Karaciğer biyopsisi nedir? Nasıl yapılır, sonrası nasıl geçer?

Karaciğer biyopsisi nedir?

Karaciğer biyopsisi, karaciğer dokusunun doğrudan incelenmesine olanak veren bir işlemdir. NIDDK'ye göre hekim karaciğerden küçük bir doku parçası alır ve bu parça, hastalık ya da hasar belirtileri açısından mikroskopla incelenir. Doku örneğini, hastalıkları doku ve hücre düzeyinde inceleyen bir hekim (patolog) mikroskopla değerlendirir. NIDDK'nin siroz bilgilerine göre biyopsi, karaciğerde ne kadar skar dokusu (fibroz) olduğunu görmek için de yapılabilir. Bkz. Patolojik inceleme nedir?

Kan testleri karaciğerin ne kadar iyi çalıştığını, ultrason ve tomografi gibi görüntüleme yöntemleri ise karaciğerin yapısını gösterir. Biyopsi bunlardan farklı olarak dokunun kendisine bakmayı sağlar. Bu nedenle bazı durumlarda tanıyı doğrulamak ya da hastalığın ne kadar ilerlediğini anlamak için gerekli olabilir.

Neden yapılır?

NIDDK ve MedlinePlus'ın sıraladığı başlıca nedenler şunlardır:

• Tanı koymak: Kan ve görüntüleme testleri yeterli bilgi vermediğinde karaciğer hastalığının nedenini bulmak. MedlinePlus, karaciğer enzimlerinin açıklanamayan yüksekliği ve nedeni bilinmeyen karaciğer büyümesini biyopsi nedenleri arasında sayar. Bkz. Karaciğer fonksiyon testleri
• Hastalığın şiddetini belirlemek: Karaciğerdeki iltihabın ve skarlaşmanın derecesini göstermek.
• Tedaviyi planlamak ve izlemek: NIDDK'ye göre biyopsi, tedavi kararlarına yön vermek ve tedavinin ne kadar etkili olduğunu izlemek için de kullanılır.
• Kitlelerin ve enfeksiyonların değerlendirilmesi: MedlinePlus'a göre kanser ve enfeksiyonların saptanmasında kullanılabilir.

MedlinePlus'a göre biyopsi sonucunda siroz, hepatit, enfeksiyonlar, kanser ya da hemokromatoz ve Wilson hastalığı gibi metabolik hastalıklar saptanabilir. NIDDK'nin siroz tanısına ilişkin bilgilerine göre de diğer testler yeterli bilgi vermediğinde siroz biyopsiyle doğrulanabilir ve nedeni araştırılabilir. Bkz. Karaciğer sirozu, Otoimmün hepatit, Hemokromatoz ve Wilson hastalığı

Biyopsi her zaman gerekli mi?

Hayır. MedlinePlus'a göre karaciğer hasarını değerlendirmek için girişimsel olmayan testler yeterli olabildiğinden karaciğer biyopsisi artık daha seyrek yapılmaktadır; ancak bazı durumlar ve hastalıklar daha fazla bilgi için hâlâ biyopsi gerektirir. NIDDK'ye göre elastografi karaciğerin sertliğini ölçen özel bir görüntüleme testidir; sertliğin artması skarlaşmanın (fibroz) bir işareti olabilir. NIDDK, diğer testlerin sonuçları belirsiz kaldığında sirozun biyopsiyle tanınabildiğini belirtir. Size neden biyopsi önerildiğini ve biyopsi yapılmazsa hangi seçeneklerin bulunduğunu hekiminize sormaktan çekinmeyin. Bkz. Elastografi nedir?

Karaciğer biyopsisi türleri

NIDDK üç yöntem tanımlar:

• Perkütan (deri yoluyla) biyopsi: En sık kullanılan yöntemdir. Karın derisinden ilerletilen ince bir iğneyle, ultrason ya da bilgisayarlı tomografi eşliğinde örnek alınır. Bkz. Ultrason nedir?
• Transjuguler biyopsi: İğne, boyundaki şah toplardamarından (juguler ven) damarlar içinden karaciğere ulaştırılır. NIDDK'ye göre deri yoluyla biyopside sorun yaşama riski daha yüksek olan kişilerde, örneğin kan pıhtılaşması sorunu olanlarda ya da karnında sıvı birikmesi (asit) bulunanlarda tercih edilir. Bu yöntem, biyopsiyle aynı anda karaciğer toplardamarlarındaki basıncın ölçülmesine de olanak verir. MedlinePlus'a göre bu yöntemde röntgen eşliğinde ilerlenir.
• Cerrahi (laparoskopik ya da açık) biyopsi: Başka bir nedenle ameliyat olacak kişide örneğin ameliyat sırasında alınması. MedlinePlus, biyopsinin iç ultrason (endoskopik ultrason) sırasında da yapılabildiğini belirtir. Bkz. Laparoskopi nedir?

Hangi yöntemin kullanılacağına, kanama riskiniz ve genel sağlık durumunuz göz önüne alınarak hekiminiz karar verir.

İşlem öncesi hazırlık

NIDDK ve MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:

• Sağlık geçmişi: Kanama sorunlarınızı, ilaç alerjilerinizi, hastalıklarınızı, gebelik olasılığını ve reçeteli ya da reçetesiz tüm ilaçlarınızı, vitamin, takviye ve bitkisel ürünlerinizi hekiminize bildirin.
• Kan testleri: Kanın pıhtılaşma yeteneğini gösteren testler yapılır.
• Görüntüleme: NIDDK'ye göre karaciğeri ve çevre organları görmek ve iğnenin gireceği en uygun yeri bulmak için ultrason ya da tomografi istenebilir.
• İlaçlar: NIDDK'ye göre kan pıhtılaşmasını etkileyen ya da yatıştırıcı ilaçlarla etkileşen ilaçlara (örneğin kan sulandırıcılar, aspirin içeren ilaçlar) geçici olarak ara verilmesi istenebilir. Bu kararı mutlaka hekiminizle birlikte verin; ilaçlarınızı kendi kararınızla bırakmayın.
• Açlık: MedlinePlus'a göre işlemden önceki sekiz saat boyunca bir şey yememeniz ve içmemeniz istenir. NIDDK ise açlık talimatlarının kişiye ve biyopsi türüne göre değişebildiğini, bazen birkaç saat önce hafif bir atıştırmalık yenmesinin istenebildiğini belirtir. Size verilen talimata uyun.
• Onam: MedlinePlus'a göre işlemden önce onam formu imzalanır. Bkz. Aydınlatılmış onam nedir?
• Eve dönüş: Sizi eve götürecek birini önceden ayarlayın.

Karaciğer biyopsisi nasıl yapılır?

Perkütan biyopsi genellikle şu adımlarla ilerler:

1. Sırtüstü uzanır, sağ elinizi başınızın üstüne ya da altına koyarsınız; olabildiğince hareketsiz kalmanız gerekir.
2. NIDDK'ye göre iğnenin gireceği en uygun yer karına hafifçe vurarak ya da ultrason veya tomografiyle belirlenir; ardından cilt temizlenir.
3. Bölge yerel anestezik ilaçla uyuşturulur. NIDDK'ye göre gerekirse rahatlatıcı ilaç (sedasyon) da verilebilir.
4. Karnın sağ tarafında küçük bir kesi yapılır ve biyopsi iğnesi yerleştirilir. MedlinePlus'a göre örnek alınırken nefesinizi tutmanız istenir; bu, akciğerin ya da karaciğerin zarar görme olasılığını azaltır.
5. İğne hızla çıkarılır, kanamayı durdurmak için bastırılır ve iğnenin girdiği yere bant yapıştırılır.

Transjuguler biyopsi nasıl yapılır?

NIDDK'ye göre transjuguler biyopside boyun bölgesi uyuşturulur ve boyundaki toplardamara ince bir tüp (kateter) yerleştirilir. Kateter, röntgen görüntüleri eşliğinde damarlar içinden karaciğere kadar ilerletilir ve kateterin içinden geçirilen biyopsi iğnesiyle karaciğerden örnek alınır. NIDDK'ye göre bu işlemden sonra en az 4 saat yatarak dinlenmeniz ve yaşamsal bulgularınızın düzenli olarak kontrol edilmesi gerekir.

Ne hissedilir?

MedlinePlus'a göre uyuşturucu ilaç enjekte edilirken batma şeklinde bir ağrı hissedilir. Biyopsi iğnesi derin bir basınç ve künt bir ağrı gibi hissedilebilir; bazı kişiler bu ağrıyı omuzlarında hisseder.

İşlem sonrası ve iyileşme

NIDDK'ye göre deri yoluyla yapılan biyopsiden sonra sağ yanınıza yatmanız istenebilir ve birkaç saat yatarak dinlenmeniz gerekir. Sağlık ekibi işlemden sonraki 2–4 saat boyunca yaşamsal bulgularınızı düzenli olarak kontrol eder.

İşlemden sonra size ya da hâlâ uykulu iseniz yanınızdaki yakınınıza kendinize nasıl bakacağınızla ilgili talimatlar verilir; bu talimatlara uyun. MedlinePlus'a göre yatıştırıcı ilaç aldıysanız sonraki 24 saat araç ve makine kullanmamalı, önemli ya da yasal kararlar vermemelisiniz.

NIDDK'ye göre hekimler biyopsiden sonra genellikle 1 haftaya kadar yoğun fiziksel etkinlikten ve ağır yük kaldırmaktan kaçınılmasını önerir. Olağan etkinliklerinize ne zaman döneceğinizi hekiminize sorun. NIDDK'ye göre biyopsi sonrası ağrı çoğunlukla hafiftir ve birkaç saat içinde geçer; hekiminiz ağrı için ilaç önerebilir.

Sonuçlar

NIDDK'ye göre biyopsi sonuçlarının çıkması genellikle birkaç gün ya da daha uzun sürer. MedlinePlus'a göre normal sonuç, karaciğer dokusunun sağlıklı olduğunu gösterir. Anormal sonuç; siroz, hepatit, enfeksiyon, kanser ya da metabolik hastalıklar gibi durumlara işaret edebilir. Sonucun sizin için ne anlama geldiğini ve tedavi planını hekiminizle konuşun.

Sonuç görüşmesinde şu soruları sormanız faydalı olabilir:

• Biyopsi tanıyı doğruladı mı, yoksa ek test gerekiyor mu?
• Karaciğerimde iltihap ya da skarlaşma (fibroz) ne düzeyde?
• Bu sonuca göre tedavim nasıl değişecek?
• Kontrol testlerim ne zaman ve hangi yöntemle yapılacak?

Olası riskler

NIDDK ve MedlinePlus'ın sıraladığı riskler şunlardır:

• Ağrı: NIDDK'ye göre en sık görülen komplikasyondur; çoğunlukla karnın sağ üst kısmında ya da sağ omuzda hissedilir. Şiddetli ya da uzun süren ağrı iç kanama belirtisi olabilir.
• Kanama: NIDDK'ye göre yaklaşık 500 biyopsiden birinde kanama olur; ciddi kanama ise 2.500 ile 10.000 biyopside bir oranında görülür. İç kanama hastanede tedavi, kan nakli ve bazen ameliyat ya da başka bir girişim gerektirebilir.
• Enfeksiyon: Seyrek görülür; sepsise yol açabilir.
• Akciğerin sönmesi (pnömotoraks) ya da akciğerle göğüs duvarı arasında kan birikmesi (hemotoraks)
• Çevre organların zarar görmesi: MedlinePlus safra kesesi, böbrek ya da bağırsak yaralanmasını sayar.
• Sedasyona bağlı yan etkiler

Risklerin sizin durumunuzda ne anlama geldiğini işlemden önce hekiminizle konuşabilirsiniz.