Bulantı ve kusma neden olur? Ne zaman acildir?

Bulantı ve kusma neden olur?

Bulantı ve kusma bir hastalık değil, pek çok farklı durumun ortak belirtisidir. Beyindeki kusma merkezi midenin ve bağırsakların yanı sıra iç kulaktaki denge sisteminden, kandaki maddelerden ve duygulardan gelen sinyallerle uyarılabilir. Bu yüzden nedenler çok çeşitlidir.

Sindirim sistemiyle ilgili nedenler

• Mide-bağırsak enfeksiyonları ("mide virüsü") ve gıda zehirlenmesi: NHS'e göre ishal veya kusmayla birlikte gelen bulantının en olası nedenleri norovirüs gibi enfeksiyonlar ve gıda zehirlenmesidir. Bkz. İshal (akut gastroenterit)
• Reflü: Mide yanması ve şişkinlikle birlikte bulantı yapabilir. Bkz. Reflü nedir?
• Gastrit ve mide ülseri: Mide üstünde yanma ve hazımsızlıkla birlikte görülebilir. Bkz. Gastrit nedir?
• Besin alerjileri
• Ciddi nedenler: MedlinePlus apandisit, bağırsak tıkanıklığı, ülser ve tümörleri de bulantı-kusmanın daha ciddi nedenleri arasında sayar.

Baş ağrısı ve mide bulantısı birlikteyse

• Migren: NHS'e göre ışığa ve sese karşı hassasiyetle birlikte gelen baş ağrısı ve bulantı migreni düşündürür. Bkz. Migren nedir?
• Grip gibi enfeksiyonlar: Baş ağrısı ve yüksek ateşle birlikte bulantı olabilir.
• Acil durumlar: NHS, şiddetli baş ağrısı ya da ense sertliğiyle birlikte ışığa hassasiyet varsa bunun acil durum olduğunu belirtir; bu tablo menenjit gibi ciddi bir hastalığa işaret edebilir. Başa darbe aldıktan sonra başlayan kusma da acildir.

Baş dönmesi ve denge sorunları

NHS'e göre baş dönmesiyle birlikte gelen bulantı, iç kulak iltihabı (labirentit) veya vertigodan kaynaklanabilir. Bkz. Vertigo nedir?

Diğer sık nedenler

• Gebelik: Gebeliğin ilk aylarında sık görülen bulantı ve kusma. Bkz. Gebelikte bulantı ve kusma
• Taşıt tutması: Araba, gemi veya uçak yolculuğunda. Bkz. Taşıt tutması
• İlaçlar: MedlinePlus; kemoterapi ilaçlarını ve bazı diyabet ilaçlarını örnek olarak verir. Yeni başlanan bir ilaçtan sonra bulantı olursa ilacı kendiniz bırakmayın; hekiminizle konuşun.
• Alkol
• Kaygı ve stres
• Yakın zamanda geçirilmiş ameliyat

Kusma ne zaman tehlikelidir?

Bulantı ve kusma çoğu zaman kısa sürer. Ancak bazı durumlar acil değerlendirme gerektirir.

Sıvı kaybı (dehidratasyon)

Kusmayla vücut su ve tuz kaybeder. MedlinePlus'a göre sıvı kaybının belirtileri şunlardır:

• Ağız kuruluğu
• Gözlerin çökük görünmesi
• Koyu sarı renkli idrar ya da her zamankinden seyrek idrara çıkma

Yaşlılar, küçük çocuklar, gebeler ve diyabet ya da böbrek hastalığı gibi kronik hastalığı olanlarda sıvı kaybı daha hızlı ciddileşebilir. Sıvı kaybını erken fark etmek için idrarınızın rengini ve ne sıklıkla idrara çıktığınızı izleyin; idrarın açık renkli olması genellikle yeterli sıvı aldığınızı gösterir.

Kusmuğun görünümü

• Kan veya kahve telvesine benzeyen koyu renkli materyal: Mide veya yemek borusundan kanamayı düşündürür; acildir.
• Yeşil renkli kusma: NHS bunu acil başvuru nedenleri arasında sayar; bağırsak tıkanıklığının işareti olabilir.

Bulantı ve kalp

NHS, bulantıya göğüs ağrısı, kola veya çeneye yayılan ağrı ya da nefes darlığı eşlik ediyorsa bunun kalp krizi belirtisi olabileceğini ve 112'nin aranması gerektiğini vurgular. Özellikle kadınlarda, yaşlılarda ve diyabetlilerde kalp krizi bulantı ve halsizlikle de kendini gösterebilir. Bkz. Kalp krizi belirtileri

Mide bulantısına ne iyi gelir?

NHS ve MedlinePlus'ın önerdiği öz bakım yöntemleri şunlardır:

Yapılabilecekler:

• Bol temiz hava alın.
• Soğuk bir içeceği küçük yudumlarla, sık sık için. MedlinePlus da az miktarda berrak sıvının sık aralıklarla alınmasını önerir.
• Zencefil içeren yiyecek ve içecekler ya da nane çayı bazı kişilere iyi gelebilir.
• Az ve sık öğünler yiyin.

Kaçınılması gerekenler (NHS):

• Keskin kokulu yiyecekler ve yemek pişirme kokuları
• Sıcak, kızarmış ve yağlı yiyecekler
• Hızlı yemek
• Yemeklerle birlikte büyük miktarda içecek içmek
• Yemekten hemen sonra uzanmak
• Dar ve sıkan giysiler

Kusma durduktan sonra sindirimi kolay, yağsız yiyeceklerle yavaş yavaş beslenmeye dönülebilir. Bulantı için eczanede satılan ilaçlar bazı durumlarda kullanılabilir; ancak gebelikte, çocuklarda ve başka ilaç kullananlarda mutlaka eczacıya veya hekime danışılmalıdır. Taşıt tutması gibi özel durumlarda hekim reçeteli ilaçlar önerebilir.

Kusma sırasında sıvı nasıl alınmalı?

Kusma sırasında bir anda çok miktarda sıvı içmek, mideyi zorlayarak yeniden kusmaya yol açabilir. Bu nedenle NHS ve MedlinePlus küçük yudumlarla ve sık aralıklarla sıvı alınmasını önerir. Pratikte şu adımlar yardımcı olabilir:

• Kustuktan sonra mideyi kısa bir süre dinlendirin, ardından birkaç dakikada bir birkaç yudum su için.
• Sıvıları tutabildikçe miktarı yavaş yavaş artırın.
• Kusmaya ishal de eşlik ediyorsa, eczanelerde bulunan ağızdan sıvı-tuz çözeltileri kaybedilen tuzları yerine koymaya yardımcı olur.
• NHS, ishal ve kusma sırasında meyve suyu ve gazlı içeceklerden kaçınılmasını önerir.
• Diyabetiniz varsa kusma sırasında kan şekerinizi daha sık izleyin ve ilaçlarınızı nasıl kullanacağınızı hekiminize sorun; NHS diyabeti olan kişilerde kusmayı acil başvuru nedenleri arasında sayar.

Enfeksiyona bağlı kusma bulaşıcı olabilir. NHS, son kusma veya ishalden sonra en az 2 gün işe ya da okula gidilmemesini, ellerin sık sık sabunla yıkanmasını ve bu sürede başkaları için yemek hazırlanmamasını önerir. Bkz. El yıkama nasıl yapılır?

Doktor nasıl değerlendirir?

Hekim bulantı ve kusmanın ne zamandan beri sürdüğünü, kaç kez kustuğunuzu, kusmuğun görünümünü, yemekle ilişkisini, eşlik eden karın ağrısı, ishal, ateş, baş ağrısı ya da baş dönmesi olup olmadığını sorar. Kadınlarda gebelik olasılığı da değerlendirilir. Kullandığınız ilaçlar ve alkol kullanımı önemlidir.

Tetkikler nedene göre seçilir: kan testleri (sıvı-tuz dengesi, böbrek ve karaciğer fonksiyonları), idrar tahlili, gebelik testi, karın ultrasonu ve gerektiğinde endoskopi bunlar arasındadır. Sıvı kaybı ağırsa damar yolundan sıvı verilmesi gerekebilir.

Bulantı ve kusma için hangi doktora gidilir?

• 112 ve acil servis: Aşağıdaki acil belirtilerden biri varsa.
• Aile hekimi: Birkaç günü geçen ya da tekrarlayan bulantıda ilk değerlendirme için.
• Gastroenteroloji: Mide yanması, hazımsızlık, kilo kaybı veya yutma güçlüğüyle birlikte süren bulantıda.
• Nöroloji: Bulantı migren ya da başka nörolojik belirtilerle birlikteyse.
• Kadın hastalıkları ve doğum: Gebelikte şiddetli ve sürekli kusma varsa.
• Kulak burun boğaz: Baş dönmesi ve denge sorunlarıyla birlikte gelen bulantıda.

Bulunduğunuz yerdeki uzmanları bulantı ve kusma konu sayfasından veya gastroenteroloji branş sayfasından görebilirsiniz.