Gastrit nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Gastrit nedir?

Midenin iç yüzeyi, sindirim için salgılanan güçlü asitten kendini koruyan bir mukoza tabakasıyla kaplıdır. Bu koruyucu tabaka zarar gördüğünde mide duvarı tahriş olur ve iltihaplanır; bu duruma gastrit denir.

Gastrit seyrine göre iki şekilde görülebilir:

• Akut gastrit: Aniden başlar ve genellikle kısa sürer. Örneğin ağrı kesici kullanımı ya da aşırı alkol tüketimi sonrasında ortaya çıkabilir.
• Kronik gastrit: Yavaş gelişir ve aylar, hatta yıllar boyunca sürebilir. Sıklıkla Helicobacter pylori enfeksiyonu veya bağışıklık sistemiyle ilgili nedenlere bağlıdır.

Bazı gastrit türlerinde mide yüzeyinde yüzeysel hasarlar (erozyonlar) oluşabilir. Gastrit tedavi edilmezse zamanla mide ülserine ilerleyebilir.

Gastrit belirtileri nelerdir?

Gastriti olan pek çok kişide belirgin bir şikâyet olmaz ve durum başka bir nedenle yapılan incelemede fark edilir. Belirti olduğunda en sık şunlar görülür:

• Midenin üst kısmında, göğüs kemiğinin hemen altında ağrı veya yanma
• Hazımsızlık, yemekten sonra rahatsızlık hissi
• Şişkinlik
• Bulantı ve kusma
• İştahsızlık
• Az yemekle çabuk doyma

Belirtiler yemekle hafifleyebilir ya da artabilir; bu kişiden kişiye değişir. Gastritte mide yüzeyinde kanama gelişirse siyah renkli dışkı veya kanlı ya da kahve telvesi görünümünde kusma ortaya çıkabilir. Bu belirtiler acil değerlendirme gerektirir.

Gastrit neden olur?

Gastritin birçok nedeni olabilir. En sık görülenler şunlardır:

• Helicobacter pylori enfeksiyonu: Mide duvarına yerleşen bu bakteri, uzun süreli (kronik) gastritin en önemli nedenlerinden biridir.
• Bazı ağrı kesiciler: İbuprofen, naproksen ve aspirin gibi iltihap giderici ağrı kesicilerin (NSAİİ) özellikle uzun süreli veya sık kullanımı mide koruyucu tabakasını zayıflatabilir.
• Fazla alkol tüketimi: Alkol mide yüzeyini doğrudan tahriş eder.

Daha az görülen nedenler arasında şunlar sayılabilir:

• Bağışıklık sisteminin mide hücrelerine saldırdığı otoimmün gastrit
• Safranın mideye geri kaçması (safra reflüsü)
• Ağır bir hastalık, büyük ameliyat, yaygın yanık veya ciddi travma gibi vücudu yoğun strese sokan durumlar
• Mide ameliyatları
• Bazı viral enfeksiyonlar
• Yakıcı (kostik) maddelerin yanlışlıkla yutulması
• Madde kullanımı

Günlük stres, gastrit belirtilerini artırabilen bir etken olarak sıkça dile getirilir; ancak tek başına gastritin temel nedeni olarak görülmez. Altta yatan bir neden olup olmadığının araştırılması önemlidir.

Gastrit nasıl teşhis edilir?

Hekim önce şikâyetlerinizi, kullandığınız ilaçları (özellikle ağrı kesicileri), alkol ve sigara alışkanlıklarınızı sorar ve muayene yapar. Gerekirse şu tetkikler istenebilir:

• Helicobacter pylori testleri: Üre nefes testi veya dışkıda antijen testi gibi yöntemlerle bakterinin varlığı araştırılır.
• Kan testleri: Tam kan sayımı ile kansızlık olup olmadığına bakılır; uzun süreli sızıntı şeklinde kanamalar kansızlığa yol açabilir.
• Dışkıda gizli kan testi: Gözle görülmeyen kanamaları saptamaya yardımcı olur.
• Üst sindirim sistemi endoskopisi (gastroskopi): Ucunda kamera bulunan ince bir tüple mide iç yüzeyi doğrudan incelenir ve gerektiğinde küçük doku örnekleri (biyopsi) alınır.

Hangi testlerin gerektiğine; yaşınıza, belirtilerinize ve uyarı işaretleri olup olmadığına göre hekim karar verir.

Gastrit tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi, gastrite neyin yol açtığına göre belirlenir. Amaç hem belirtileri gidermek hem de mide yüzeyinin iyileşmesini sağlamaktır.

Altta yatan nedenin tedavisi

• Helicobacter pylori saptanırsa: Hekim, birden fazla antibiyotik ve asit azaltıcı ilaçtan oluşan bir tedavi düzenler. Tedavinin tam olarak ve önerilen süre boyunca kullanılması, bakterinin ortadan kaldırılması açısından önemlidir. Tedavi sonrasında bakterinin temizlenip temizlenmediğini görmek için kontrol testi yapılabilir.
• Ağrı kesici kullanımı nedense: Hekim, mideyi daha az etkileyen başka bir ağrı kesici önerebilir ya da mideyi koruyucu bir ilaç ekleyebilir. Düzenli kullandığınız ilaçları kendi başınıza bırakmamalı, hekiminizle konuşmalısınız.
• Alkol nedense: Alkol tüketimini bırakmak veya belirgin şekilde azaltmak iyileşmenin temel adımıdır.

Asidi azaltan ilaçlar

Mide yüzeyinin iyileşmesine yardımcı olmak için şu ilaç gruplarından biri kullanılabilir:

• Antasitler ve aljinatlar (kısa süreli rahatlama için)
• H2 reseptör blokerleri
• Proton pompası inhibitörleri
• Potasyum rekabetçi asit blokerleri

Hangi ilacın, ne kadar süreyle kullanılacağını hekiminiz belirler.

Gastritte beslenme ve günlük yaşam önerileri

Gastrit için herkese uyan tek bir diyet yoktur; ancak aşağıdaki öneriler pek çok kişide belirtileri hafifletebilir:

• Az ve sık yemek yemek, büyük porsiyonlardan kaçınmak
• Yatmadan önceki 3–4 saat içinde yemek yememek
• Asitli, gazlı, baharatlı ve yağlı yiyecekleri sınırlamak
• Kafein tüketimini azaltmak
• Alkolden uzak durmak
• Sigarayı bırakmak
• Fazla kilolarınız varsa kilo vermek
• Ağrı kesici kullanımını hekiminizle konuşmak

Hangi yiyeceklerin sizde belirtileri artırdığını not etmek, kendinize uygun bir beslenme düzeni oluşturmanıza yardımcı olabilir.

Gastritin olası komplikasyonları

Gastrit çoğu kişide uygun tedaviyle iyileşir. Tedavi edilmediğinde ya da altta yatan neden devam ettiğinde şu sorunlar gelişebilir:

• Mide ülseri: Mide duvarında daha derin yaralar oluşması
• Kanama ve kansızlık: Mide yüzeyinden sızan kan zamanla demir eksikliği anemisine yol açabilir
• Mide kanseri riskinde artış: Bazı uzun süreli gastrit türleri, özellikle Helicobacter pylori ile ilişkili olanlar, mide kanseri riskinde artışla ilişkilendirilir. Bu nedenle kronik gastritin takibi önemlidir.

Gastritle ilgili doğru bilinen yanlışlar

Gastrit, halk arasında mide ile ilgili hemen her şikâyet için kullanılan bir kelimeye dönüşmüştür. Bu da bazı yanlış inanışlara yol açar:

• "Her mide ağrısı gastrittir." Midenin üst kısmındaki ağrı reflü, ülser, safra kesesi hastalıkları, pankreas sorunları ve hatta kalp hastalıkları gibi farklı nedenlerden kaynaklanabilir. Belirtiler sürüyorsa nedenin araştırılması gerekir.
• "Gastrit tamamen stresten olur." Stres belirtileri artırabilir; ancak en sık nedenler bakteri, ilaçlar ve alkoldür. Yalnızca stresle açıklamak, tedavi edilebilir bir nedenin gözden kaçmasına yol açabilir.
• "Mide ilacını sürekli kullanmak zararsızdır." Asit azaltıcı ilaçlar doğru kullanıldığında güvenlidir; ancak gereksiz yere uzun süre kullanılmaları önerilmez. Kullanım süresi hekimle düzenli olarak gözden geçirilmelidir.
• "Bakteri tedavisini belirtiler geçince bırakabilirim." Helicobacter pylori tedavisi yarıda bırakılırsa bakteri ortadan kalkmayabilir ve sonraki tedaviler daha zor hâle gelebilir.

Kontrole giderken

Muayeneye gitmeden önce şikâyetlerinizin ne zaman başladığını, yemekle ilişkisini, kullandığınız tüm ilaçları (özellikle ağrı kesicileri ve kan sulandırıcıları), alkol ve sigara kullanımınızı not edin. Ailenizde mide kanseri veya ülser öyküsü varsa bunu da belirtin. Bu bilgiler hekimin hangi tetkiklere ihtiyaç olduğuna karar vermesine yardımcı olur.