Genel anestezi nedir, riskleri nelerdir?

Genel anestezi nedir?

NHS, genel anesteziyi ameliyat veya işlem sırasında kişiyi bilinçsiz hâle getiren ilaçlar olarak tanımlar. Bu sayede kişi ne olduğunun farkında olmaz, ağrı hissetmez ve kasları gevşer; böylece cerrahi işlem güvenle yapılabilir. MedlinePlus'ın ifadesiyle genel anestezi altındaki kişi hareket etmez, ağrı hissetmez ve işlemi hatırlamaz.

Genel anestezi doğal uykudan farklıdır. Uykuda dış uyaranlarla uyanmak mümkündür; genel anestezide ise beyin, ilaçların etkisiyle ağrı ve diğer uyaranlara yanıt vermez. Bu durum, anestezi uzmanının ilaçları ayarlamasıyla işlem süresince sürdürülür ve işlem bitince sonlandırılır.

Diğer anestezi türlerinden farkı

Her ameliyat genel anestezi gerektirmez. Bazı işlemler yalnızca işlem bölgesinin uyuşturulduğu lokal anestezi, belden yapılan iğneyle vücudun alt kısmının uyuşturulduğu spinal veya epidural anestezi ya da bir kolun veya bacağın sinirlerinin uyuşturulduğu bölgesel bloklarla yapılabilir. Bazı işlemlerde ise "sedasyon" adı verilen, kişinin gevşediği ama tamamen bilinçsiz olmadığı bir yöntem tercih edilir. Hangi yöntemin uygun olduğu; ameliyatın türüne, sağlık durumunuza ve tercihlerinize göre anestezi uzmanıyla birlikte belirlenir.

Genel anestezi nasıl verilir?

NHS'ye göre genel anestezi, bir anestezi uzmanının sorumluluğunda çalışan ekip tarafından verilir. İlaçlar iki yolla uygulanabilir:

• Damar yoluyla: Koldaki ya da eldeki bir damara yerleştirilen ince bir kanülden ilaç verilir. Yetişkinlerde en sık kullanılan yöntemdir.
• Solunum yoluyla: Bir maskeden anestezik gaz solutulur. Özellikle küçük çocuklarda damar yolu açılmadan önce tercih edilebilir.

MedlinePlus, işlem sırasında solunumu desteklemek için ağızdan nefes borusuna bir tüp ya da gırtlağın üzerine yerleşen bir hava yolu aracı yerleştirilebileceğini belirtir. Bu işlem kişi uyuduktan sonra yapıldığı için hissedilmez.

İşlem boyunca anestezi ekibi kişinin yanından ayrılmaz. NHS'ye göre kalp hızı, tansiyon ve kandaki oksijen düzeyi sürekli izlenir; anestezinin derinliği gerektiğinde ayarlanır.

Anesteziye hazırlık

Ameliyattan önce genellikle bir anestezi öncesi değerlendirme yapılır. NHS, bu değerlendirmede kan testleri, akciğer grafisi, kalp kontrolleri gibi tetkiklerin yapılabileceğini ve kişinin anesteziye uygunluğunun değerlendirildiğini belirtir. Bu görüşmede şu konular sorulabilir:

• Kalp, akciğer, böbrek ve karaciğer hastalıkları, diyabet, yüksek tansiyon
• Horlama ve uyku apnesi
• Daha önce anestezi aldığınızda yaşanan sorunlar ve ailede anesteziyle ilgili sorun öyküsü
• İlaç ve besin alerjileri
• Kullandığınız tüm ilaçlar, bitkisel ürünler ve takviyeler
• Sigara, alkol ve madde kullanımı
• Sallanan diş, diş protezi ya da kaplama

NHS, ameliyat öncesinde var olan sağlık sorunlarının iyi kontrol altında tutulmasını, fiziksel olarak aktif olunmasını, sigaranın bırakılmasını ve diş sorunlarının giderilmesini önerir; çünkü sallanan dişler nefes borusuna yerleştirilen tüp sırasında zarar görebilir.

Açlık kuralı neden önemli?

NHS, genel anesteziden önce genellikle birkaç saat yiyip içmemeniz gerektiğini ve size ne zaman yemeyi-içmeyi bırakacağınızın söyleneceğini belirtir. Bunun nedeni, anestezi sırasında yutma ve öksürme reflekslerinin baskılanmasıdır. Mide doluysa mide içeriği akciğerlere kaçabilir ve ciddi bir zatürreye yol açabilir. Açlık süresi yiyecekler ve berrak sıvılar için farklı olabilir; size verilen talimata tam olarak uyun. Talimata uyulmadığında ameliyat güvenlik nedeniyle ertelenebilir.

İlaçlar

MedlinePlus, ameliyat öncesinde kullanılan ilaçların cerrahla konuşulmasını ve özellikle kan sulandırıcılar gibi ilaçlarla ilgili talimatlara uyulmasını önerir. Bazı ilaçlar ameliyat sabahı az suyla alınmaya devam edilirken bazıları önceden kesilebilir. Hangi ilacın kesileceğine hekiminiz karar verir; kendi kendinize ilaç bırakmayın.

Anestezi uzmanına sorabileceğiniz sorular

Anestezi öncesi görüşme, aklınızdaki soruları sormak için iyi bir fırsattır. Örneğin:

• Bu ameliyat için hangi anestezi yöntemleri uygun, neden bu yöntem öneriliyor?
• Benim sağlık durumumda anesteziye özgü ek riskler var mı?
• Ameliyattan önce ne zamana kadar yiyip içebilirim, hangi ilaçlarımı almaya devam etmeliyim?
• Ameliyattan sonra ağrım nasıl kontrol edilecek?
• Bulantı-kusma riskimi azaltmak için neler yapılabilir?
• Ameliyattan sonra ne kadar süre gözlem altında kalacağım?

Ameliyat günü yanınıza ilaç listenizi, varsa önceki anestezi kayıtlarınızı ve gözlük, işitme cihazı gibi kişisel eşyalarınızı almanız yararlı olur. Takı, makyaj ve oje gibi ürünlerin çıkarılması istenebilir; çünkü oje, parmaktan oksijen ölçümünü zorlaştırabilir.

Uyanma ve ameliyat sonrası

İşlem bittiğinde anestezi ilaçları kesilir ve kişi yavaş yavaş uyanır. Genellikle ameliyathanenin yanındaki derlenme odasında, uyanıklık ve hayati bulgular yeterli düzeye gelene kadar izlenirsiniz.

NHS, ameliyattan sonra uykulu hissetmenin normal olduğunu belirtir. MedlinePlus da ilk saatlerde sersemlik, bulantı, ağız kuruluğu ve boğaz ağrısının sık görüldüğünü, bunların ilaçların etkisi azaldıkça genellikle birkaç saat içinde geçtiğini aktarır.

NHS'ye göre genel anestezinin etkileri yaklaşık 24 saat sürebilir. Bu nedenle ameliyattan sonraki 24 saat boyunca:

• Araç kullanmayın.
• Makine ve tehlikeli aletler kullanmayın.
• Tek başınıza çocuk ya da bakıma muhtaç birine bakmayın.
• Alkol almayın.
• Önemli kararlar vermeyin, resmi belgeler imzalamayın.

Günübirlik ameliyatlarda sizi eve götürecek ve ilk gece yanınızda kalacak bir yetişkinin bulunması istenir.

Yan etkiler ve riskler

Sık görülen yan etkiler

NHS ve MedlinePlus'a göre genel anesteziden sonra sık görülen ve çoğunlukla kısa sürede geçen yan etkiler şunlardır:

• Bulantı ve kusma
• Boğaz ağrısı (nefes tüpüne bağlı)
• Ağız kuruluğu
• Sersemlik, uyku hâli
• Geçici kafa karışıklığı
• Titreme ve üşüme
• Damar yolunun açıldığı yerde morarma

Ameliyat sonrası bulantı-kusma riski yüksek olan kişilerde önleyici ilaçlar kullanılabilir. Daha önce anesteziden sonra ciddi bulantı yaşadıysanız bunu anestezi uzmanına söyleyin.

Ciddi komplikasyonlar

NHS, genel anesteziye bağlı ciddi komplikasyonların son derece seyrek olduğunu ve anestezi uzmanının size özgü riskleri önceden sizinle konuşacağını belirtir. MedlinePlus, sağlıklı kişilerde genel anestezinin genellikle güvenli olduğunu; ancak kalp, akciğer veya böbrek hastalığı olanlarda ve alkol, sakinleştirici veya opioid ilaçlar kullananlarda risklerin artabileceğini aktarır.

Seyrek görülen ciddi sorunlar arasında anestezi ilaçlarına ağır alerjik tepki, solunum sorunları, kalp ritim bozuklukları ve dişlerde hasar sayılabilir. Ameliyat sırasında uyanıklık durumu ise çok seyrek görülen bir durumdur.

Yaşlılarda geçici kafa karışıklığı

İleri yaştaki kişilerde ameliyattan sonra birkaç gün süren kafa karışıklığı, dikkat dağınıklığı ya da huzursuzluk görülebilir. Bu durum çoğunlukla geçicidir. Ameliyat sonrası dönemde gözlük ve işitme cihazının kullanılması, yakınlarının yanında bulunması ve gece-gündüz düzeninin korunması yardımcı olabilir. Önceden bellek sorunları olan kişilerde bu konuyu ekiple konuşmak önemlidir.

Çocuklarda genel anestezi

Çocuklarda da genel anestezi, çocuk anestezisi konusunda deneyimli ekipler tarafından benzer güvenlik önlemleriyle uygulanır. Küçük çocuklarda anestezi çoğu zaman maskeden solutulan gazla başlatılır ve çocuk uyuduktan sonra damar yolu açılır. Birçok merkezde anestezi başlarken ebeveynin çocuğun yanında bulunmasına izin verilir. Çocuğun açlık süresine dikkat etmek, ameliyattan önce ateşli bir hastalık ya da öksürük varsa ekibe bildirmek önemlidir.