Laparoskopi (kapalı ameliyat) nedir? Minimal invaziv cerrahi

Laparoskopi nedir?

NHS laparoskopiyi, cerrahın yalnızca küçük kesiler ve bir kamera kullanarak karın ya da leğen bölgesinin içinde işlem yapmasını sağlayan bir "anahtar deliği" cerrahisi türü olarak tanımlar. Tıpta bu yaklaşıma minimal invaziv cerrahi, yani dokuya en az zarar vermeyi hedefleyen cerrahi denir.

Açık ameliyatta (laparotomi) cerrah karın duvarını uzunca bir kesiyle açar, organları doğrudan görür ve elleriyle çalışır. Laparoskopide ise cerrah ameliyat alanını ekrandaki büyütülmüş görüntüden izler ve uzun, ince aletleri karın duvarındaki küçük kapılardan (trokar) yönetir. Bu kesiler genellikle birkaç milimetre ile bir iki santimetre arasındadır.

Laparoskopi, robotik cerrahinin de temelini oluşturur. Robot yardımlı ameliyatlarda da küçük kesiler ve kamera kullanılır; farkı, aletlerin cerrahın elinde değil, cerrahın bir konsoldan kumanda ettiği robotik kollarda olmasıdır.

Ekipman: laparoskopi nasıl çalışır?

Laparoskopik bir ameliyatta kullanılan temel donanım şunlardır:

• Laparoskop: Ucunda yüksek çözünürlüklü kamera ve ışık kaynağı bulunan ince, uzun bir tüp. Görüntüyü ameliyathanedeki monitörlere aktarır.
• Trokarlar: Karın duvarından içeri yerleştirilen, aletlerin girip çıktığı içi boş kılıflar. MedlinePlus, trokar adı verilen bir iğne veya içi boş tüpün karın içine yerleştirildiğini belirtir.
• Gaz sistemi: Karın boşluğunu şişirmek için karbondioksit gazı veren cihaz. MedlinePlus'a göre bu gaz karın içini genişleterek cerrahın daha iyi görmesini ve daha rahat çalışmasını sağlar.
• Cerrahi aletler: Tutucular, makaslar, dikiş ve klips aletleri, kanamayı durdurmak için elektrik veya ultrasonik enerji kullanan cihazlar.

Karbondioksit seçilir, çünkü vücut tarafından kolayca emilir ve atılır. Ameliyat sonunda gazın büyük kısmı boşaltılır.

Hangi durumlarda kullanılır?

Tanısal laparoskopi

Tanısal laparoskopi, karın ve leğen boşluğunun içine doğrudan bakılarak bir sorunun nedeninin araştırılmasıdır. MedlinePlus'a göre şu durumlarda yapılabilir:

• Görüntüleme testlerinin açıklayamadığı karın veya leğen ağrısının nedenini bulmak
• Bir kaza sonrası organ hasarı olup olmadığını değerlendirmek
• Kanser tedavisi öncesinde hastalığın yayılıp yayılmadığını kontrol etmek

MedlinePlus, bu incelemede yapışıklıklar, apandisit, endometriozis, safra kesesi iltihabı, yumurtalık kistleri veya kanseri, leğen iltihabı, miyomlar ve tümörler gibi durumların saptanabildiğini belirtir. NHS de apandisit, leğen iltihabı, endometriozis ile karaciğer ve yumurtalık kanseri gibi durumların tanısında kullanıldığını aktarır. Gerekirse aynı işlem sırasında biyopsi alınabilir.

Laparoskopik ameliyatlar

NHS'nin örnekleriyle laparoskopi şu tedavi amaçlı ameliyatlarda kullanılır:

• Apandisin, safra kesesinin, yumurtalıkların, prostatın ya da karaciğerin bir bölümünün çıkarılması
• Fıtık ve mide-onikiparmak bağırsağı ülserlerinin onarımı
• Rahmin alınması (histerektomi) ve miyomların çıkarılması
• Obezite (kilo verme) cerrahisi
• Dış gebeliğin tedavisi

Bunların yanında böbrek, kalın bağırsak, dalak ve mide ameliyatlarının bir kısmı da laparoskopik olarak yapılabilir. Hangi ameliyatın bu yöntemle yapılabileceği; hastalığın türüne, yaygınlığına ve hastanın özelliklerine bağlıdır.

Ameliyat öncesi hazırlık

Laparoskopi öncesindeki hazırlık, diğer genel anestezi gerektiren ameliyatlara benzer. MedlinePlus, işlemden önce belirli bir süre aç kalınması gerektiğini ve ağrı kesiciler dahil bazı ilaçların ameliyattan önce bir süre bırakılmasının istenebileceğini belirtir. Kan sulandırıcı, şeker ilacı veya bitkisel ürün kullanıyorsanız bunu mutlaka ekibe bildirin; hangisinin ne zaman bırakılacağına hekiminiz karar verir. Ameliyattan önce kan testleri, EKG ve anestezi değerlendirmesi yapılabilir. Eve dönüşte size eşlik edecek birini önceden ayarlamanız da önerilir.

Ameliyat nasıl yapılır?

Laparoskopi genellikle hastanede ve genel anestezi altında yapılır. NHS'ye göre hasta işlem boyunca uyur. İşlem adımları kabaca şöyledir:

1. Göbek içine veya hemen altına küçük bir kesi yapılır.
2. Bu kesiden karın içine karbondioksit gazı verilerek karın şişirilir; organlar karın duvarından uzaklaşır ve görüş alanı genişler.
3. Laparoskop yerleştirilir ve görüntü ekrana aktarılır.
4. Gerekirse birkaç küçük kesi daha yapılarak cerrahi aletler yerleştirilir.
5. İşlem tamamlandıktan sonra gaz boşaltılır, kesiler dikiş veya klipslerle kapatılır.

Tanısal laparoskopi çoğu zaman kısa sürer; tedavi amaçlı ameliyatların süresi ise yapılan işleme göre değişir. Bazı ameliyatlarda çıkarılan organ ya da doku, kesilerden biri biraz genişletilerek dışarı alınır.

Tek kesiden laparoskopi

Bazı merkezlerde, aletlerin tamamının göbekteki tek bir kesiden yerleştirildiği "tek port" laparoskopi uygulanabilir. Bu yöntemin uygunluğu ameliyatın türüne ve hastaya göre değerlendirilir.

Olası yararları

Laparoskopinin açık ameliyata göre olası yararları büyük ölçüde kesilerin küçük olmasından kaynaklanır:

• NHS'nin belirttiği gibi daha hızlı iyileşme
• Genellikle daha az ameliyat sonrası ağrı ve ağrı kesici ihtiyacı
• Daha kısa hastanede kalış; MedlinePlus'a göre tanısal laparoskopide hastaların çoğu birkaç saatlik gözlemin ardından aynı gün eve dönebilir
• Daha küçük yara izleri
• Yara enfeksiyonu ve kesi yerinde fıtık gelişme olasılığının görece daha düşük olabilmesi

Ancak bu yararlar her hastada ve her ameliyatta aynı ölçüde görülmez. Bazı ameliyatlar için açık yöntem daha uygun olabilir.

Riskler ve sınırlılıklar

NHS, laparoskopinin sık kullanılan ve genellikle güvenli bir yöntem olduğunu, ciddi komplikasyonların nadir olduğunu belirtir. Bununla birlikte olası komplikasyonlar şunlardır:

• Açık ameliyata geçiş: Ameliyat sırasında güvenlik gerektirirse cerrah açık yönteme geçebilir. Bu bir başarısızlık değil, hasta güvenliği için verilen bir karardır.
• Organ veya damar yaralanması: MedlinePlus, trokar ya da aletlerin bir organı veya damarı delme riskinden söz eder; bu durum bağırsak içeriğinin sızmasına veya karın içi kanamaya yol açabilir ve acil ameliyat gerektirebilir.
• Enfeksiyon: Kesi yerlerinde veya karın içinde enfeksiyon gelişebilir.
• Kesi yerinde fıtık
• Kan pıhtıları: NHS, bacak toplardamarlarında pıhtı (derin ven trombozu) ve bunun akciğere gitmesi (pulmoner emboli) riskini sayar.
• Anesteziye bağlı riskler: NHS, anestezik ilaçlara karşı nadir de olsa ciddi alerjik tepki (anafilaksi) gelişebileceğini belirtir.

MedlinePlus, karında belirgin bağırsak şişkinliği veya sıvı birikmesi olan ya da daha önce karın ameliyatı geçirmiş kişilerde laparoskopinin her zaman yapılamayabileceğini belirtir. Ağır kalp ve akciğer hastalığı da karnın gazla şişirilmesini zorlaştırabilir. Uygunluğa cerrah ve anestezi ekibi birlikte karar verir.

Ameliyat sonrası iyileşme

Hastanede

Uyandıktan sonra bir süre gözlem altında tutulursunuz. Kesi yerlerinde hassasiyet olması beklenir.

Omuz ağrısı ve şişkinlik

MedlinePlus'a göre karın içine verilen gaz diyaframı tahriş edebileceği için birkaç gün omuz ağrısı hissedilebilir. Karında şişkinlik ve gaz hissi de olabilir. Bu yakınmalar genellikle kendiliğinden azalır; hareket etmek ve yürümek gazın emilmesine yardımcı olabilir. MedlinePlus ayrıca işlem sonrası idrara çıkma isteğinin artabileceğini belirtir.

Eve dönüş ve günlük yaşam

• MedlinePlus, işlem sonrası araç kullanılamayacağını ve eve dönüş için birinin size eşlik etmesi gerektiğini belirtir.
• NHS'ye göre tanısal laparoskopi sonrası iyileşme genellikle yaklaşık 10 gün sürer; tedavi amaçlı daha büyük ameliyatlardan sonra tam iyileşme birkaç haftayı bulabilir. İşe dönüş süresi yapılan işleme ve işinizin niteliğine göre değişir.
• Ağır kaldırma, araç kullanma, banyo ve yüzme, uçak yolculuğu gibi konularda cerrahınızın vereceği talimatlara uyun.
• Kesi bakımı için verilen önerileri izleyin; dikişlerin alınıp alınmayacağını ekibe sorun.