Reflü nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Reflü nedir?

Yemek borusunun (özofagus) mideyle birleştiği yerde, bir kapak gibi çalışan halka şeklinde bir kas bulunur. Bu kas yutkunduğumuzda gevşeyerek besinlerin mideye geçmesine izin verir, ardından kasılarak mide içeriğinin geri kaçmasını engeller. Bu kas zayıfladığında veya yanlış zamanda gevşediğinde mide asidi yemek borusuna geri kaçar. Yemek borusunun iç yüzeyi mide kadar aside dayanıklı olmadığı için yanma ve tahriş ortaya çıkar.

Reflü ve reflü hastalığı arasındaki fark: Ağır bir yemekten sonra ara sıra yaşanan mide yanması pek çok kişide görülür. Belirtiler haftada iki veya daha fazla kez ortaya çıkıyorsa ya da yemek borusunda iltihap ve hasar oluşturuyorsa "gastroözofageal reflü hastalığı" (GÖRH) söz konusudur.

Reflü belirtileri nelerdir?

En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Mide yanması: Göğsün ortasında, göğüs kemiğinin arkasında yukarıya doğru yayılan yanma hissi
• Ağızda ekşi veya acı tat: Mide asidinin ya da yiyeceklerin boğaza kadar gelmesi (ekşime)

Bunlara ek olarak şu belirtiler de görülebilir:

• Geçmeyen kuru öksürük veya hıçkırık
• Ses kısıklığı, boğazda takılma hissi
• Ağız kokusu
• Şişkinlik ve bulantı
• Astım benzeri hırıltı ve nefes darlığı
• Yutma güçlüğü

Belirtiler genellikle yemekten sonra, sırtüstü yatınca veya öne eğilince artar. Gece ortaya çıkan reflü uykuyu bölebilir.

Göğüste yanma veya ağrı her zaman reflüye bağlı değildir. Özellikle efor sırasında ortaya çıkan, sola veya çeneye yayılan göğüs ağrısı kalp kaynaklı olabilir ve acil değerlendirilmelidir.

Reflü neden olur? Risk faktörleri ve tetikleyiciler

Reflüyü kolaylaştıran ya da belirtileri artıran pek çok etken vardır:

Vücutla ilgili etkenler

• Fazla kilo; karın içi basıncı artırarak midenin içeriğini yukarı iter
• Gebelik; hem hormonal değişiklikler hem de büyüyen rahmin baskısı nedeniyle
• Mide fıtığı (hiatal herni); midenin bir bölümünün diyaframın üzerine çıkması
• Mide ülseri veya mideyi etkileyen bakteriyel enfeksiyonlar
• Hormonal dalgalanmalar

Alışkanlıklar ve tetikleyiciler

• Kahve, alkol, çikolata, domates ürünleri, yağlı ve baharatlı yiyecekler
• Büyük porsiyonlar ve geç saatte yemek
• Sigara kullanımı
• Stres
• Bel bölgesini sıkan dar giysiler
• Bazı ilaçlar, özellikle bazı ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar

Tetikleyiciler kişiden kişiye değişir. Hangi yiyecek ve durumların belirtilerinizi artırdığını birkaç hafta boyunca not etmek, kendi tetikleyicilerinizi bulmanıza yardımcı olabilir.

Reflüde evde alınabilecek önlemler

Hafif ve ara sıra görülen reflüde yaşam tarzı değişiklikleri çoğu zaman belirgin rahatlama sağlar:

• Az ve sık yiyin: Üç büyük öğün yerine daha küçük porsiyonları tercih edin.
• Yatmadan önce yemeyin: Son öğünü yatmadan 3–4 saat önce bitirmeye çalışın.
• Yatağın baş tarafını yükseltin: Yatağın baş ucunu ayakların altına koyacağınız sağlam desteklerle yaklaşık 10–20 cm yükseltmek gece reflüsünü azaltabilir. Üst üste yastık koymak ise karnı büküp basıncı artırabileceği için önerilmez.
• Sol yanınıza yatmayı deneyin.
• Kilo verin: Fazla kilolarınız varsa birkaç kilo vermek bile belirtileri hafifletebilir.
• Tetikleyicileri azaltın: Kahve, alkol, çikolata, yağlı ve baharatlı yiyecekleri sınırlayın.
• Sigarayı bırakın.
• Bol giysiler giyin: Belinizi sıkmayan kıyafetleri tercih edin.
• Stresi yönetin: Gevşeme teknikleri belirtileri hafifletmeye yardımcı olabilir.

Düzenli kullandığınız bir ilacın reflüyü artırdığını düşünüyorsanız ilacı kendiniz bırakmayın; hekiminizle görüşün.

Reflü nasıl teşhis edilir?

Tipik belirtileri olan pek çok kişide tanı, hekimin dinlediği öyküye ve muayeneye dayanarak konur ve önce tedavi denenir. Belirtiler tedaviye yanıt vermezse, uyarı işaretleri varsa veya komplikasyondan şüpheleniliyorsa ek tetkikler istenebilir:

• Üst sindirim sistemi endoskopisi (gastroskopi): İnce, ışıklı bir tüple yemek borusu ve midenin içi incelenir; gerekirse küçük doku örneği (biyopsi) alınır.
• Yemek borusu pH ölçümü: Yemek borusuna ne sıklıkla ve ne kadar süre asit kaçtığını ölçer.
• Yemek borusu manometrisi: Yemek borusu kaslarının ve alt kapağın basıncını ve işlevini değerlendirir.
• Röntgen incelemeleri: Bazı durumlarda yapısal sorunları görmek için kullanılabilir.
• Helicobacter pylori testleri: Mide bakterisinin varlığını araştırır.

Reflü tedavisi nasıl yapılır?

Tedavinin amacı belirtileri gidermek, yemek borusundaki tahrişin iyileşmesini sağlamak ve komplikasyonları önlemektir.

Kısa süreli rahatlama sağlayan ilaçlar

Antasitler ve aljinatlar mide asidini nötralize ederek ya da midenin üzerinde koruyucu bir tabaka oluşturarak kısa süreli rahatlama sağlar. Bu ilaçlar ara sıra yaşanan belirtiler için uygundur; uzun süre düzenli kullanılmaları önerilmez. Sık ihtiyaç duyuyorsanız hekime başvurmanız gerekir.

Asidi azaltan ilaçlar

Yaşam tarzı değişiklikleri ve kısa süreli ilaçlar yetmediğinde hekim, mide asidi üretimini azaltan ilaçlar önerebilir. Bu amaçla en sık kullanılan grup proton pompası inhibitörleridir; uygun olmadığı durumlarda H2 reseptör blokerleri gibi diğer seçenekler değerlendirilir. Bu ilaçların ne kadar süre kullanılacağı hekim tarafından belirlenir ve düzenli aralıklarla gözden geçirilir.

Altta yatan nedenin tedavisi

Mide bakterisi (Helicobacter pylori) saptanırsa antibiyotik ve asit azaltıcı ilaçlardan oluşan bir tedavi uygulanır. Belirtileri artıran bir ilaç kullanılıyorsa hekim alternatif önerebilir.

Cerrahi tedavi

İlaçlara rağmen belirtileri devam eden, ilaçları uzun süre kullanmak istemeyen ya da büyük bir mide fıtığı olan bazı kişilerde, yemek borusu ile midenin birleşme yerini güçlendirmeye yönelik ameliyatlar seçenek olabilir. Bu karar, ayrıntılı tetkiklerin ardından uzman hekimle birlikte verilir.

Tedavi edilmeyen reflünün olası sonuçları

Uzun süre kontrol altına alınmayan reflü şu sorunlara yol açabilir:

• Yemek borusunda iltihap (özofajit) ve yaralar
• Yara iyileşmesine bağlı yemek borusunda daralma ve yutma güçlüğü
• Barrett özofagusu: yemek borusunun iç yüzeyindeki hücrelerin aside bağlı olarak değişmesi; bu durum yemek borusu kanseri riskinde artışla ilişkilidir ve düzenli takip gerektirir
• Astımın kötüleşmesi
• Uzun süren öksürük ve ses kısıklığı

Reflüyle ilgili doğru bilinen yanlışlar

• "Mide yanması her zaman fazla asitten olur." Reflüde sorun çoğu zaman asidin miktarından çok, yanlış yere, yani yemek borusuna kaçmasıdır. Bu nedenle tedavide alt yemek borusu kapağını zorlayan etkenlerin azaltılması önemlidir.
• "Reflü sadece mide yanması yapar." Reflü bazen hiç yanma olmadan kronik öksürük, ses kısıklığı, boğazda takılma hissi veya astım benzeri belirtilerle kendini gösterebilir.
• "Antasitleri istediğim kadar kullanabilirim." Antasitler kısa süreli rahatlama içindir. Sürekli ihtiyaç duyuyorsanız altta yatan bir sorun olabilir ve hekim değerlendirmesi gerekir.
• "Asit azaltıcı ilaçları istediğim zaman bırakırım." Uzun süre kullanılan bazı asit azaltıcı ilaçlar aniden bırakıldığında belirtiler geçici olarak artabilir. İlacın azaltılması veya kesilmesi hekimle planlanmalıdır.
• "Bitki çayları ve sodalı içecekler reflüye iyi gelir." Gazlı içecekler mideyi şişirerek reflüyü artırabilir. Bazı bitkisel ürünlerin etkisi ise bilimsel olarak gösterilmemiştir.

Kontrole giderken

Belirtilerinizin ne zaman başladığını, hangi durumlarda arttığını, hangi yiyeceklerin tetiklediğini ve kullandığınız ilaçları (reçetesiz ürünler ve takviyeler dahil) not edin. Yutma güçlüğü, kilo kaybı veya kusma gibi uyarı işaretlerini mutlaka belirtin.