Kalp krizi belirtileri: ne zaman 112 aranmalı?

Kalp krizi nedir?

Kalp, kendisi de sürekli çalışan bir kas olduğu için kesintisiz oksijene ihtiyaç duyar. Bu oksijeni koroner arterler adı verilen damarlar taşır. Kalp krizinde (tıbbi adıyla miyokard enfarktüsü) bu damarlardan birinde kan akışı aniden kesilir. Kan akışı yeniden sağlanmazsa, o damarın beslediği kalp kası hasar görmeye ve ölmeye başlar.

Kalp krizlerinin en sık nedeni koroner arter hastalığıdır. Bu hastalıkta yıllar içinde damar duvarında kolesterol ve başka maddelerden oluşan "plak" denen birikintiler oluşur. MedlinePlus'ın açıkladığı gibi, bir plak yırtıldığında üzerinde kan pıhtısı oluşur ve bu pıhtı damarı tıkayabilir. Daha seyrek olarak, koroner damarın şiddetli kasılması (spazm) da kan akışını keserek kalp krizine yol açabilir.

Kalp krizi ile kalp durması aynı şey mi?

Hayır. Kalp krizi bir dolaşım sorunudur: damar tıkanır ama kalp genellikle atmaya devam eder. Kalp durması (kardiyak arrest) ise kalbin elektriksel sisteminde ortaya çıkan bir bozukluk nedeniyle kalbin aniden etkili bir şekilde kan pompalayamamasıdır; kişi bilincini kaybeder ve nefes almaz. Kalp krizi, kalp durmasına yol açabilir. Her iki durumda da 112 aranmalıdır.

Kalp krizi belirtileri nelerdir?

Belirtiler kişiden kişiye farklılık gösterebilir; bazen ani ve şiddetli, bazen yavaş başlayan ve gelip giden şekilde olabilir.

Sık görülen belirtiler

• Göğüs ağrısı veya rahatsızlığı: Göğsün ortasında veya sol tarafında baskı, sıkışma, ezilme, dolgunluk ya da ağrı. Genellikle birkaç dakikadan uzun sürer veya geçip yeniden gelir.
• Yayılan ağrı: Ağrı bir ya da iki kola (çoğunlukla sol kola), boyuna, çeneye, sırta veya mide bölgesine yayılabilir.
• Nefes darlığı: Göğüs ağrısıyla birlikte ya da bazen tek belirti olarak ortaya çıkabilir.
• Terleme: Özellikle soğuk terleme
• Bulantı veya kusma
• Baş dönmesi veya bayılacakmış gibi olma
• Hazımsızlık benzeri yanma ya da şişkinlik hissi
• Ciltte solukluk, morarma veya grileşme (koyu tenli kişilerde avuç içlerinde daha kolay fark edilebilir)

Kadınlarda, yaşlılarda ve diyabetlilerde farklı belirtiler

Kalp krizi her zaman filmlerde gördüğümüz gibi göğsü tutarak yere yığılma şeklinde olmaz. Özellikle kadınlarda, yaşlılarda ve diyabeti olan kişilerde belirtiler daha belirsiz olabilir:

• Açıklanamayan, belirgin yorgunluk
• Nefes darlığı
• Bulantı, hazımsızlık veya mide bölgesinde rahatsızlık
• Sırtta, omuzlarda veya çenede ağrı
• Göğüs ağrısının hafif olması ya da hiç olmaması

Bu nedenle "göğsüm çok ağrımıyor" düşüncesiyle belirtiler göz ardı edilmemelidir.

Kalp krizi belirtileri varsa ne yapılmalı?

Kalp krizi zamanla yarışılan bir durumdur. Belirtiler başladığında:

1. Hemen 112'yi arayın. Kalp krizi olduğundan emin olmasanız bile arayın. Kendiniz araç kullanarak hastaneye gitmeye çalışmayın.
2. Yaptığınız işi bırakın ve oturun. Sırtınızı bir yere dayayarak, dizlerinizi bükerek rahat bir pozisyonda oturmak kalbin yükünü azaltabilir.
3. 112 görevlisinin yönlendirmelerini izleyin. Görevli, alerjiniz ve engel bir durumunuz yoksa aspirin çiğnemenizi önerebilir. Daha önce kalp hastalığınız nedeniyle hekiminizin size verdiği dil altı ilacı varsa, onun önerdiği şekilde kullanabilirsiniz.
4. Yalnız kalmamaya çalışın. Yanınızdaki birine durumu anlatın; kapıyı açık bırakın.
5. Kişi bilincini kaybederse: Yanıt vermiyor ve normal nefes almıyorsa, 112 görevlisinin yönlendirmesiyle kalp masajına (kalp-akciğer canlandırması) başlayın. Yakında bir otomatik eksternal defibrilatör (OED) varsa getirilmesini isteyin; cihaz sesli komutlarla nasıl kullanılacağını anlatır.

Kalp krizine ne yol açar? Risk faktörleri

Kalp krizi çoğunlukla yıllar içinde gelişen damar sertliğinin sonucudur. Riski artıran başlıca etkenler şunlardır:

Değiştirilebilen risk faktörleri

• Sigara ve diğer tütün ürünleri
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• Diyabet
• Fazla kilo ve obezite
• Fiziksel hareketsizlik
• Sağlıksız beslenme
• Uzun süreli stres
• Fazla alkol tüketimi

Değiştirilemeyen risk faktörleri

• İleri yaş
• Erkek cinsiyet (kadınlarda risk menopozdan sonra artar)
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü

Kalp krizi nasıl teşhis edilir?

Hastaneye ulaşıldığında tanı hızla konmaya çalışılır:

• EKG (elektrokardiyografi): Kalbin elektriksel aktivitesini kaydeder; kalp krizinin türünü ve yerini gösterebilir. Çoğu zaman ilk dakikalarda, hatta ambulansta çekilir.
• Kan testleri: Kalp kası hasar gördüğünde kana karışan maddeler (örneğin troponin) ölçülür.
• Ekokardiyografi: Kalbin kasılmasını ve hasarın etkisini değerlendirir.
• Koroner anjiyografi: Kalp damarlarına ince bir kateterle ulaşılarak kontrast madde verilir ve tıkanıklığın yeri görüntülenir. Çoğu zaman aynı işlem sırasında tedavi de yapılır.

Kalp krizi nasıl tedavi edilir?

Tedavinin amacı tıkanan damarı mümkün olan en kısa sürede açarak kalp kasına yeniden kan akışını sağlamaktır.

• Koroner anjiyoplasti ve stent: Tıkalı damar, ucunda balon bulunan bir kateterle açılır ve damarın açık kalması için genellikle stent adı verilen küçük bir tel kafes yerleştirilir.
• Pıhtı eritici ilaçlar: Anjiyoplastinin hızla yapılamadığı bazı durumlarda pıhtıyı çözmek için kullanılabilir.
• İlaç tedavisi: Kanı sulandıran ve yeni pıhtı oluşumunu önleyen ilaçlar, kalbin yükünü azaltan ilaçlar ve kolesterol düşürücüler gibi tedaviler uygulanır.
• Koroner bypass ameliyatı: Birden fazla damarda yaygın daralma olan bazı hastalarda, vücudun başka bir yerinden alınan damarla tıkalı bölgenin etrafından dolaşan yeni bir yol oluşturulur.

Kalp krizi sonrası iyileşme

İyileşme süresi kişiden kişiye değişir; haftalar sürebileceği gibi bazı kişilerde daha uzun bir süreç gerektirir. Bu dönemde:

• Kardiyak rehabilitasyon: Gözetim altında yapılan egzersiz programları, eğitim ve danışmanlıktan oluşan bu programlar, kalp krizi sonrası güvenle hareket etmeyi ve yeniden kriz riskini azaltmayı hedefler.
• Düzenli ilaç kullanımı: Hekimin önerdiği ilaçlar, yeni bir kriz riskini azaltmak için uzun süre kullanılır. İlaçları kendiliğinden bırakmamak önemlidir.
• Yaşam tarzı değişiklikleri: Sigarayı bırakmak, sağlıklı beslenmek, düzenli hareket etmek, tansiyon, kolesterol ve kan şekerini kontrol altında tutmak
• Duygusal destek: Kalp krizi sonrasında kaygı, korku ve çökkünlük sık görülür. Bu duyguları hekiminizle ve yakınlarınızla paylaşmanız iyileşmenin bir parçasıdır.
• İşe ve günlük yaşama dönüş: Araç kullanma, işe dönüş ve cinsel yaşam gibi konularda ne zaman ve nasıl başlayacağınızı hekiminizle konuşun.

Kalp krizinden korunmak

Kalp krizlerinin önemli bir kısmı, risk faktörlerinin kontrolüyle önlenebilir veya geciktirilebilir:

• Sigara içiyorsanız bırakın; bunun için destek alabilirsiniz.
• Tansiyonunuzu, kolesterolünüzü ve kan şekerinizi düzenli olarak ölçtürün.
• Sebze, meyve, baklagil ve tam tahıllardan zengin; tuzu, doymuş yağı ve şekeri az bir beslenme düzeni benimseyin.
• Haftanın çoğu gününde orta yoğunlukta hareket edin.
• Sağlıklı kilonuzu koruyun.
• Alkolü sınırlayın.
• Stresle baş etme yolları geliştirin.