Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi

114 ne işe yarar?

Sağlık Bakanlığının birinci basamağa yönelik zehirlenmeler tanı ve tedavi rehberinde, Türkiye'de zehirlenme olgularına ilişkin danışmanlık veren kurumlar arasında Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM) yer alır ve merkezin 114 numaralı telefon hattından 24 saat hizmet verdiği belirtilir.

Zehir danışma hattı şu konularda yardımcı olabilir:

• Yutulan ya da maruz kalınan maddenin zararlı olup olmadığını değerlendirmek
• Evde gözlem yeterli mi, yoksa sağlık kuruluşuna gitmek mi gerekiyor, karar vermek
• Sağlık kuruluşuna gidene kadar yapılması ve yapılmaması gerekenleri öğrenmek

Rehber, zehir danışma merkezlerinin hastaya müdahalede dakikaların önemli olduğu ilk anlarda hekimlere de yardımcı olduğunu belirtir.

114 mü, 112 mi?

Bu ayrım hayati önem taşır.

Hemen 112'yi arayın:

• Kişinin bilinci kapalıysa ya da uyandırılamıyorsa
• Nefes almakta zorlanıyorsa ya da dudakları morarıyorsa
• Nöbet geçiriyorsa
• Göğüs ağrısı, ciddi baş dönmesi ya da bilinç bulanıklığı varsa
• Duman, gaz ya da kimyasal buhara maruz kalınan bir ortamdan kişiyi çıkarmak gerekiyorsa
• Kendine zarar verme amacıyla bir madde alındığından şüpheleniyorsanız

MedlinePlus, zehirlenmede görülebilecek belirtiler arasında nefes darlığı, morarma, bilinç bulanıklığı, nöbet ve bilinç kaybını sayar.

114'ü arayın:

• Kişinin genel durumu iyi ama zararlı olabilecek bir madde yuttuğundan, soluduğundan ya da teni veya gözüyle temas ettiğinden şüpheleniyorsanız
• Maddenin zararlı olup olmadığından emin değilseniz
• Ne yapmanız gerektiği konusunda yönlendirmeye ihtiyacınız varsa

MedlinePlus, belirtilerin gelişmesini beklemeden yardım istenmesi gerektiğini vurgular. Durum ciddileşirse 114 ile görüşürken bile 112'yi aramaktan çekinmeyin.

Aramadan önce hazırlanacak bilgiler

Sağlık Bakanlığı rehberinde hekimlerin zehirlenme öyküsü alırken sorması gereken bilgiler sıralanır. Bu bilgileri önceden toplamak, hem 114 ile görüşmenizi hem de sağlık kuruluşundaki değerlendirmeyi hızlandırır:

• Madde: Adı, içeriği, kutusu ya da ambalajı, rengi, kokusu
• Miktar: Ne kadar alındığı ya da ne kadarına maruz kalındığı
• Zaman: Ne kadar önce alındığı ya da maruz kalındığı
• Kişi: Yaşı, kilosu, bilinen hastalıkları ve sürekli kullandığı ilaçlar
• Belirtiler: Şu anda bir yakınması olup olmadığı
• Diğer kişiler: Aynı belirtileri gösteren başka kişiler olup olmadığı
• Yapılanlar: Gelmeden önce herhangi bir girişimde bulunulup bulunulmadığı

Sağlık kuruluşuna giderken ilacın kutusunu, ürünün ambalajını ya da şüpheli bitki veya mantardan bir örneği yanınıza alın.

İlk yardımda yapılmaması gerekenler

• Kusturmaya çalışmayın. MedlinePlus, zehir danışma merkezi önermedikçe kişinin kusturulmamasını vurgular; yutulan bazı maddeler geri gelirken yeniden zarar verebilir. Sağlık Bakanlığı rehberinde de kusturmanın artık önerilmediği belirtilir.
• Bilinci kapalı kişiye ağızdan bir şey vermeyin.
• Kendi başınıza panzehir denemeyin. MedlinePlus, limon suyu, sirke ya da benzeri "her derde deva" karışımların kullanılmamasını önerir.
• Belirtilerin çıkmasını beklemeyin.

İlk yardımda yapılabilecekler

Danışma hattının ya da 112 görevlisinin talimatlarını izleyin. Genel olarak MedlinePlus şunları önerir:

• Nefes ve bilinç takibi: Kişinin hava yolunu, solunumunu ve nabzını izleyin; eğitimliyseniz gerekirse temel yaşam desteği uygulayın.
• Kusma olursa: Hava yolunu açık tutun; kişiyi sol yanına yatırın.
• Deri teması: Bulaşmış giysileri çıkarın ve deriyi bol suyla yıkayın.
• Gaz ya da duman: Kendinizi tehlikeye atmadan kişiyi ortamdan uzaklaştırın, pencereleri açın.

Göze kimyasal sıçradıysa gözü bol suyla yıkamaya başlayın ve vakit kaybetmeden yardım isteyin. Acil servislerle ilgili Tebliğ'in ekindeki triyaj tablosunda da göze asit ya da alkali teması ve zehirli maddelerin ağızdan alınması, en acil gruptaki örnek durumlar arasında sayılır.

Yaşlılarda ve birden fazla ilaç kullananlarda

Birden fazla ilaç kullanan yaşlı kişilerde ilaçların karıştırılması, aynı ilacın iki kez alınması ya da kutuların benzerliği nedeniyle yanlış ilaç içilmesi gibi kazalar yaşanabilir. Böyle bir durumda da aynı yol izlenir: Kişinin genel durumu iyiyse 114'e danışın, ciddi belirtiler varsa 112'yi arayın. Önlem olarak:

• İlaçları günlere ve saatlere bölünmüş ilaç kutularına yerleştirmek
• Kullanılan tüm ilaçların güncel bir listesini tutmak
• Kullanılmayan ve süresi geçmiş ilaçları evde biriktirmemek
• Görme güçlüğü olan yakınlar için ilaç kutularını belirgin biçimde işaretlemek

yardımcı olabilir.

Kasıtlı alım şüphesinde

Bir yakınınızın kendine zarar vermek amacıyla ilaç ya da başka bir madde aldığından şüpheleniyorsanız 114'ü beklemeden 112'yi arayın. Kişiyi yalnız bırakmayın, aldığı maddenin ambalajlarını toplayın ve sakin bir dille yanında olduğunuzu hissettirin. Sağlık Bakanlığı rehberi de öyküde ruhsal bir sorun ya da kendine zarar verme girişimi bulunduğunda zehirlenmeden şüphelenilmesi gerektiğini hatırlatır. Acil durum geçtikten sonra profesyonel ruhsal destek almak da tedavinin bir parçasıdır.

Zehirlenmeleri önlemek

MedlinePlus'ın önerileri ve günlük hayattan bazı önlemler:

• İlaçları, temizlik ürünlerini ve kimyasalları çocukların ulaşamayacağı, mümkünse kilitli dolaplarda saklayın.
• Kimyasalları asla su şişesi ya da yiyecek kabı gibi gıda ambalajlarına aktarmayın.
• Tanımadığınız yabani bitkileri ve mantarları yemeyin.
• İlaçları orijinal kutularında saklayın; ışık altında okuyarak kullanın.
• Soba, şofben ve kombi gibi yakıtlı cihazların bakımını düzenli yaptırın ve ortamı havalandırın.
• 114 ve 112 numaralarını evdeki herkesin bildiğinden emin olun.

Sağlık Bakanlığı rehberi, bazı ilaç ve maddelerin küçük çocuklarda çok küçük miktarlarda bile ağır zehirlenmelere yol açabileceğini hatırlatır. Bu nedenle çocuklu evlerde saklama koşullarına ayrıca özen gösterilmelidir.