Ürodinami (mesane basınç testi) nedir, nasıl yapılır?

Ürodinami nedir?

Mesane, idrarı biriktiren ve dolduğunda kasılarak boşaltan kaslı bir organdır. İdrarın sızmadan depolanması ve uygun zamanda tamamen boşaltılması için mesane kası, sfinkterler ve sinirler uyum içinde çalışmalıdır.

NIDDK, ürodinamik testi "alt idrar yollarının bölümlerinin, yani mesanenin, sfinkterlerin ve üretranın idrarı depolama ve boşaltma işlevini ne kadar iyi yaptığını inceleyen her türlü işlem" olarak tanımlar. Bu testler, yakınmaların hangi mekanizmadan kaynaklandığını anlamaya yardımcı olur. Örneğin idrar kaçırmanın mesane kasının istem dışı kasılmasından mı yoksa idrarı tutan kasların zayıflığından mı kaynaklandığını ayırt etmek, doğru tedavinin seçilmesi açısından önemlidir.

Halk arasında "mesane basınç testi" olarak bilinen ürodinami, tek bir test değil, kişinin yakınmalarına göre seçilen bir dizi ölçümden oluşur.

Hangi durumlarda yapılır?

NIDDK'ye göre ürodinamik testler şu yakınmalarda önerilebilir:

• İdrar kaçırma
• Sık idrara çıkma
• İdrar yaparken ağrı
• Ani ve güçlü idrar yapma isteği
• İdrar yapmaya başlamakta güçlük
• Mesanenin tam boşalmaması
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları

MSD Manual'a göre sıkışma tipi idrar kaçırmada aşırı aktif mesane tanısını doğrulamak için sistometri kullanılabilir. MedlinePlus da sıkışma tipi idrar kaçırmanın değerlendirilmesinde idrar akım çalışmalarını kullanılan testler arasında sayar. Bkz. Aşırı aktif mesane ve İdrar kaçırma neden olur?

Ürodinami ayrıca şu durumlarda da yol gösterici olabilir:

• İdrar kaçırma ameliyatı planlanmadan önce yakınmaların türünü netleştirmek. Bkz. İdrar kaçırma ameliyatı
• Prostat büyümesi olan erkeklerde idrar akışı sorununun nedenini anlamak. Bkz. Prostat büyümesi belirtileri
• Multipl skleroz, omurilik yaralanması gibi sinir sistemi hastalıklarına bağlı mesane sorunlarını değerlendirmek

Ürodinamik testler nelerdir?

NIDDK, ürodinami kapsamında yapılabilecek testleri şöyle açıklar:

Üroflowmetri (idrar akım testi)

Kişi, ölçüm cihazı bulunan özel bir tuvalete idrar yapar. Cihaz idrar miktarını, akış hızını ve idrar yapmanın ne kadar sürdüğünü kaydeder. MedlinePlus'a göre ölçümün doğru olması için en az 150 mililitre idrar yapılması gerekir. Bkz. Üroflowmetri

İşeme sonrası kalan idrar ölçümü

İdrar yaptıktan sonra mesanede kalan idrar ultrasonla ya da ince bir sondayla ölçülür. NIDDK'ye göre kalan idrarın 100 mililitreden az olması normal kabul edilir.

Sistometri (mesane basınç testi)

NIDDK'ye göre idrar kanalından mesaneye ince sondalar yerleştirilir. Sondalardan biri mesaneyi boşaltır, diğeri mesaneyi yavaş yavaş ılık suyla doldurur. Bu sırada mesanenin ne kadar sıvı alabildiği, dolarken içindeki basıncın nasıl değiştiği ve idrar yapma isteğinin ne zaman başladığı ölçülür. Test sırasında size ilk idrar hissini, güçlü idrar isteğini ve artık tutamayacağınızı hissettiğiniz anları söylemeniz istenir.

Kaçırma noktası basıncı

NIDDK'ye göre mesane doldurulurken idrar kaçırma olursa, bunun hangi basınçta gerçekleştiği kaydedilir.

Basınç-akım çalışması

NIDDK'ye göre mesane dolduktan sonra kişi idrarını yapar; bu sırada mesanenin oluşturduğu basınç ve idrarın akış hızı birlikte ölçülür. Bu çalışma, zayıf akışın mesane çıkışındaki bir tıkanıklıktan mı yoksa mesane kasının zayıflığından mı kaynaklandığını ayırt etmeye yardımcı olur.

Elektromiyografi (EMG)

NIDDK'ye göre deriye yapıştırılan ya da sondaya yerleştirilen algılayıcılarla idrar yapmayı kontrol eden kasların ve sinirlerin elektriksel etkinliği ölçülür.

Video ürodinami

NIDDK'ye göre mesanenin dolması ve boşalması sırasında röntgen ya da ultrasonla görüntüler alınır. Böylece basınç ölçümleri ile mesanenin görüntüsü aynı anda değerlendirilir.

Teste nasıl hazırlanılır?

NIDDK'ye göre ürodinamik testlerin çoğu özel bir hazırlık gerektirmez. Bununla birlikte:

• Üroflowmetri yapılacaksa teste mesaneniz dolu olarak gelmeniz istenir.
• Sıvı alımınızı düzenlemeniz ya da bazı ilaçlara geçici olarak ara vermeniz istenebilir. Hangi ilacın bırakılacağına hekiminiz karar verir; kendi başınıza ilaç bırakmayın.
• Birkaç gün boyunca tuttuğunuz işeme günlüğü (ne zaman, ne kadar idrar yaptığınız, ne kadar sıvı aldığınız, ne zaman idrar kaçırdığınız) testin yorumlanmasına yardımcı olur.
• İdrar yaparken yanma, ateş gibi enfeksiyon belirtileriniz varsa bunu önceden bildirin; enfeksiyon varken test ertelenebilir.
• Kullandığınız ilaçları, alerjilerinizi ve gebelik olasılığını ekibe söyleyin.

Test sırasında neler hissedilir?

Sondaların yerleştirilmesi sırasında hafif bir rahatsızlık hissedilebilir. Mesane dolarken idrar yapma isteği giderek artar; bu, testin beklenen bir parçasıdır. İdrar kaçırma olursa utanmanıza gerek yoktur; bu bilgi testin amacına hizmet eder. Testin amacı, günlük yaşamda yaşadığınız yakınmaların ölçüm sırasında da görülebilmesidir; bu nedenle hissettiklerinizi ekibe açıkça ve zamanında söylemeniz sonuçların doğruluğuna katkı sağlar.

Test sonrası

NIDDK'ye göre testten sonraki birkaç saat boyunca idrar yaparken hafif bir rahatsızlık olabilir. NIDDK'nin önerileri şunlardır:

• Testten sonraki 2 saat boyunca yarım saatte bir bardak su için.
• Ilık bir banyo ya da idrar deliği bölgesine ılık, nemli bir bez uygulamak rahatlatabilir.
• Enfeksiyonu önlemek amacıyla hekiminiz antibiyotik önerebilir; önerildiyse tedaviyi tamamlayın.
• Ağrı, titreme ya da ateş olursa hemen sağlık profesyoneline başvurun.

Sonuçlar ne zaman çıkar?

NIDDK'ye göre üroflowmetri ve sistometri gibi basit testlerin sonuçları çoğu zaman hemen alınabilir. Elektromiyografi ve video ürodinami gibi daha karmaşık testlerin değerlendirilmesi ise birkaç gün sürebilir. Sonuçlar; yakınmalarınız, muayene bulgularınız ve diğer testlerle birlikte değerlendirilerek tedavi planı oluşturulur.

Sonuçlar tedaviyi nasıl etkiler?

Ürodinami sonuçları, yakınmaların nedenine yönelik doğru tedavinin seçilmesine yardımcı olur. Örneğin:

• Mesane kasının istem dışı kasılmaları saptanırsa (aşırı aktif mesane), NIDDK'nin saydığı mesane eğitimi, pelvik taban egzersizleri, mesaneyi gevşeten ilaçlar, mesaneye botulinum toksini enjeksiyonu ve sinir uyarımı gibi seçenekler gündeme gelir.
• Öksürme, hapşırma gibi zorlanmalarla idrar kaçırma ön plandaysa, pelvik taban egzersizleri ve uygun kişilerde askı ameliyatları değerlendirilebilir. Bkz. İdrar kaçırma ameliyatı
• Mesane çıkışında tıkanıklık saptanırsa, örneğin erkeklerde prostat büyümesine bağlıysa, NIDDK'nin saydığı ilaç tedavileri ve gerektiğinde prostat ameliyatları düşünülür. Bkz. Prostat ameliyatı (TUR-P, HoLEP)
• Mesanenin tam boşalamaması söz konusuysa, nedene göre farklı yöntemler planlanır.

Bu nedenle test sonuçlarını, size önerilen tedavinin neden seçildiğini anlamak için hekiminizle ayrıntılı olarak konuşmanız yararlı olur.

Olası riskler

NIDDK'ye göre ürodinamik testlerin riski düşüktür. Mesaneye sonda yerleştirilen testlerde az da olsa idrar yolu enfeksiyonu riski vardır. Testten sonraki birkaç saat idrar yaparken hafif yanma ya da rahatsızlık olabilir; bu genellikle kısa sürede geçer.