Gebelikte bulantı ve kusma: ne zaman normal, ne zaman değil?

Gebelikte bulantı neden olur?

NHS, gebeliğin ilk 12 haftasındaki hormon değişikliklerinin bulantı ve kusmanın nedenlerinden biri olduğunu belirtir. Gebelikte hızla artan gebelik hormonu (hCG) ve diğer hormonlar bu yakınmalarla ilişkilendirilir. Kokulara karşı artan duyarlılık, yorgunluk ve midenin daha yavaş boşalması da bulantıyı artırabilir.

Bulantının şiddeti kadından kadına, hatta aynı kadının farklı gebelikleri arasında bile değişebilir. Bazı kadınlar hiç bulantı yaşamazken, bazıları günlerce süren bulantı nedeniyle günlük işlerini yapmakta zorlanabilir. Bulantının olmaması da gebelikte bir sorun olduğu anlamına gelmez.

Ne zaman başlar, ne zaman geçer?

Bulantı genellikle gebeliğin ilk haftalarında, çoğu zaman adet gecikmesiyle aynı dönemde başlar. NHS'ye göre çoğunlukla 16 ila 20. haftalarda geçer. Bazı kadınlarda daha erken düzelirken bazılarında daha uzun sürebilir.

Gebeliğin ileri haftalarında yeni başlayan bulantı ve kusma ise farklı nedenlere bağlı olabilir. Örneğin mide yanması ve reflü ya da daha nadir olarak karaciğer ve tansiyonla ilgili gebelik sorunları bu tabloya yol açabilir. Bu nedenle ikinci yarıda yeni ortaya çıkan bulantı ve kusma mutlaka değerlendirilmelidir.

Rahatlatıcı öneriler

NHS'nin bulantı ve kusmayı hafifletmek için önerdikleri şunlardır:

• Bol dinlenmek: NHS'ye göre yorgunluk bulantıyı artırabilir.
• Tetikleyicilerden kaçınmak: Bulantıyı başlatan yiyecek ve kokulardan uzak durmak.
• Sabah kalkmadan önce bir şey yemek: Kuru kızarmış ekmek veya sade bir bisküvi yemek.
• Az ve sık yemek: Ekmek, pirinç, makarna gibi sade karbonhidratlardan zengin, az yağlı küçük öğünler tüketmek.
• Soğuk yiyecekler: Sıcak yemeklerin kokusu bulantıyı tetikliyorsa soğuk yiyecekleri tercih etmek.
• Sıvıları küçük yudumlarla almak: NHS, suyun azar azar ve sık içilmesinin kusmayı önlemeye yardımcı olabileceğini belirtir.
• Zencefil: NHS'ye göre zencefil içeren yiyecek ve içeceklerin bulantıyı azaltabileceğine dair bazı kanıtlar vardır. Zencefil takviyesi kullanmayı düşünüyorsanız önce hekiminize veya eczacınıza danışın.
• Bilek baskısı (akupresür): NHS, bileğin iç yüzündeki belirli bir noktaya baskı uygulamanın bazı kişilerde yakınmaları hafifletebileceğine dair bazı kanıtlar olduğunu belirtir.

Bunlara ek olarak, yemeklerle birlikte değil öğün aralarında sıvı almak, yemekten hemen sonra uzanmamak ve gerekirse demir içeren takviyelerin alınma zamanını hekimle konuşmak bazı kişilerde yarar sağlayabilir.

İlaç tedavisi

NHS, yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmadığında bulantı karşıtı ilaçların (antiemetik) kullanılabileceğini belirtir. Gebelikte güvenle kullanılabilecek seçenekler vardır; ancak hangi ilacın, ne miktarda ve ne süreyle kullanılacağına hekiminiz karar verir. Kendi başınıza ilaç, bitkisel ürün veya takviye kullanmayın; gebelikte her ürünün güvenli olduğu varsayılmamalıdır.

Bulantı ve kusma günlük yaşamınızı etkiliyorsa "nasılsa geçer" diye beklemek zorunda değilsiniz. Erken başlanan tedavi, durumun ağırlaşmasını önlemeye yardımcı olabilir. Kontrole giderken gün içinde kaç kez kustuğunuzu, ne kadar sıvı alabildiğinizi ve kilonuzdaki değişimi not etmeniz, hekiminizin durumunuzu daha doğru değerlendirmesine yardımcı olur.

Hiperemezis gravidarum: aşırı kusma

NHS, gebelikte aşırı bulantı ve kusmayı hiperemezis gravidarum olarak adlandırır ve bu durumun çoğu zaman hastane tedavisi gerektirdiğini belirtir. NHS'ye göre her 100 gebeden yaklaşık 1 ila 3'ünü etkiler.

Olağan bulantıdan farkı

NHS'ye göre hiperemezis gravidarum, gebeliğin olağan bulantı ve kusmasından çok daha ağırdır ve 16 ila 20. haftalarda düzelmeyebilir. Belirtileri şunlardır:

• Uzun süren ve şiddetli bulantı ve kusma
• Sıvı kaybı (susuzluk): susama, yorgunluk, baş dönmesi veya sersemlik hissi, az idrara çıkma ve koyu sarı, keskin kokulu idrar
• Kilo kaybı

Risk etkenleri

NHS'ye göre ailede hiperemezis öyküsü varsa ve daha önceki bir gebelikte hiperemezis geçirildiyse sonraki gebelikte görülme olasılığı daha yüksektir.

Tedavi

NHS'ye göre tedavide bulantı karşıtı ilaçlar, steroidler veya bunların birlikte kullanımı gündeme gelebilir. Ağır durumlarda hastaneye yatış gerekir; sıvı kaybını gidermek için damardan sıvı verilir ve bulantı karşıtı ilaçlar iğneyle uygulanabilir.

Bebeğe etkisi

NHS, hiperemezisin etkili biçimde tedavi edildiğinde bebeğe zarar vermesinin olası olmadığını belirtir. Ancak tedavi edilmez ve kilo kaybına yol açarsa bebeğin düşük doğum ağırlıklı olma riski artabilir. Bu nedenle erken başvuru önemlidir.

Duygusal etkiler

Uzun süren bulantı ve kusma yalnızca bedeni değil ruh sağlığını da etkileyebilir. NHS, hiperemezis yaşayan kadınların evden çıkmaktan kaygı duyabildiğini, yalnız ve kafası karışık hissedebildiğini ve nasıl başa çıkacaklarını bilemeyebildiklerini; bunun depresyona yol açabileceğini belirtir.

Bu dönemde:

• Yakınmalarınızı hekiminizle ve ebenizle açıkça paylaşın.
• Ev işleri, çocuk bakımı ve iş yükü için yakınlarınızdan destek isteyin.
• İşvereninizle durumunuzu konuşarak çalışma koşullarınızda düzenleme yapılıp yapılamayacağını sorun.
• Umutsuzluk, sürekli ağlama isteği veya kendinizi değersiz hissetme gibi duygular yaşarsanız bunu mutlaka hekiminize söyleyin.

Bulantı ve beslenme

Bulantılı dönemde dengeli beslenmek zor olabilir. Bu dönemde amaç, her öğünde kusursuz beslenmekten çok, tutabildiğiniz yiyecek ve sıvıları düzenli almak ve susuz kalmamaktır. Bulantı geçtikten sonra daha çeşitli bir beslenmeye dönülebilir.

Bu süreçte gebelik vitaminlerini, özellikle folik asidi kullanmaya devam etmek önemlidir. Takviye almak bulantıyı artırıyorsa, alma zamanını değiştirmek veya farklı bir ürün kullanmak için hekiminize danışın.

Bulantının başka nedenleri olabilir mi?

Gebelikte bulantı ve kusma çoğunlukla gebeliğin kendisine bağlıdır; ancak hekim, yakınmaların başka bir nedenden kaynaklanıp kaynaklanmadığını da değerlendirir. Gebelikte bulantı ve kusmaya yol açabilecek ya da var olan bulantıyı artırabilecek diğer durumlar arasında şunlar sayılabilir:

• Mide-bağırsak enfeksiyonları ve besin zehirlenmeleri
• İdrar yolu enfeksiyonları
• Mide yanması ve reflü
• Safra kesesi veya pankreas sorunları
• Tiroid bezinin aşırı çalışması
• Migren
• Kullanılan bazı ilaçlar

İshal, ateş, idrar yaparken yanma, karnın sağ üst tarafında ağrı veya şiddetli baş ağrısı gibi ek yakınmalar, bulantının başka bir nedene bağlı olabileceğini düşündürebilir. Bu durumda hekiminiz muayene ve gerekli testlerle nedeni araştırır. İkiz veya çoğul gebeliklerde bulantı daha belirgin olabilir; erken dönemde yapılan ultrason bu durumun anlaşılmasına da yardımcı olur.

Günlük yaşam ve çalışma hayatı

Bulantı ve kusma, gebeliğin ilk aylarında iş ve günlük yaşamı belirgin biçimde zorlaştırabilir. Bu dönemi daha kolay geçirmek için şunlar yardımcı olabilir:

• Yanınızda kuru kraker, sade bisküvi ve su bulundurmak
• Ağır kokuların olduğu ortamlardan (mutfak, toplu taşıma, parfüm kokuları) mümkün olduğunca uzak durmak
• Gün içinde kısa dinlenme araları vermek
• Yorgunluğu artıran uzun ve düzensiz çalışma saatlerinden kaçınmak
• İş yerinizde durumunuzu bildiğiniz ve güvendiğiniz bir kişiyle paylaşmak

Bulantı nedeniyle işe gidemediğiniz günler oluyorsa, bunu hekiminizle konuşabilirsiniz. Yakınmaların ağırlığı değerlendirilerek tedavi ve gerekirse dinlenme önerilebilir.