Kısaca
Öksürük, hava yollarını tahriş eden maddelerden ve balgamdan temizleyen bir savunma refleksidir. Soğuk algınlığı ve gripten sonra görülen öksürük çoğu zaman birkaç hafta içinde kendiliğinden geçer. MedlinePlus'a göre sekiz haftadan uzun süren öksürük kronik öksürük olarak adlandırılır. Yetişkinlerde geçmeyen öksürüğün sık nedenleri genz akıntısı, astım, reflü, sigara ve bazı tansiyon ilaçlarıdır; daha seyrek olarak KOAH, bronşektazi, verem veya akciğer kanseri gibi hastalıklar sorumludur. NHS, üç haftadan uzun süren öksürükte hekime başvurulmasını önerir. Öksürüğe ani nefes darlığı ya da yüzde ve boğazda şişme eşlik ediyorsa 112'yi arayın. Bu yazı yetişkinlere odaklanır.
Öksürük ne kadar sürerse "geçmeyen" sayılır?
MedlinePlus öksürüğü süresine göre üç grupta inceler:
- Akut öksürük: Hızla başlar ve genellikle üç hafta içinde geçer. Çoğunlukla soğuk algınlığı, grip veya sinüs enfeksiyonuna bağlıdır.
- Yarı akut (subakut) öksürük: Üç ile sekiz hafta arasında sürer. Bir solunum yolu enfeksiyonundan sonra hava yollarının hassas kalması sık bir nedendir.
- Kronik öksürük: Sekiz haftadan uzun sürer.
NHS, öksürüğün çoğu zaman üç-dört hafta içinde kendiliğinden düzeldiğini belirtir ve üç haftadan uzun süren öksürük için hekime başvurmayı önerir. MedlinePlus ise 10–14 günden uzun süren öksürükte bir sağlık profesyoneliyle görüşülmesini önerir. Yani kronik öksürük tanımı için sekiz hafta beklemek gerekmez; öksürük beklenenden uzun sürüyorsa değerlendirme yaptırmak doğrudur.
Kuru öksürük ve balgamlı öksürük
MedlinePlus, öksürüğü ayrıca niteliğine göre ayırır:
- Kuru öksürük: Balgam çıkarmaz. Genz akıntısı, astımın bazı türleri, reflü, bazı ilaçlar ve enfeksiyon sonrası hava yolu hassasiyeti kuru öksürüğe yol açabilir.
- Balgamlı (prodüktif) öksürük: Balgam getirir. Akciğer enfeksiyonları, KOAH ve bronşektazide sık görülür.
Balgamın rengi, miktarı ve kokusu hekime ipucu verir. MedlinePlus, koyu, kötü kokulu ve sarı-yeşil balgamı bir sağlık profesyoneline başvurma nedeni olarak sayar. Kanlı balgam her zaman değerlendirme gerektirir.
Geçmeyen öksürüğün sık nedenleri
Genz akıntısı (postnazal akıntı)
Burun ve sinüslerden boğazın arkasına akan salgı, boğazı tahriş ederek öksürüğe yol açar. NHS genz akıntısını öksürüğün nedenleri arasında sayar. Sinüzit ve alerjik nezle (saman nezlesi) bu akıntının sık kaynaklarıdır. Bkz. Sinüzit belirtileri
Astım
Hava yollarının iltihabı ve aşırı duyarlılığıyla seyreden astım, hırıltı ve nefes darlığının yanı sıra uzun süren öksürüğe de yol açar. Bazı kişilerde öksürük astımın tek belirtisi olabilir. Bkz. Astım nedir?
Reflü
NHS mide yanmasına yol açan asit reflüsünü öksürük nedenleri arasında sayar. Mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçması, özellikle yatınca ve yemeklerden sonra öksürüğü artırabilir; her zaman belirgin mide yanması olmayabilir. Bkz. Reflü nedir?
Sigara ve duman
Sigara içmek ve başkasının sigara dumanına maruz kalmak öksürüğün önemli nedenleridir. Uzun süre sigara içenlerde sabahları balgamlı öksürük KOAH'ın erken belirtisi olabilir.
İlaçlar
MedlinePlus'a göre yüksek tansiyon, kalp yetmezliği ve böbrek hastalıklarında kullanılan bazı ilaçlar, özellikle ADE inhibitörleri ve daha seyrek olarak anjiyotensin reseptör blokerleri, yan etki olarak kuru öksürük yapabilir. İlacınızın öksürüğe yol açtığını düşünüyorsanız ilacı kendi başınıza bırakmayın; hekiminizle konuşun.
Enfeksiyon sonrası öksürük
Soğuk algınlığı, grip, akut bronşit veya COVID-19 gibi enfeksiyonlardan sonra öksürük haftalarca sürebilir. NHS, bronşit ve COVID-19'u öksürüğün enfeksiyon nedenleri arasında sayar.
Daha seyrek ama ciddi nedenler
MedlinePlus'ın listesinde şu durumlar da yer alır:
- KOAH (amfizem ve kronik bronşit): Bkz. KOAH nedir?
- Bronşektazi: Hava yollarının kalıcı olarak genişlemesi; bol balgamlı öksürük yapar.
- İnterstisyel akciğer hastalığı: Akciğer dokusunda nedbeleşme; kuru öksürük ve eforla nefes darlığı yapar.
- Kistik fibrozis
- Akciğer kanseri: Özellikle sigara içenlerde huyu değişen öksürük, kanlı balgam ve kilo kaybı uyarı işaretleridir.
- Kalp yetmezliği: MedlinePlus, yatınca artan öksürüğün kalp yetmezliğiyle ilişkili olabileceğini belirtir.
- Verem (tüberküloz): Geçmeyen öksürüğe ateş, gece terlemesi ve kilo kaybı eşlik edebilir. Bkz. Tüberküloz (verem) nedir?
Bu konuda
Kronik öksürük konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Öksürüğe ne iyi gelir? Evde neler yapılabilir?
Öksürüğü kalıcı olarak azaltmanın yolu nedeni tedavi etmektir. Neden araştırılırken NHS ve MedlinePlus şu önlemleri önerir:
- Bol sıvı için: Sıvılar balgamın incelmesine yardımcı olur.
- Dinlenin: Ateşiniz varsa ya da kendinizi iyi hissetmiyorsanız evde kalın.
- Havayı nemlendirin: Buhar makinesi veya sıcak duş buharı boğazı rahatlatabilir.
- Kuru öksürükte pastil veya sert şeker: Boğazı nemlendirebilir; MedlinePlus, boğulma riski nedeniyle üç yaşından küçük çocuklara verilmemesi gerektiğini belirtir.
- Ballı ılık içecekler: NHS sıcak limonlu ve ballı içeceği önerir; ancak etkisini gösteren kanıtın sınırlı olduğunu da belirtir. Bal, bir yaşından küçük bebeklere verilmez.
- Sigarayı bırakın ve dumandan uzak durun: Bkz. Sigarayı bırakmak için adımlar
- Alerji tetikleyicilerini azaltın: Toz, evcil hayvan tüyü veya polen gibi tetikleyicilere maruziyeti sınırlayın.
NHS, eczanede satılan öksürük şuruplarının ve pastillerin öksürüğü azaltabileceğini ama tamamen geçirmeyeceğini belirtir; çocuklarda bu ürünlerin bir kısmı kullanılmaz. Öksürük için antibiyotik, NHS'e göre ancak bakteriyel enfeksiyon veya komplikasyon riski varsa verilir.
Geçmeyen öksürük nasıl araştırılır?
Hekim öksürüğün süresini, kuru mu balgamlı mı olduğunu, günün hangi saatinde arttığını, sigara öyküsünü, kullandığınız ilaçları, alerjileri ve mide yanması olup olmadığını sorar. MedlinePlus'a göre şu tetkikler istenebilir:
- Akciğer grafisi veya göğüs tomografisi
- Solunum fonksiyon testleri (spirometri): Astım ve KOAH'ın değerlendirilmesinde.
- Kan testleri
- Kalp tetkikleri: Ekokardiyografi gibi.
- Sinüs tomografisi, boğaz sürüntüsü ve reflüyü değerlendiren testler: Gerekli görülürse.
Bazı durumlarda hekim, olası nedene yönelik deneme tedavisi başlatıp öksürüğün yanıtını izleyerek de nedeni anlamaya çalışabilir.
Muayeneye giderken hazırlık
Geçmeyen öksürüğün nedenini bulmak bazen birkaç adım gerektirir. Görüşmeyi kolaylaştırmak için şunları not edin:
- Öksürüğün ne zaman ve hangi hastalıktan sonra başladığı
- Kuru mu balgamlı mı olduğu; balgamın rengi ve miktarı, kan görüp görmediğiniz
- Gece, sabah, yemekten sonra, soğuk havada veya egzersizle artıp artmadığı
- Hırıltı, nefes darlığı, mide yanması, burun akıntısı veya ses kısıklığı eşlik edip etmediği
- Sigara, elektronik sigara veya nargile kullanımı ve dumana maruz kalma
- Kullandığınız tüm ilaçlar, özellikle tansiyon ilaçları
- İş yerinizde toz, kimyasal veya duman maruziyeti
- Verem hastasıyla temas ya da yakın zamanda yapılan seyahatler
Öksürük için hangi doktora gidilir?
- Aile hekimi: İlk değerlendirme, ilaç gözden geçirmesi ve gerekirse akciğer grafisi için.
- Göğüs hastalıkları: Üç haftayı geçen öksürük, hırıltı, nefes darlığı, kanlı balgam, sigara öyküsü veya verem şüphesi varsa.
- Kulak burun boğaz: Genz akıntısı, sinüzit, ses kısıklığı gibi üst solunum yolu belirtileri öne çıkıyorsa.
- Gastroenteroloji: Reflü düşünülüyorsa.
- İmmünoloji ve alerji: Alerjik nedenler araştırılacaksa.
Bulunduğunuz yerdeki uzmanları kronik öksürük konu sayfasından veya göğüs hastalıkları branş sayfasından görebilirsiniz; akciğer grafisi yapılan merkezler için akciğer grafisi sayfasına bakabilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hemen 112'yi arayın (MedlinePlus):
- Öksürükle birlikte ciddi nefes darlığı veya nefes almakta güçlük
- Yüzde, dudaklarda veya boğazda şişme, yutma güçlüğü ya da kurdeşenle birlikte öksürük
Kısa sürede hekime başvurun (NHS ve MedlinePlus):
- Öksürük ağırsa ya da hızla kötüleşiyorsa
- Kendinizi çok hasta hissediyorsanız
- Göğüs ağrısı varsa
- Boyunda şiş ve ağrılı bezler varsa
- Kan tükürüyorsanız
- Ateş, açıklanamayan kilo kaybı veya gece terlemesi eşlik ediyorsa
- Verem hastasıyla temasınız olduysa
- Nefes alırken ıslığa benzer ses (stridor) varsa
- Koyu, kötü kokulu, sarı-yeşil balgam çıkarıyorsanız
Hekime başvurun:
- Öksürük üç haftadan uzun sürüyorsa
- Bağışıklık sisteminiz zayıfsa (NHS)
- Öksürük kalp hastalığı belirtileriyle birlikteyse
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Öksürük kaç haftada geçmeli?
NHS'e göre öksürük çoğu zaman üç-dört hafta içinde geçer. Üç haftadan uzun süren öksürükte hekime başvurun; MedlinePlus sekiz haftadan uzun süren öksürüğü kronik öksürük olarak tanımlar.
Gece artan öksürük neden olur?
Genz akıntısı, astım ve reflü gece ve yatınca artan öksürüğün sık nedenleridir. MedlinePlus, yatınca kötüleşen öksürüğün kalp yetmezliğiyle de ilişkili olabileceğini belirtir.
Tansiyon ilacı öksürük yapar mı?
Bazı tansiyon ilaçları, özellikle ADE inhibitörü grubundakiler, kuru öksürük yapabilir. İlacı kendiniz bırakmayın; hekiminiz gerekirse başka bir ilaca geçebilir.
Geçmeyen öksürük kanser belirtisi mi?
Geçmeyen öksürüğün çoğu genz akıntısı, astım, reflü veya sigaraya bağlıdır. Ancak özellikle sigara içenlerde kanlı balgam, kilo kaybı ya da huyu değişen öksürük ciddi bir hastalığın işareti olabilir ve değerlendirilmelidir.
Öksürükte antibiyotik gerekir mi?
Çoğu öksürük virüslere veya enfeksiyon dışı nedenlere bağlıdır ve antibiyotik gerekmez. NHS'e göre antibiyotik yalnızca bakteriyel enfeksiyon ya da komplikasyon riski olduğunda verilir.
Öksürük şurubu kullanmalı mıyım?
NHS'e göre eczanede satılan öksürük şurupları ve pastiller öksürük sıklığını azaltabilir ama öksürüğü tamamen geçirmez; bazı öksürük ilaçları 12 yaşından küçük çocuklarda kullanılmaz. Geçmeyen öksürükte şurupla beklemek yerine nedenin araştırılması daha doğrudur; hangi ürünün size uygun olduğunu eczacınıza veya hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
- Akciğer kanseri
- Akut bronşit
- Alerjik rinit
- Astım
- Bronşektazi
- Kalp yetmezliği
- KOAH (kronik obstrüktif akciğer hastalığı)
- Kronik öksürük
- Reflü
- Sigara (tütün) bağımlılığı
- Sinüzit
- Tüberküloz (verem)
- Akciğer grafisi (göğüs röntgeni)
- Bronkoskopi
- Deri prik alerji testi
- pH metre ve empedans testi
- Solunum fonksiyon testi
- Toraks BT (akciğer tomografisi)
- Bronkoskopi
- Röntgen (direkt grafi)
- Spirometri (solunum fonksiyon testi)
- Aile Hekimliği
- Göğüs Hastalıkları
- Gastroenteroloji
- İmmünoloji ve Alerji Hastalıkları
- Kulak Burun Boğaz Hastalıkları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
