Prostat büyümesi belirtileri ve tedavi seçenekleri

Prostat büyümesi nedir?

Prostat, yalnızca erkeklerde bulunan, mesanenin hemen altında yer alan ve idrar yolunun (üretra) başlangıç kısmını çevreleyen bir bezdir. NHS'e göre prostat, menide bulunan sıvının bir bölümünü üretir ve idrar akışının kontrolünde rol oynar.

NIDDK prostat büyümesini, prostat bezinin normalden büyük olduğu ancak bu büyümenin kanserden kaynaklanmadığı bir durum olarak tanımlar. Prostat büyüdükçe içinden geçen idrar yolunu sıkıştırabilir ve mesanenin idrarı boşaltmasını zorlaştırabilir.

Ne kadar yaygın?

NIDDK'ye göre prostat büyümesi, 50 yaş üzerindeki erkeklerde en sık görülen prostat sorunudur. Aynı kaynak, 40–64 yaş arasındaki erkeklerin yaklaşık %5–6'sında, 65 yaş ve üzerindekilerin ise yaklaşık %29–33'ünde prostat büyümesi bulunduğunu belirtir. NHS de ailede prostat büyümesi öyküsünün riski artırdığını belirtir.

Prostat büyümesi neden olur?

NIDDK'ye göre bilim insanları prostat büyümesinin neden geliştiğini tam olarak bilmemektedir; yaşlanmayla ilgili etkenlerin ve hormonal değişikliklerin rol oynadığı düşünülmektedir. NIDDK'nin saydığı risk etkenleri şunlardır:

• 40 yaş ve üzerinde olmak
• Ailede prostat büyümesi öyküsü
• Kalp ve damar hastalıkları, tip 2 diyabet, obezite ve kronik böbrek hastalığı
• Sertleşme sorunu (erektil disfonksiyon)
• Fiziksel olarak hareketsiz olmak

Bu etkenlerin bir kısmı, örneğin hareketsizlik ve fazla kilo, değiştirilebilir. Düzenli fiziksel aktivite ve sağlıklı kilonun korunması genel sağlık açısından da yararlıdır.

Prostat büyümesi belirtileri nelerdir?

NHS ve NIDDK'nin saydığı belirtiler, genellikle "alt üriner sistem belirtileri" olarak adlandırılır ve iki grupta toplanabilir.

İdrar akışıyla ilgili belirtiler

• İdrar yapmaya başlamakta zorlanma, ıkınma ihtiyacı
• Zayıf idrar akımı
• Kesik kesik, başlayıp duran idrar akışı
• Mesanenin tam boşalmadığı hissi
• İdrar yaptıktan sonra damlama

Mesanenin dolmasıyla ilgili belirtiler

• Sık idrara çıkma
• Ani ve ertelenemeyen idrar ihtiyacı (sıkışma)
• Gece birden fazla kez idrara kalkma
• Bazı kişilerde idrar yaparken rahatsızlık

Bu belirtiler zamanla yavaş yavaş artabilir.

Bu belirtiler başka neyi gösterebilir?

Sık idrara çıkma ve idrar akışında zayıflık yalnızca prostat büyümesine özgü değildir; başka idrar yolu ve mesane sorunları da benzer şikâyetlere yol açabilir. NHS, benzer belirtiler daha ciddi durumlarda da görülebildiği için mutlaka hekime başvurulmasını önerir.

Prostat büyümesi kanser mi?

Hayır. NHS'e göre prostat büyümesi prostat kanserinden kaynaklanmaz ve prostat kanseri riskini artırmaz. Ancak prostat kanseri de benzer idrar belirtilerine yol açabileceği ya da iki durum aynı kişide birlikte bulunabileceği için hekim gerekli muayene ve testleri yapar. PSA testi hakkında ayrıntılı bilgi için PSA testi nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Prostat büyümesinin komplikasyonları

NIDDK'ye göre büyümüş prostat bazı durumlarda şu sorunlara yol açabilir:

• İdrar retansiyonu: Mesanenin tam boşaltılamaması; ileri durumlarda hiç idrar yapılamaması (akut idrar retansiyonu) acil müdahale gerektirir.
• İdrarda kan
• İdrar yolu enfeksiyonları
• Mesane taşları
• Böbrek hasarı: Uzun süreli ve tedavi edilmeyen tıkanıklık böbrekleri etkileyebilir.

Mesanenin tam boşalamaması bazı erkeklerde sürekli idrar sızmasına (taşma tipi idrar kaçırma) da yol açabilir; ayrıntılar için idrar kaçırma yazımıza bakabilirsiniz.

Prostat büyümesi nasıl teşhis edilir?

Hekim önce belirtilerinizi, ne zamandır sürdüğünü ve günlük yaşamınızı nasıl etkilediğini sorar. NHS ve NIDDK'ye göre değerlendirmede şunlar kullanılabilir:

• Belirti sorgulama ve mesane günlüğü: Ne sıklıkla ve ne miktarda idrara çıktığınızın birkaç gün boyunca kaydedilmesi
• Makattan parmakla prostat muayenesi: Prostatın büyüklüğü, kıvamı ve yüzeyi hakkında bilgi verir.
• İdrar tahlili: Enfeksiyon ve kan gibi bulguları araştırır.
• PSA kan testi: Prostatla ilgili diğer durumları değerlendirmeye yardımcı olur. Sonucun ne anlama geldiğini ve testin artılarını-eksilerini hekiminizle konuşun.
• İdrar akım hızı ölçümü (üroflovmetri): İdrar akışının ne kadar güçlü olduğunu ölçer. Bu testi yapan doktorları üroflovmetri sayfamızda görebilirsiniz.
• Ultrason: Prostatın büyüklüğünü, mesanede kalan idrar miktarını ve böbrekleri değerlendirmek için kullanılabilir.
• Ürodinami ve sistoskopi: NIDDK'ye göre gerekli durumlarda mesane işlevini ölçen testler ve idrar yolunun kamerayla incelenmesi yapılabilir.

Prostat büyümesi tedavisi

NIDDK'ye göre tedavi seçimi; belirtilerin şiddetine ve yaşam kalitesine etkisine göre yapılır. Hafif belirtileri olan ve bundan pek rahatsız olmayan kişilerde düzenli izlem yeterli olabilir.

Yaşam tarzı değişiklikleri

NHS ve NIDDK'nin önerileri doğrultusunda:

• Alkol ve kafeinli içecekleri azaltmak veya bırakmak
• Özellikle dışarı çıkmadan ve yatmadan önce daha az sıvı içmek (NIDDK)
• İdrar yaparken mesaneyi tam boşaltmaya çalışmak ve idrarı uzun süre tutmamak (NIDDK)
• Fiziksel olarak aktif olmak
• Sağlıklı kiloyu korumak
• Kabızlığı önlemek için lifli beslenmek
• Mesane günlüğü tutarak tetikleyicileri fark etmek

İlaç tedavisi

NIDDK'ye göre prostat büyümesinde başlıca iki ilaç grubu kullanılır:

• Alfa blokerler: Prostat ve mesane çıkışındaki kasları gevşeterek idrar akışını kolaylaştırır.
• 5-alfa redüktaz inhibitörleri: Prostatın büyümesine katkıda bulunan hormon etkisini azaltarak zamanla prostatı küçültmeyi amaçlar.

NIDDK, bazı durumlarda mesane, mesane boynu ve prostat çevresindeki kasları gevşeten fosfodiesteraz-5 inhibitörleri adlı bir ilaç grubunun da belirtileri hafifletebildiğini belirtir. Bu ilaçlar tek başına ya da birlikte kullanılabilir. Her ilacın yan etkileri ve diğer ilaçlarla etkileşimleri olabileceğinden seçim ve takip hekim tarafından yapılır.

Girişimsel yöntemler ve ameliyat

Belirtiler ağırsa, ilaçlar yeterli olmuyorsa ya da idrar retansiyonu, tekrarlayan enfeksiyon, mesane taşı veya böbrek hasarı gibi komplikasyonlar gelişmişse girişimsel yöntemler veya ameliyat değerlendirilir. NHS'e göre en sık uygulanan yöntemlerden biri, idrar yolundan girilerek prostatın idrar yolunu daraltan kısmının çıkarıldığı transüretral prostat rezeksiyonudur (TURP). Lazerle yapılan yöntemler de seçenekler arasındadır. NIDDK; elektrovaporizasyon ve robotik cerrahiyi de cerrahi yöntemler arasında sayar. Daha az girişimsel (minimal invaziv) seçenekler arasında ise buhar enerjisiyle prostat dokusunu küçülten yöntemler ve prostatı küçük implantlarla iterek idrar yolunu açan yöntemler bulunur.

NIDDK'ye göre ameliyat sonrasında idrar yaparken zorlanma veya ağrı, geçici idrar kaçırma, sık ya da sıkışarak idrara çıkma, idrarda kan veya pıhtı, enfeksiyon, yara dokusu oluşması ve cinsel işlevle ilgili sorunlar görülebilir. Her yöntemin yararları ve olası yan etkileri farklıdır; ameliyat kararı üroloji uzmanıyla ayrıntılı konuşularak verilmelidir. Prostat ameliyatı yapan doktorlar için prostat ameliyatı sayfamıza bakabilirsiniz.

Prostat büyümesi için hangi doktora gidilir?

İlk adım olarak aile hekiminize başvurabilirsiniz; aile hekimi gerekli ilk testleri yapıp sizi yönlendirir. Prostat büyümesinin tanı, ilaç tedavisi ve ameliyatı üroloji uzmanlarının alanıdır. İlgili doktorlar için prostat büyümesi konu sayfamıza bakabilirsiniz.