Hepatit B nedir? Bulaşma yolları, belirtiler ve aşı

Hepatit B nedir?

"Hepatit" karaciğer iltihabı anlamına gelir. Hepatit B, bu iltihaba yol açan virüslerden biridir. Virüs karaciğer hücrelerine yerleşir; bağışıklık sisteminin virüse karşı verdiği tepki karaciğerde iltihaba ve hasara neden olur.

DSÖ, hepatit B enfeksiyonunun iki şekilde seyredebileceğini belirtir:

• Akut hepatit B: Virüsle karşılaşmadan sonraki ilk aylarda görülen enfeksiyondur. NHS'e göre çoğu yetişkinde enfeksiyon birkaç ay içinde kendiliğinden temizlenir.
• Kronik hepatit B: Virüsün vücutta altı aydan uzun süre kalmasıdır. Kronik hâle gelme olasılığı, enfeksiyonun hangi yaşta alındığına bağlıdır; doğumda veya erken çocuklukta enfekte olanlarda bu olasılık, yetişkinlikte enfekte olanlara göre çok daha yüksektir.

Ne kadar yaygın?

DSÖ verilerine göre 2024 yılında dünyada yaklaşık 240 milyon kişi kronik hepatit B ile yaşıyordu. Her yıl yaklaşık 0,9 milyon yeni enfeksiyon görülmekte ve hepatit B, çoğu siroz ve karaciğer kanseri nedeniyle yılda yaklaşık 1,1 milyon ölüme yol açmaktadır. DSÖ, hepatit B ile yaşayan kişilerin yalnızca %27'sinin durumundan haberdar olduğunu belirtir.

Hepatit B nasıl bulaşır?

Hepatit B virüsü kan, meni ve vajinal salgılar gibi vücut sıvılarıyla bulaşır. Başlıca bulaşma yolları şunlardır:

• Anneden bebeğe: DSÖ'ye göre virüs en sık doğum sırasında anneden bebeğe bulaşır.
• Kan yoluyla: Ortak kullanılan şırınga ve iğneler, iğne batması yaralanmaları, sterilize edilmemiş aletlerle yapılan dövme, piercing, akupunktur ve diş ya da tıbbi işlemler
• Cinsel yolla: Korunmasız cinsel ilişki
• Kişisel eşyaların paylaşılması: Diş fırçası, jilet ve tırnak makası gibi kan bulaşabilecek eşyaların ortak kullanılması
• Çocuklar arasında yakın temas: Virüsün sık görüldüğü bölgelerde, açık yaralar yoluyla çocuklar arasında bulaşma olabilir.

Hepatit B; öpüşme, sarılma, el sıkışma, aynı bardağı ya da çatal-kaşığı kullanma, öksürük, hapşırık, emzirme veya aynı tuvaleti kullanma gibi günlük temaslarla bulaşmaz.

Kimler risk altında?

• Hepatit B'li anneden doğan bebekler
• Hepatit B'li biriyle aynı evde yaşayanlar ve cinsel eşleri
• Sağlık çalışanları ve kan veya vücut sıvılarıyla temas riski olan meslek grupları
• Damar içi madde kullananlar
• Birden fazla cinsel eşi olanlar
• HIV enfeksiyonu, kronik karaciğer veya böbrek hastalığı olanlar, diyaliz hastaları
• Hepatit B'nin sık görüldüğü bölgelerden gelenler veya bu bölgelere uzun süreli seyahat edenler

Hepatit B belirtileri nelerdir?

Hepatit B ile enfekte olan kişilerin çoğunda, özellikle çocuklarda, başlangıçta hiçbir belirti olmaz. Belirti görüldüğünde genellikle virüsle karşılaştıktan birkaç ay sonra ortaya çıkar:

• Ateş
• Belirgin yorgunluk ve halsizlik
• Karnın sağ üst kısmında ağrı
• Bulantı ve kusma
• İştahsızlık
• Ciltte ve gözlerin beyaz kısmında sararma (sarılık)
• Koyu renkli idrar
• Açık renkli dışkı
• Kaşıntılı döküntü
• Eklem ağrıları

Kronik hepatit B'li kişilerin çoğu yıllarca belirti yaşamaz. Bu süreçte karaciğerde sessizce hasar gelişebilir; belirtiler ancak hastalık ilerlediğinde ortaya çıkabilir. Bu nedenle risk taşıyan kişilerin belirti beklemeden test yaptırması önemlidir.

Hepatit B nasıl teşhis edilir?

Hepatit B tanısı kan testleriyle konur:

• HBsAg (hepatit B yüzey antijeni): Kanda virüsün bulunduğunu gösterir. Altı aydan uzun süre pozitif kalması kronik enfeksiyon anlamına gelir.
• Anti-HBs: Aşı veya geçirilmiş enfeksiyon sonrası oluşan koruyucu antikordur.
• Diğer belirteçler: Enfeksiyonun yeni mi eski mi olduğunu ve virüsün ne kadar aktif olduğunu gösteren testler (örneğin virüs miktarını ölçen HBV DNA testi)
• Karaciğer testleri: Karaciğerdeki iltihabın derecesini değerlendirir.
• Karaciğer hasarının değerlendirilmesi: Ultrason, karaciğer sertlik ölçümü (elastografi) veya gerektiğinde biyopsi

DSÖ, hepatit B'nin sık görüldüğü bölgelerde tüm yetişkinlerin test edilmesini ve anneden bebeğe bulaşmayı önlemek için gebelerin taranmasını önerir.

Hepatit B nasıl tedavi edilir?

Akut hepatit B

Akut hepatit B için özel bir tedavi genellikle gerekmez. Dinlenme, yeterli beslenme ve sıvı alımı, belirtileri hafifletmeye yönelik destek tedavisi uygulanır. Bu dönemde karaciğere ek yük bindirmemek için alkolden kaçınılmalı ve hekime danışmadan ilaç ya da bitkisel ürün kullanılmamalıdır. Ağır seyreden nadir durumlarda hastane tedavisi gerekebilir.

Kronik hepatit B

Kronik hepatit B'li herkesin hemen ilaç tedavisine ihtiyacı olmayabilir; ancak düzenli takip herkes için gereklidir. Tedavi kararı; virüsün aktivitesine, karaciğerdeki iltihap ve hasarın derecesine göre verilir. DSÖ, kronik hepatit B'nin ağızdan alınan antiviral ilaçlarla tedavi edilebildiğini belirtir. Bu ilaçlar virüsü baskılayarak siroz gelişimini yavaşlatır, karaciğer kanseri riskini azaltır ve yaşam süresini uzatır. Tedavi genellikle uzun süre, çoğu zaman yaşam boyu sürer. Hepatit B'yi tamamen ortadan kaldıran bir tedavi henüz yoktur.

Kronik hepatit B'li kişilerin karaciğer kanseri açısından düzenli aralıklarla ultrason ile takip edilmesi önerilir.

Hepatit B'den korunma

Aşı

Hepatit B aşısı, hepatit B'den korunmanın temel yoludur. DSÖ, bebeklere ilk dozun doğumdan sonra mümkün olan en kısa sürede, tercihen ilk 24 saat içinde yapılmasını ve ardından diğer dozların tamamlanmasını önerir. DSÖ'ye göre aşının koruyuculuğu çok yüksektir ve en az 20 yıl, büyük olasılıkla ömür boyu sürer.

Hepatit B aşısı bebeklik dönemi aşı takviminde yer alır. Çocukluğunda aşılanmamış ve risk taşıyan yetişkinlerin de aşılanması önerilir. Aşı durumunuzu aile hekiminizden veya e-Nabız kayıtlarınızdan öğrenebilirsiniz.

Diğer önlemler

• Cinsel ilişkide kondom kullanmak
• İğne, şırınga, jilet, diş fırçası gibi kişisel eşyaları paylaşmamak
• Dövme, piercing ve benzeri işlemleri yalnızca steril koşullara uyan yerlerde yaptırmak
• Sağlık çalışanlarında iş güvenliği önlemlerine uymak
• Hepatit B'li bir kişinin kanına maruz kalındığında (örneğin iğne batması) vakit kaybetmeden hekime başvurmak; uygun durumlarda koruyucu aşı ve bağışıklık serumu uygulanabilir

Gebelikte hepatit B

Gebelikte hepatit B taraması yapılır. Annede hepatit B saptanırsa, bebeğe doğumdan hemen sonra aşı ve gerekli durumlarda bağışıklık serumu uygulanarak bulaşma riski büyük ölçüde azaltılabilir. Virüs miktarı yüksek olan bazı gebelerde hekim gebelik sırasında antiviral tedavi önerebilir.

Hepatit B ile yaşamak

Kronik hepatit B tanısı almak kaygı verici olabilir; ancak düzenli takip ve gerektiğinde tedaviyle pek çok kişi uzun ve sağlıklı bir yaşam sürdürür. Karaciğeri korumak için alkolden uzak durmak, hekime danışmadan ilaç, bitkisel ürün veya takviye kullanmamak ve sağlıklı kiloyu korumak önemlidir; çünkü karaciğer yağlanması da karaciğer hasarını artırabilir. Hepatit A'ya karşı bağışıklığınız yoksa hekiminiz bu aşıyı da önerebilir.

Birlikte yaşadığınız kişilerin ve cinsel eşinizin test yaptırması ve gerekirse aşılanması, virüsün yayılmasını önlemenin en önemli adımlarından biridir. Hepatit B tanısı, iş, okul ve sosyal yaşamda dışlanma için bir gerekçe değildir; günlük temasla bulaşmadığı için çoğu iş ortamında özel bir kısıtlama gerekmez. Diş hekimi ve diğer sağlık çalışanlarına tanınızı bildirmeniz ise güvenli bakım için önemlidir.