Ameliyat yeri fıtığı (insizyonel herni): belirtileri ve tedavisi

Ameliyat yeri fıtığı nedir?

Karın duvarı; deri, yağ dokusu, kaslar ve bu kasları saran sağlam bağ dokusu tabakalarından oluşur. Bu yapı karın içindeki organları yerinde tutar. Karın ameliyatlarında bu katmanlar kesilir ve ameliyatın sonunda dikilerek kapatılır. Kesi yeri iyileşirken oluşan skar dokusu, bazı kişilerde zamanla zayıflayabilir.

MedlinePlus fıtığı, karın boşluğunu döşeyen zarın (periton) oluşturduğu bir kesenin, karın duvarındaki zayıf bir bölgeden dışarı doğru itilmesi olarak tanımlar. MedlinePlus'a göre ameliyat yeri fıtığı, bu itilmenin daha önceki bir ameliyatın skar dokusundan gerçekleştiği fıtık türüdür. Karın ön duvarında görülen bu tür fıtıklara genel olarak ventral herni de denir; MedlinePlus ventral ve insizyonel fıtıkları birlikte ele alır.

Fıtık kesesinin içinde karın içi yağ dokusu ya da bağırsak bölümleri bulunabilir. NHS de fıtığı, bağırsak gibi bir iç organın onu yerinde tutan kastaki bir boşluk ya da zayıf bölgeden dışarı itilmesi olarak açıklar.

Neden olur? Risk etkenleri

Ameliyat yeri fıtığı, kesi yerindeki dokunun yeterince güçlü iyileşememesi ya da zamanla zayıflaması sonucu gelişir. MedlinePlus, karın içi basıncı artıran ve fıtık oluşumuna katkıda bulunan şu etkenleri sayar:

• Ağır kaldırmak
• Dışkılama sırasında ıkınmak ve kabızlık: Bkz. Kabızlık nedenleri
• Uzun süren öksürük: Bkz. Kronik öksürük nedenleri
• Fazla kilo (obezite): Bkz. Obezite nedir?
• Sigara kullanımı
• Prostat büyümesi nedeniyle idrar yaparken ıkınmak: Bkz. Prostat büyümesi belirtileri

Bu etkenler, özellikle ameliyattan sonraki iyileşme döneminde kesi yerine ek yük bindirebilir. Bu nedenle ameliyat sonrası dönemde cerrahınızın ağır kaldırma ve etkinliklere dönüş konusundaki önerilerine uymanız önemlidir.

Belirtiler

MedlinePlus ve NHS'e göre fıtığın en sık bulgusu gözle görülen bir şişliktir. Ameliyat yeri fıtığında bu şişlik ameliyat izinin üzerinde ya da hemen yanında bulunur. Sık görülen özellikler şunlardır:

• Ayakta dururken, öksürürken, hapşırırken ya da ıkınırken belirginleşen, uzanınca küçülebilen şişlik
• NHS'e göre şişliğin üzerindeki deride gerginlik
• MedlinePlus'a göre bazı kişilerde ayakta dururken ya da yük kaldırırken artan rahatsızlık ya da ağrı

Bazı fıtıklar hiçbir yakınmaya neden olmadan yalnızca şişlik olarak kalır. Ancak fıtığın zamanla büyüyebileceğini göz önünde bulundurarak, ameliyat izinizde yeni bir şişlik fark ettiğinizde hekime başvurmanız önerilir. Bkz. Kasık fıtığı

Boğulmuş fıtık: acil durum

Fıtık kesesinin içine giren bağırsak ya da doku sıkışıp geri gidemez hâle gelebilir. MedlinePlus'a göre en ciddi durum, sıkışan dokunun kanlanmasının bozulduğu boğulma (strangülasyon) tablosudur. Bu durumda bağırsak zarar görebilir ve acil ameliyat gerekir.

NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı uyarı belirtileri şunlardır:

• Fıtık bölgesinde ani ve artan ağrı
• Fıtığın geri itilememesi, sertleşmesi ya da renginin kızarması veya morarması
• Bulantı ve kusma
• Karında şişkinlik
• Gaz ve dışkı çıkaramama (kabızlık)
• Ateş
• NHS'e göre bilinç bulanıklığı

Bu belirtilerden herhangi biri varsa beklemeden acil yardım alınmalıdır.

Nasıl teşhis edilir?

MedlinePlus'a göre fıtık tanısı çoğunlukla fizik muayeneyle konur. Hekim, ayakta ve yatarken ameliyat izinizi inceler; sizden öksürmenizi ya da ıkınmanızı isteyerek şişliğin belirginleşip belirginleşmediğine bakar. MedlinePlus'a göre gerektiğinde ultrason ya da bilgisayarlı tomografi (BT) gibi görüntüleme yöntemleri kullanılır. Bağırsak tıkanıklığından şüpheleniliyorsa karın röntgeni çekilebilir. Bkz. Ultrason nedir? ve Tomografi nedir?

Ameliyat yeri fıtıklarında görüntüleme, karın duvarındaki açıklığın boyutunu ve fıtık kesesinin içeriğini göstererek ameliyatın planlanmasına da yardımcı olabilir.

Tedavi

MedlinePlus'a göre ameliyat, fıtığı onarabilen tek tedavidir. Ameliyatın zamanlaması; fıtığın boyutuna, yakınmalara ve kişinin genel sağlık durumuna göre cerrahla birlikte belirlenir.

Açık onarım

MedlinePlus'ın ventral fıtık onarımına ilişkin anlatımına göre açık ameliyatta cerrah fıtığın bulunduğu yerden bir kesi yapar, dışarı çıkan bağırsak gibi dokuları karın içine geri yerleştirir ve zayıf bölgeyi sağlam dikişlerle kapatır. Fıtığın tekrarlamasını önlemek için onarımların çoğunda bölge bir yama (mesh) ile güçlendirilir.

Kapalı (laparoskopik) onarım

Kapalı yöntemde, ucunda kamera ve ışık bulunan ince bir tüp ve küçük kesilerden yerleştirilen aletler kullanılır. MedlinePlus'a göre bu yöntem daha hızlı iyileşme, daha az ağrı ve daha küçük izlerle ilişkilidir. MedlinePlus, ameliyatın bu yöntemle robot yardımıyla da yapılabildiğini belirtir. Bkz. Laparoskopi nedir? ve Robotik cerrahi nedir?

Hangi yöntemin uygun olduğu fıtığın büyüklüğüne, daha önceki ameliyatlarınıza ve genel sağlık durumunuza göre cerrahınızla birlikte belirlenir.

Ameliyat öncesinde konuşulabilecek konular

Ameliyat kararı verilirken cerrahınıza şunları sormanız süreci anlamanızı kolaylaştırabilir:

• Fıtığımın boyutu ve içeriği nedir, beklemek bir risk oluşturur mu?
• Benim için açık mı, kapalı mı onarım daha uygundur ve neden?
• Yama kullanılacak mı, yamanın olası riskleri nelerdir?
• Ameliyattan önce kilo vermem, sigarayı bırakmam ya da kan şekerimi düzenlemem gerekir mi?
• Ameliyattan sonra ne zaman araç kullanabilir, işe dönebilir ve yük kaldırabilirim? Ameliyat çoğunlukla genel anestezi altında yapılır. Bkz. Genel anestezi nedir?

Ameliyat sonrası iyileşme

MedlinePlus'a göre bu ameliyatların çoğu günübirlik yapılır ve kişi aynı gün evine dönebilir. İyileşme döneminde MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:

• Gerektiğinde hekimin önerdiği ağrı kesicileri kullanın.
• Bol sıvı için ve kabızlığı önlemek için lifli besinler tüketin. Bkz. Lifli besinler
• Etkinliklerinize yavaş yavaş dönün; kan pıhtısı oluşumunu önlemek için sık sık kısa yürüyüşler yapın. Bkz. Derin ven trombozu

Ağır kaldırma, egzersiz ve işe dönüş zamanlaması yapılan ameliyatın türüne göre değişir; bu konuda cerrahınızın size özel önerilerine uyun.

Fıtık tekrarlar mı?

MedlinePlus'ın ventral fıtık onarımına ilişkin sayfasına göre ameliyat sonrası fıtığın tekrarlama riski düşüktür ve uzun dönemde sağlıklı kiloyu ve yaşam tarzını korumak yeni fıtıkları önlemeye yardımcı olur. Bununla birlikte MedlinePlus'ın genel fıtık sayfası, ameliyat yeri fıtıklarının diğer fıtık türlerine göre daha sık tekrarlayabildiğini belirtir. Bu nedenle ameliyattan sonra da risk etkenlerini azaltmak önemlidir.

Fıtık riskini azaltmak

NHS ve MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:

• Sağlıklı kiloyu koruyun. Bkz. Sağlıklı kilo verme
• Düzenli hareket edin: NHS haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel etkinlik önerir. Bkz. Haftada ne kadar egzersiz yapmalı?
• Sigarayı bırakın. Bkz. Sigarayı bırakmak için adımlar
• Uzun süren öksürüğünüzü hekime gösterin.
• Ağır yükleri doğru teknikle kaldırın: MedlinePlus doğru kaldırma tekniğini önerir.
• Kabızlığı önleyin: Lifli beslenin.
• İdrar yaparken ıkınıyorsanız hekime başvurun: MedlinePlus, prostat sorunlarının değerlendirilmesini önerir.