Nörojen mesane nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Nörojen mesane nedir?

Mesanenin dolması ve boşalması, beyin, omurilik ve mesaneye giden sinirler arasındaki uyumlu bir iletişimle gerçekleşir. Mesane dolduğunda sinirler beyne sinyal gönderir; kişi uygun bir zamanda tuvalete gittiğinde mesane kası kasılır ve idrar kanalını kapalı tutan kaslar gevşer.

MedlinePlus, nörojen mesaneyi kişinin beyin, omurilik ya da sinir hastalığı nedeniyle mesane kontrolünü kaybettiği bir sorun olarak tanımlar. Bu iletişimdeki bozulma, mesanenin yanlış zamanda kasılmasına ya da gerektiğinde yeterince kasılamamasına yol açar. "Nörojen" sözcüğü, sorunun sinir sisteminden kaynaklandığını anlatır.

Nedenleri nelerdir?

MedlinePlus nörojen mesanenin nedenlerini iki grupta toplar.

Beyin ve omurilik hastalıkları

• Spina bifida (doğuştan omurga kapanma kusuru) ve diğer doğuştan omurilik sorunları
• Omurilik yaralanmaları. Bkz. Omurilik yaralanması
• Beyin ya da omurilik tümörleri
• Serebral palsi
• Multipl skleroz. Bkz. Multipl skleroz belirtileri
• Parkinson hastalığı ve Alzheimer hastalığı
• İnme
• Beyin iltihabı (ensefalit)
• MedlinePlus'a göre dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu gibi bazı gelişimsel durumlar da bu listede yer alır.

Sinirlerin zarar görmesi

• Diyabete bağlı sinir hasarı. Bkz. Periferik nöropati
• Uzun süreli yoğun alkol kullanımına bağlı sinir hasarı
• B12 vitamini eksikliği. Bkz. B12 eksikliği belirtileri
• Leğen bölgesi ameliyatlarından sonra gelişen sinir hasarı
• Bel fıtığı ve omurga kanalı darlığı
• Frengi gibi bazı enfeksiyonlar

Çocuklarda nörojen mesane

Çocuklarda spina bifida gibi doğuştan omurilik sorunları önemli nedenler arasındadır. CDC'ye göre spina bifidası olan kişiler çoğu zaman tuvalet ihtiyaçlarını kontrol edemez. NIDDK de sinir sistemi sorunlarının çocuklarda gündüz idrar kaçırmaya yol açabildiğini belirtir. Spina bifida riskini azaltmada gebelik öncesinde ve gebelikte yeterli folik asit alımı önemlidir. Bkz. Gebelikte folik asit

Belirtileri nelerdir?

MedlinePlus'a göre belirtiler, mesanenin aşırı mı yoksa az mı çalıştığına göre değişir.

Aşırı aktif (spastik) mesane

• Sık sık ve az miktarda idrara çıkma
• Mesanenin tam boşalamaması
• Mesane kontrolünün kaybı, idrar kaçırma. Bkz. Aşırı aktif mesane

Az aktif (gevşek) mesane

• Mesanenin dolu olduğu hissi ve taşma şeklinde idrar kaçırma
• Mesanenin dolduğunu fark edememe
• İdrar yapmaya başlamakta ya da mesaneyi tamamen boşaltmakta güçlük

NIDDK'ye göre mesanenin tamamen boşaltılamamasına "idrar retansiyonu" denir. Bu durum aniden (akut) ya da yavaş yavaş (kronik) gelişebilir. NIDDK'ye göre belirtiler, şiddetli karın ağrısı ve hiç idrar yapamamaktan neredeyse hiç belirti olmamasına kadar değişebilir.

Çocuklarda tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ya da yaşıtları kuru kalırken gündüz ve gece idrar kaçırmanın sürmesi, kabızlık ya da dışkı kaçırmanın eşlik etmesi, hekime danışmayı gerektiren durumlardır. Bkz. Alt ıslatma

Tanı nasıl konur?

Tanının amacı, mesanenin nasıl çalıştığını anlamak ve böbreklerin etkilenip etkilenmediğini belirlemektir. NIDDK'ye göre mesanenin ne kadar boşaldığını ve nasıl çalıştığını değerlendirmek için şu yöntemler kullanılabilir:

• İşeme sonrası kalan idrarın ölçülmesi: İdrar yaptıktan sonra mesanede ne kadar idrar kaldığı, genellikle ultrasonla ölçülür.
• Görüntüleme testleri: Böbreklerin ve mesanenin ultrasonla incelenmesi. Bkz. Böbrek ve idrar yolu ultrasonu
• Ürodinamik testler: Mesanenin dolma sırasında basıncı, kapasitesi ve boşalma işlevi ölçülür.
• Sistoskopi: İdrar kanalı ve mesanenin içinin ince bir kamerayla incelenmesi.

MedlinePlus, işeme günlüğü tutmanın da davranışsal tedavinin bir parçası olduğunu belirtir; ne zaman ve ne kadar sıvı alındığı, ne zaman idrar yapıldığı ve kaçırma olup olmadığı not edilir. İdrar tahlili ve idrar kültürü ise enfeksiyonun araştırılmasında kullanılır.

Tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi, nörojen mesanenin türüne, altta yatan nedene ve kişinin yaşam koşullarına göre bireysel olarak planlanır. Amaç; mesanenin düzenli boşaltılması, enfeksiyonların ve böbrek hasarının önlenmesi ve kişinin günlük yaşamda olabildiğince bağımsız olmasıdır.

Sonda (kateter) uygulaması

MedlinePlus'a göre mesaneyi boşaltmak için kalıcı ya da aralıklı sonda kullanılabilir. CDC de idrarı boşaltmak için mesaneye yerleştirilen bir tüpten (kateter) yararlanılabileceğini belirtir. Aralıklı sonda uygulamasında gün içinde belirli aralıklarla ince bir sonda idrar kanalından mesaneye ilerletilir, idrar boşaltılır ve sonda çıkarılır. Bu yöntem aileye ya da kişinin kendisine sağlık ekibi tarafından öğretilir. NIDDK'ye göre sinir sorunlarına bağlı reflüsü olan çocuklarda da mesanenin düzenli boşaltılması için sonda gerekebilir.

İlaçlar

MedlinePlus'a göre aşırı aktif mesanede mesane kasını gevşeten ilaçlar kullanılabilir. Bazı durumlarda mesane kasına botulinum toksini enjeksiyonu uygulanabilir. Hangi ilacın uygun olduğuna hekim karar verir.

Davranışsal yöntemler

MedlinePlus; işeme günlüğü tutmayı ve leğen tabanı kas egzersizlerini davranışsal yöntemler arasında sayar. Düzenli aralıklarla tuvalete gitme programı da yardımcı olabilir.

Sinir uyarımı ve cerrahi

MedlinePlus'a göre bazı kişilerde ayak bileği yakınındaki bir sinirin elektrikle uyarılması (tibial sinir uyarımı) ya da sinir uyarıcı cihazların yerleştirilmesi düşünülebilir. Cerrahi seçenekler arasında yapay idrar kası (sfinkter), askı ameliyatları ve idrarın vücuttan farklı bir yolla dışarı alınmasını sağlayan ameliyatlar bulunur. CDC de bazı durumlarda cerrahi tedavinin önerilebileceğini belirtir.

Bağırsak sağlığı

CDC'ye göre spina bifidası olanlarda beslenmeye lif eklenmesi bağırsakların düzenli çalışmasına yardımcı olabilir. Kabızlığın önlenmesi, mesane sorunlarının yönetimini de kolaylaştırır. Bkz. Kabızlık nedenleri

Ekip yaklaşımı

CDC'ye göre spina bifidası olan çocukların bakımında böbrekleri ve mesaneyi izleyen üroloji uzmanının da yer aldığı çok disiplinli bir ekip önemlidir. Kişiye özel bir tuvalet planı, sağlığı korumanın yanı sıra çocuğun okula ve sosyal hayata katılımını ve bağımsızlığını destekler.

Olası komplikasyonlar

MedlinePlus'a göre nörojen mesanenin olası komplikasyonları şunlardır:

• İdrar yolu enfeksiyonları: CDC'ye göre spina bifidası olanlarda idrar yolu enfeksiyonları gelişebilir. Bkz. İdrar yolu enfeksiyonu belirtileri
• Böbrek hasarı: Mesanenin aşırı dolması böbreklere zarar verebilir. İdrarın böbreklere geri kaçması (sekonder reflü) ve böbrekte genişleme gelişebilir. Bkz. Vezikoüreteral reflü ve Hidronefroz
• Deride yaralar: Sürekli idrar kaçırmaya bağlı olarak deride tahriş ve yaralar oluşabilir.

Bu nedenle düzenli kontroller, böbreklerin ultrasonla izlenmesi ve enfeksiyonların hızla tedavi edilmesi önemlidir. Sonda kullanan kişilerde el hijyenine dikkat etmek, sonda malzemelerini önerildiği şekilde kullanmak ve sıvı alımını hekimin önerisine göre düzenlemek de enfeksiyon riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Yeni başlayan ateş, idrar renginde ya da kokusunda değişiklik gibi bulgular gecikmeden tedavi ekibine bildirilmelidir.