güvenilir bir yol değildir. DSÖ; kan bağışçılarının, karaciğer hastalığı belirtisi olan kişilerin, hepatit C'nin sık görüldüğü bölgelerden gelenlerin, sağlık çalışanlarının, damar içi madde kullananların, cezaevi gibi kapalı ortamlarda bulunanların ve HIV ya da tüberküloz enfeksiyonu olan kişilerin test edilmesini önerir. Genel olarak aşağıdaki durumlardan biri sizin için geçerliyse hekiminizle test konusunu konuşmanız yararlı olur:

• Şu an ya da geçmişte damar içi madde kullanımı veya enjektör paylaşımı
• Sterilizasyonun yetersiz olabileceği koşullarda yapılmış dövme, piercing ya da tıbbi/diş işlemi
• Kan bağışlarının taranmadığı bir dönemde veya ülkede yapılmış kan nakli
• Hepatit C'li bir anneden doğmuş olmak
• Kan temasına yol açabilecek korunmasız cinsel ilişki
• HIV enfeksiyonu bulunması
• Kan testlerinde açıklanamayan karaciğer enzimi yüksekliği veya başka bir karaciğer hastalığı belirtisi
• Sağlık çalışanlarında iğne batması gibi kanla temas olayları

Aile hekiminiz test için ilk başvuru noktası olabilir; sonuca göre sizi enfeksiyon hastalıkları veya gastroenteroloji uzmanına yönlendirir.

Hepatit C nasıl teşhis edilir?

DSÖ, tanının iki aşamada konduğunu belirtir:

1. Anti-HCV antikor testi: Kanda hepatit C'ye karşı oluşmuş antikorları arar. Pozitif çıkması kişinin bir dönem virüsle karşılaştığını gösterir; ancak virüsün hâlâ vücutta olup olmadığını söylemez. Çünkü virüsü kendiliğinden temizlemiş kişilerde de antikor pozitif kalır.
2. HCV RNA testi: Virüsün genetik materyalini doğrudan arayan bu test (bir tür PCR testi), antikor pozitif çıkan kişide enfeksiyonun sürüp sürmediğini doğrular. RNA pozitifse kişi kronik hepatit C taşıyordur ve tedaviye ihtiyaç vardır.

NHS, yakın zamanda risk teşkil eden bir temas yaşamış ve testi negatif çıkmış kişilerin, virüsün kanda saptanabilir hâle gelmesi zaman alabildiği için yaklaşık altı ay sonra yeniden test edilmesi gerekebileceğini belirtir.

Tanı konduktan sonra karaciğerin ne kadar etkilendiğini görmek için karaciğer fonksiyon testleri, ultrason ve karaciğer sertliğini ölçen elastografi gibi incelemeler yapılabilir. Karaciğer testlerinin ne anlattığını karaciğer fonksiyon testleri yazımızda bulabilirsiniz.

Hepatit C nasıl tedavi edilir?

Hepatit C tedavisinde son yıllarda önemli bir değişim yaşanmıştır. Bugün kullanılan doğrudan etkili antiviral ilaçlar (DAA) ağızdan tablet olarak alınır. DSÖ'ye göre bu ilaçlar hepatit C'li kişilerin %95'inden fazlasında enfeksiyonu iyileştirebilmektedir. Tedavi süresi DSÖ'ye göre genellikle 12 ila 24 hafta, NHS'e göre ise çoğu kişide 8 ila 12 haftadır; süre kullanılan ilaç kombinasyonuna ve karaciğerin durumuna göre değişir.

Tedavi sürecinde bilinmesi gerekenler:

• İlaç seçimi ve süre, virüsün tipi, karaciğer hasarının derecesi, önceki tedaviler ve kullanılan diğer ilaçlar göz önüne alınarak hekim tarafından belirlenir.
• NHS'e göre yan etkiler seyrektir; görüldüğünde genellikle yorgunluk, baş ağrısı ve bulantı gibi hafif yakınmalardır.
• Tedavi sırasında ve sonrasında kan testleriyle virüsün temizlenip temizlenmediği kontrol edilir.
• İlaçların tam süre ve düzenli kullanılması önemlidir. Bitkisel ürünler ve diğer ilaçlarla etkileşim olabileceği için hekime danışmadan yeni bir ürün eklenmemelidir.

Tedaviden önce siroz gelişmiş kişilerde, virüs temizlendikten sonra da karaciğer kanseri açısından düzenli izlem sürdürülür.

Yeniden enfeksiyon ve korunma

Hepatit C'yi geçirmiş ya da tedaviyle iyileşmiş olmak kalıcı bağışıklık sağlamaz; NHS, yeniden enfekte olmanın mümkün olduğunu vurgular. DSÖ'ye göre hepatit C'ye karşı etkili bir aşı da henüz bulunmamaktadır. Bu nedenle korunma, kan temasını önlemeye dayanır:

• Enjektör, iğne ve madde kullanım malzemelerini asla paylaşmamak
• Diş fırçası, jilet, tırnak makası gibi kişisel eşyaları ortak kullanmamak
• Dövme ve piercing işlemlerini yalnızca tek kullanımlık veya uygun şekilde sterilize edilen malzeme kullanan yerlerde yaptırmak
• Kanla temas riski olan cinsel ilişkide kondom kullanmak
• Sağlık çalışanlarında eldiven ve kesici-delici alet güvenliği kurallarına uymak

Hepatit C'li kişilerin karaciğerini korumak için alkolden uzak durması, hekime danışmadan ilaç ve bitkisel ürün kullanmaması ve hepatit A ile hepatit B'ye karşı bağışıklık durumunu hekimiyle değerlendirmesi önerilir. Hepatit B hakkında ayrıntılı bilgi için hepatit B nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Hepatit C için hangi doktora gidilir?

Test için ilk adım olarak aile hekiminize başvurabilirsiniz. Tanı doğrulandıktan sonra tedavi ve takip genellikle enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyoloji ya da gastroenteroloji uzmanları tarafından yapılır. Siroz gelişmiş kişilerde gastroenteroloji ve hepatoloji izlemi önem kazanır. Hepatit C ile ilgilenen branşları ve doktorları hepatit C konu sayfasında görebilirsiniz.