Kısaca
Göbek fıtığı (umbilikal herni), bağırsağın bir bölümünün ya da çevresindeki yağ dokusunun göbek çevresindeki zayıf kas bölgesinden dışarı doğru itilmesiyle oluşan bir kabarıklıktır. Bebeklerde sık görülür ve genellikle ağrısı yoktur; bebek ağladığında, ıkındığında ya da oturduğunda belirginleşir. MedlinePlus'a göre bebeklerdeki göbek fıtıklarının çoğu 3–4 yaşına kadar tedavisiz düzelir; NHS de çoğunun 5 yaşına kadar kaybolduğunu belirtir. Yetişkinlerde ise fıtığın kendiliğinden düzelmesi olası değildir ve genellikle ameliyat önerilir. Fıtıkta geçmeyen şiddetli ağrı, şişlikte artışla birlikte renk değişikliği, kusma ve gaz ya da dışkı çıkaramama acil durum işaretidir.
Göbek fıtığı nedir?
MedlinePlus'a göre bebek anne karnındayken göbek kordonu, bebeğin karnındaki bir açıklıktan bebeğe bağlanır. Doğumdan sonra bu açıklık normalde kapanır. Bu bölge tam olarak kapanmazsa karın duvarında zayıf bir nokta kalır ve fıtık gelişebilir. NHS de bebeklerde göbek fıtığının, göbek kordonu çevresindeki kasların doğumdan sonra düzgün kapanmamasıyla oluştuğunu belirtir.
MedlinePlus'a göre bebek ağladığında oluşan basınç fıtığın daha fazla dışarı çıkmasına neden olur; bu nedenle şişlik ağlarken daha belirgin görünür. Fıtığın içinde yağ dokusu ya da bağırsak bulunabilir.
Göbek fıtıkları doğumdan hemen sonra görülebileceği gibi hayatın ilerleyen dönemlerinde de ortaya çıkabilir. Yani yetişkinlerde de göbek fıtığı gelişebilir.
Kimlerde görülür?
Bebekler ve çocuklar
Göbek fıtığı bebeklerde ve küçük çocuklarda sık görülen bir durumdur. NHS'e göre pek çok bebek göbek fıtığıyla doğar. MedlinePlus'a göre fıtıkların çoğu herhangi bir hastalıkla ilişkili değildir; bazıları ise Down sendromu gibi nadir durumlarla bağlantılıdır. MedlinePlus ayrıca göbek fıtığının Afrika kökenli Amerikalılarda biraz daha sık görüldüğünü belirtir.
Yetişkinler
NHS'e göre yetişkinlerde göbek fıtığına şunlar yol açabilir:
- Fazla kilo (obezite)
- Birden fazla gebelik geçirmiş olmak
- Karaciğer hastalığı gibi nedenlerle karın içinde sıvı birikmesi (asit)
MedlinePlus da yetişkinlerde göbek fıtığının fazla kilolu kişilerde ve kadınlarda, özellikle gebelikten sonra daha sık görüldüğünü ve zamanla büyüme eğiliminde olduğunu belirtir. Sağlıklı kilo yönetimi için bkz. Obezite nedir?
Belirtileri nelerdir?
NHS'e göre genellikle tek belirti, göbek deliğinden dışarı doğru çıkan yumuşak bir şişlik ya da kabarıklıktır. NHS ve MedlinePlus'ın tarif ettiği özellikler şunlardır:
- Şişlik bebek ağladığında, ıkındığında veya oturduğunda belirginleşir.
- Bebek sırtüstü yatıp sakinleştiğinde şişlik düzleşebilir.
- MedlinePlus'a göre fıtığın genişliği 1 santimetreden küçükten 5 santimetrenin üzerine kadar değişebilir.
- NHS'e göre bebek ve çocuklarda fıtık bezelye büyüklüğünden yaklaşık 2 santimetrelik daha büyük bir kabarıklığa kadar değişebilir. Yetişkinlerde küçük fıtıklar yaklaşık 1 santimetre, orta büyüklükteki fıtıklar 1 ile 4 santimetre arasıdır; 4 santimetreden büyük olanlar büyük fıtık sayılır.
- Göbek fıtıkları genellikle ağrı yapmaz.
- NHS'e göre yetişkinlerde öksürme ya da ıkınma sırasında bazen rahatsızlık hissi olabilir.
MedlinePlus'a göre fıtık genellikle hekim tarafından fizik muayene sırasında fark edilir. Göbekte şişlik fark ederseniz değerlendirme için hekime başvurun.
Kendiliğinden kapanır mı?
Bebek ve çocuklarda göbek fıtığı çoğu zaman tedavi gerektirmez:
- MedlinePlus'a göre göbek fıtıklarının çoğu, çocuk 3–4 yaşına geldiğinde tedavisiz düzelir; fıtık çoğu zaman küçülerek kendiliğinden kapanır.
- NHS'e göre çocukluk çağındaki fıtıkların çoğu 5 yaşına kadar kendiliğinden kaybolur; çocuk büyüdükçe fıtık genellikle geçer.
Bu dönemde bazı aileler fıtığın üzerine bant yapıştırma ya da bir şeyle sarıp bağlama yoluna gidebilir. MedlinePlus'a göre göbek fıtığını bantlamak ya da sarmak fıtığın geçmesini sağlamaz.
Yetişkinlerde ise NHS'e göre fıtığın kendiliğinden düzelmesi olası değildir. MedlinePlus da yetişkinlerdeki göbek fıtıklarının zamanla büyüme eğiliminde olduğunu belirtir.
Bu konuda
Göbek fıtığı konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Tedavi ve ameliyat
Çocuklarda
NHS'e göre çocuklarda tedavi genellikle yalnızca fıtık çok büyükse ya da kaybolmamışsa gerekir. MedlinePlus'a göre ameliyat şu durumlarda gerekebilir:
- Fıtık 3–4 yaşından sonra hâlâ kapanmamışsa
- Fıtık ağrılıysa ve dışarı çıkmış hâlde takılı kalmışsa
- Bağırsağa giden kan akışı kısıtlanmışsa
- Fıtık çok büyükse ya da görünümü aileyi rahatsız ediyorsa
MedlinePlus'a göre son durumda bile cerrah genellikle fıtığın kendiliğinden kapanıp kapanmayacağını görmek için çocuğun 3–4 yaşına gelmesini beklemeyi önerir; çünkü erken yapılan onarımda fıtığın yeniden oluşma olasılığı daha yüksektir ve çocuk daha erken yaşta anesteziye maruz kalır.
Yetişkinlerde
NHS'e göre yetişkinlerde ameliyat genellikle önerilir. Ancak karaciğer hastalığı gibi bir nedenle sağlığı iyi olmayan kişiler ameliyat için uygun olmayabilir. MedlinePlus'a göre belirti vermeyen küçük fıtıklar bazen izlenebilir; çünkü bazı kişilerde ameliyatın riski fıtığın riskinden fazla olabilir. Büyüyen ya da ağrılı fıtıklarda da ameliyat uygulanır.
Ameliyat nasıl yapılır?
NHS ve MedlinePlus'ın tarifine göre göbek fıtığı ameliyatı:
- Genellikle genel anestezi altında yapılır ve NHS'e göre 30–60 dakika kadar sürer. MedlinePlus'a göre küçük fıtıklarda spinal, epidural ya da lokal anestezi de kullanılabilir.
- Fıtığın yakınındaki deride kesi yapılır ve fıtık nazikçe yerine geri itilir.
- Kaslardaki açıklık dikilerek kapatılır; daha büyük fıtıklarda bölgeyi desteklemek için cerrahi yama (mesh) kullanılabilir. MedlinePlus'a göre yama çocuklarda genellikle kullanılmaz.
- Cilt dikiş veya klipslerle kapatılır ve üzeri pansumanla örtülür.
MedlinePlus'a göre göbek fıtığı, ince ve ışıklı bir tüp olan laparoskop yardımıyla, birkaç küçük kesiden de onarılabilir. Genel anestezi hakkında bilgi için bkz. Genel anestezi nedir?
Ameliyat öncesi ve sonrası
MedlinePlus'a göre ameliyat öncesinde cerrahınıza ya da hemşirenize gebe olup olmadığınızı ve reçetesiz ilaçlar, takviyeler ya da bitkisel ürünler dahil kullandığınız tüm ilaçları söyleyin. Kanı sulandıran ilaçları geçici olarak bırakmanız istenebilir; hangi ilaçları ameliyat günü almaya devam edeceğinizi cerrahınıza sorun. Sigara içiyorsanız azaltmanız ya da bırakmanız önemlidir; sigara iyileşmeyi yavaşlatabilir ve pıhtı riskini artırabilir. Yeme ve içmeyi ne zaman bırakacağınıza ilişkin talimatlara uyun.
MedlinePlus'a göre göbek fıtığı onarımlarının çoğu günübirlik yapılır ve kişi çoğunlukla aynı gün eve döner; çok büyük fıtıklarda kısa bir hastane yatışı gerekebilir. Yetişkinler normal etkinliklerine genellikle 2–4 hafta içinde dönebilir, çocuklar ise çoğu etkinliğe hemen dönebilir. NHS'e göre tam iyileşme 4–6 hafta kadar sürebilir. Genellikle en az 1–2 hafta, işiniz ağır kaldırma gerektiriyorsa 6 haftaya kadar işten uzak kalmanız gerekebilir.
NHS'e göre her ameliyatta olduğu gibi küçük bir komplikasyon riski vardır: enfeksiyon, kan pıhtısı ve uzun süren ağrı bunlar arasındadır; fıtık yeniden de oluşabilir. MedlinePlus, ince ya da kalın bağırsağın zarar görmesini de nadir riskler arasında sayar.
Boğulmuş fıtık: acil durum
MedlinePlus'a göre ameliyat yapılmayan fıtıkta, yağ dokusunun ya da bağırsağın bir bölümünün fıtığın içinde sıkışması ve geri itilemez hâle gelmesi riski vardır; bu durum genellikle ağrılıdır. Sıkışan bölgenin kan akışı kesilirse buna "boğulma" (strangülasyon) denir. NHS'e göre göbek fıtığının en ciddi komplikasyonu budur; sepsis ve kangren gibi ciddi durumlara yol açabileceği için acil bir durumdur ve fıtığın en kısa sürede ameliyatla onarılması gerekir.
NHS'e göre bu tür komplikasyonlar çocuklarda çok nadirdir, ancak yetişkinlerde bazen görülebilir. MedlinePlus'a göre boğulma sırasında bulantı ya da kusma olabilir ve fıtık bölgesi morarabilir ya da koyulaşabilir. Karın duvarı fıtıkları hakkında daha fazla bilgi için bkz. Kasık fıtığı
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun:
- Geçmeyen şiddetli karın ağrısı
- Bulantı, kusma ya da hiçbir şeyi midede tutamama
- Fıtığın her zamankinden daha şiş olması ve çevresindeki derinin renginin değişmesi
- Gaz veya dışkı çıkaramama
- Bebeğin çok huzursuz olması, şiddetli karın ağrısı varmış gibi görünmesi ya da fıtığın hassaslaşması, şişmesi veya renginin değişmesi
NHS, bu durumda acil servise kendiniz araç kullanarak gitmemenizi önerir.
Hekime başvurun:
- Sizde ya da çocuğunuzda göbek fıtığı olduğunu düşünüyorsanız
- Fıtık ağrılıysa, sertse ya da yerinden oynamıyorsa
- Fıtık büyüyorsa ya da kaybolmuyorsa
MedlinePlus'a göre ağrılı bir fıtık ya da yattığınızda küçülmeyen veya geri itilemeyen bir fıtık varsa hemen tıbbi yardım alın.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Bebeklerde göbek fıtığı tehlikeli midir?
Çoğu zaman hayır. Bebeklerdeki göbek fıtıkları genellikle ağrı yapmaz; MedlinePlus'a göre çoğu 3–4 yaşına, NHS'e göre 5 yaşına kadar kendiliğinden kapanır. NHS'e göre komplikasyonlar çocuklarda çok nadirdir; ancak fıtıkta hassasiyet, şişme, renk değişikliği ya da bebekte belirgin huzursuzluk acil değerlendirme gerektirir.
Göbek fıtığının üzerine para veya bant bağlamak işe yarar mı?
Hayır. MedlinePlus'a göre göbek fıtığını bantlamak ya da sarıp bağlamak fıtığın geçmesini sağlamaz. MedlinePlus, göbek fıtığını önlemenin bilinen bir yolu olmadığını da belirtir.
Bebeğin ağlaması göbek fıtığını büyütür mü?
MedlinePlus'a göre ağlamanın yarattığı basınç fıtığın daha fazla dışarı çıkmasına yol açar; bu nedenle şişlik ağlarken daha belirgin görünür. Bebek sırtüstü yatıp sakinleştiğinde şişlik düzleşebilir.
Yetişkinlerde göbek fıtığı kendiliğinden geçer mi?
NHS'e göre yetişkinlerde fıtığın kendiliğinden düzelmesi olası değildir ve genellikle ameliyat önerilir. Karar kişinin genel sağlık durumuna göre verilir; belirti vermeyen küçük fıtıklar bazen izlenebilir.
Göbek fıtığı ameliyatından sonra ne zaman işe dönülür?
NHS'e göre genellikle en az 1–2 hafta, ağır kaldırma gerektiren işlerde 6 haftaya kadar işten uzak kalmak gerekebilir. Tam iyileşme 4–6 hafta sürebilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
