Karın ağrısı nedenleri: bölgeye göre olası sebepler

Karın ağrısının türleri

MedlinePlus karın ağrısını şu şekilde gruplar:

• Yaygın ağrı: Karnın yarısından fazlasında hissedilir. Mide-bağırsak virüsleri, hazımsızlık ve gaz sık nedenlerdir. Şiddetlenirse bağırsak tıkanıklığı gibi bir sorunu düşündürebilir.
• Lokalize (tek noktada) ağrı: Karnın belli bir bölgesinde toplanır. Apendiks, safra kesesi veya mide gibi belirli bir organdaki sorunu düşündürür.
• Kramp tarzı ağrı: Çoğunlukla ciddi değildir; gaz ve şişkinlikle ilişkilidir. Sık tekrarlıyorsa, 24 saatten uzun sürüyorsa ya da ateş veya makattan kanamayla birlikteyse araştırılmalıdır.
• Kolik ağrı: Dalgalar hâlinde gelip giden, çoğu zaman şiddetli ağrıdır. Böbrek taşı ve safra taşı sık nedenlerdir.

Cleveland Clinic, karın ağrısının hafif ya da şiddetli, künt ya da keskin, yanıcı, kramp tarzında, burkulur ya da zonklar gibi farklı biçimlerde hissedilebildiğini; sürekli ya da aralıklı olabildiğini belirtir.

Bölgeye göre olası nedenler

Hekimler karnı göbekten geçen dikey ve yatay iki hayali çizgiyle dört bölgeye (kadrana) ayırarak değerlendirir. Cleveland Clinic'in sınıflamasına göre her bölgede yer alan organlar ve olası nedenler şöyledir. Bu liste yalnızca fikir vermek içindir; ağrı komşu bölgelere yayılabilir ve aynı hastalık farklı kişilerde farklı yerde ağrı yapabilir.

Sağ üst karın

• Organlar: Karaciğer, safra kesesi, safra yolları, sağ böbrek
• Olası nedenler: Safra taşı ve safra kesesi iltihabı, karaciğer iltihabı (hepatit), böbrek taşı ve böbrek enfeksiyonu, bağırsak tıkanıklığı; daha seyrek olarak bu organların tümörleri
• Safra taşı ağrısı özellikle yağlı yemeklerden sonra ortaya çıkabilir. Ayrıntı: Safra kesesi taşı belirtileri

Mide üstü (üst orta karın)

• Göğüs kemiğinin hemen altındaki bu bölgede hissedilen yanma ve dolgunluk çoğu zaman mideyle ilgilidir. NHS, yemekten sonra dolgunluk, mide yanması ve bulantıyı hazımsızlığın tipik belirtileri arasında sayar.
• Gastrit, mide ülseri ve reflü bu bölgede ağrı yapabilir. Bkz. Gastrit nedir?
• Bu bölgedeki ağrı bazen kalpten kaynaklanabilir; terleme, nefes darlığı veya kola-çeneye yayılım varsa 112'yi arayın.

Sol üst karın

• Organlar: Mide, pankreas, dalak
• Olası nedenler: Gastrit, mide ülseri, pankreas iltihabı (pankreatit), dalak büyümesi; daha seyrek olarak mide veya pankreas tümörleri

Sağ alt karın

• Organlar: Apendiks (kör bağırsak), ince bağırsağın son kısmı
• Olası nedenler: Apandisit bu bölgenin en önemli acil nedenidir. Ağrı çoğunlukla göbek çevresinde başlayıp sağ alt karına kayar ve giderek artar. Ayrıntı: Apandisit belirtileri

Sol alt karın

• Organlar: Kalın bağırsağın son bölümleri (inen kolon, sigmoid kolon)
• Olası nedenler: Divertikül hastalığı ve divertikül iltihabı (divertikülit); kabızlık ve gaz da bu bölgede ağrı yapabilir

Alt karın ve kasık (pelvik bölge)

• Organlar: Mesane, kadınlarda rahim ve yumurtalıklar
• Olası nedenler: Mesane iltihabı ve idrar yolu enfeksiyonu, mesane taşı, irritabl bağırsak sendromu, Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi iltihabi bağırsak hastalıkları, fıtık; kadınlarda endometriozis, yumurtalık kisti, pelvik enfeksiyon, miyom ve dış gebelik
• Gebelik olasılığı olan bir kadında ani başlayan alt karın ağrısı ve vajinal kanama acil değerlendirme gerektirir.

Yaygın ağrı

Karnın tamamına yayılan ağrı mide-bağırsak enfeksiyonu, gaz veya irritabl bağırsak sendromunda görülebilir. Ateşle birlikte tekrarlayan yaygın karın ağrısı atakları, Türkiye'de sık görülen Ailevi Akdeniz ateşi (FMF) gibi hastalıkları da akla getirebilir.

Karın ağrısının sık ve ciddi nedenleri

MedlinePlus, karın ağrısına yol açan durumları ikiye ayırır:

Genellikle ciddi olmayan nedenler:

• Gaz ve şişkinlik
• Hazımsızlık
• Kabızlık. Bkz. Kabızlık neden olur?
• İrritabl bağırsak sendromu
• Gıda alerjileri ve intoleransları
• Gıda zehirlenmesi ve mide-bağırsak enfeksiyonları. Bkz. İshal (akut gastroenterit)

Acil veya ciddi olabilen nedenler:

• Apandisit
• Safra kesesi iltihabı ve safra taşı
• Pankreas iltihabı
• Bağırsak tıkanıklığı
• Divertikülit
• Mide ülseri
• İdrar yolu enfeksiyonu ve böbrek taşı
• Dış gebelik
• Karın aort anevrizması (ana atardamarın balonlaşması)
• Sindirim sistemi kanserleri

Karın ağrısına ne iyi gelir? Evde neler yapılabilir?

Hafif ve kısa süreli ağrılarda MedlinePlus'ın önerdiği bazı önlemler rahatlama sağlayabilir:

• İlk saatlerde katı yiyecekler yerine az az berrak sıvı için.
• Kustuysanız, MedlinePlus'a göre yemek yemeden önce yaklaşık 6 saat bekleyin; ardından pirinç, haşlanmış patates veya kraker gibi hafif yiyeceklerle başlayın.
• Turunçgiller, yağlı ve kızarmış yiyecekler, kafein, alkol ve gazlı içeceklerden bir süre uzak durun.
• Yemeklerden sonra mide üstünde yanma şeklindeki ağrılarda mide asidini nötralize eden ilaçlar rahatlatabilir; hangisinin uygun olduğunu eczacınıza danışın.

NHS, eczacının olası tetikleyicileri sizinle konuşabileceğini ve hazımsızlık ya da kabızlık için uygun ürünleri önerebileceğini belirtir. Nedeni belli olmayan, şiddetli ya da giderek artan karın ağrısını evde ağrı kesiciyle bastırmaya çalışmayın; hekime başvurun.

Karın ağrısının tekrarlamasını azaltmak için MedlinePlus; yeterli su içmeyi, az ve sık öğünler yemeyi, düzenli egzersiz yapmayı ve lifli besinleri artırmayı önerir.

Doktor nasıl değerlendirir?

MedlinePlus'a göre hekim ağrının yerini, türünü (şiddetli, keskin, kramp tarzı), ne zaman başladığını, neyle arttığını ve neyle azaldığını sorar. Muayene sırasında karnın hassasiyetine ve sertliğine bakılır. Muayeneye gitmeden önce şunları not etmek işe yarar:

• Ağrının yeri ve yayılıp yayılmadığı
• Aniden mi, yavaş yavaş mı başladığı
• Yemek, dışkılama, idrara çıkma veya hareketle ilişkisi
• Ateş, bulantı-kusma, ishal, kabızlık, idrar yakınması gibi eşlik eden belirtiler
• Kadınlarda son adet tarihi ve gebelik olasılığı

Tetkikler düşünülen nedene göre seçilir. MedlinePlus ve Cleveland Clinic; kan, idrar ve dışkı tahlillerini, ultrasonografiyi, bilgisayarlı tomografiyi, röntgeni, gerektiğinde endoskopi veya kolonoskopiyi ve kalp kaynaklı bir neden ihtimaline karşı EKG'yi sayar.

Karın ağrısı için hangi doktora gidilir?

• 112 ve acil servis: Aşağıdaki acil işaretlerden biri varsa.
• Aile hekimi: Hafif, tekrarlayan ya da birkaç gündür süren ağrıda ilk değerlendirme için.
• Genel cerrahi: Apandisit, safra kesesi iltihabı, fıtık veya bağırsak tıkanıklığı gibi cerrahi bir neden düşünüldüğünde.
• Gastroenteroloji: Tekrarlayan mide, bağırsak, karaciğer ve pankreas şikâyetlerinde.
• Üroloji: Böbrek taşı veya idrar yolu sorunlarını düşündüren yan ağrısında.
• Kadın hastalıkları ve doğum: Kadınlarda adet döngüsüyle ilişkili veya kasık bölgesindeki ağrılarda.

Bulunduğunuz yerdeki uzmanları karın ağrısı konu sayfasından, genel cerrahi veya gastroenteroloji branş sayfalarından görebilirsiniz.