Gebelikte folik asit neden önemli?

Folik asit nedir?

CDC, folik asidi vücudun yeni hücreler yapmasına yardımcı olan bir folat (B9 vitamini) türü olarak tanımlar. Folat, yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller ve portakal gibi besinlerde doğal olarak bulunur. Folik asit ise folatın, takviyelerde ve bazı zenginleştirilmiş besinlerde kullanılan yapay biçimidir.

Folat ve folik asit, hücre bölünmesi ve genetik materyal olan DNA'nın yapımı için gereklidir. Bu nedenle hızlı büyüyen ve yenilenen dokular, örneğin kemik iliğinde yapılan kan hücreleri ve gelişmekte olan bebeğin dokuları, bu vitamine özellikle ihtiyaç duyar. Gebelikte bebeğin hücreleri çok hızlı çoğaldığı için bu vitamine olan ihtiyaç artar. Folat eksikliği ayrıca bir tür kansızlığa da yol açabilir.

Nöral tüp defektleri nedir?

CDC'ye göre nöral tüp, gebeliğin 3. ve 4. haftalarında oluşan ve daha sonra bebeğin beynine ve omuriliğine dönüşen bir yapıdır. Nöral tüp defektleri, bu yapının düzgün kapanmaması sonucu ortaya çıkan sorunlardır. CDC'nin tanımladığı başlıca türler şunlardır:

• Spina bifida: Nöral tüpün omurga boyunca bir bölümünün kapanmamasıdır. CDC'ye göre bu durumda omuriliği koruyan omurga kemiği tam olarak oluşmaz ve kapanmaz; bu da çoğu zaman omurilik ve sinirlerde hasara yol açar. Bacaklarda güçsüzlük, idrar ve dışkı kontrolünde sorunlar ve beyinde sıvı birikmesi (hidrosefali) gibi sorunlar görülebilir. CDC, ABD'de her yıl yaklaşık 1.300 bebeğin spina bifidadan etkilendiğini belirtir.
• Anensefali: Nöral tüpün üst bölümünün tam kapanmaması sonucu beynin ön kısmı ve düşünme ile koordinasyondan sorumlu büyük beyin gelişmez. Bu durum yaşamla bağdaşmaz.
• Ensefalosel: CDC'ye göre en nadir görülen türdür; kafatasındaki bir açıklıktan beyin dokusunun kese şeklinde dışarı çıkmasıdır.

CDC, nöral tüp defektlerinin gebeliğin çok erken döneminde, çoğu zaman kişi gebe olduğunu bilmeden geliştiğini vurgular. Bu yüzden folik asidin gebelik anlaşıldıktan sonra başlanması koruma için geç kalabilir.

Ne zaman başlanmalı, ne zamana kadar sürmeli?

NHS, folik asidin ideal olarak gebe kalmadan üç ay önce başlanmasını ve gebeliğin ilk 12 haftası boyunca sürdürülmesini önerir.

CDC ise gebe kalma olasılığı olan tüm kadınların, gebelik planlamasalar bile, her gün önerilen miktarda folik asit almasını önerir. CDC'nin bu yaklaşımının nedeni, gebeliklerin önemli bir kısmının planlanmadan gerçekleşmesi ve koruyucu etkinin ancak gebeliğin ilk haftalarında folik asit yeterli olduğunda sağlanabilmesidir.

Gebeliğiniz planlanmadan olduysa ve folik asit kullanmıyorsanız, gebeliğinizi öğrendiğiniz anda başlayın ve hekiminize başvurun. Geç başlamak hiç başlamamaktan iyidir.

Düzenli kullanım için ipuçları

Folik asidin koruyucu etkisi için düzenli kullanım önemlidir. Unutmamak için şunlar yardımcı olabilir:

• Takviyeyi her gün aynı saatte, örneğin diş fırçalama veya kahvaltı gibi günlük bir alışkanlıkla birlikte almak
• Telefonunuza günlük bir hatırlatıcı kurmak
• Kutuyu kolayca göreceğiniz, ancak çocukların ulaşamayacağı bir yerde saklamak
• Bir gün unuttuğunuzda ertesi gün iki katını almamak; normal kullanıma devam etmek

Kullandığınız ürünün içeriğini ve size önerilen miktarı her kontrolde hekiminizle gözden geçirebilirsiniz.

12. haftadan sonra ne olacak?

Nöral tüpün kapanması gebeliğin ilk haftalarında tamamlandığı için, folik asidin nöral tüp defektlerini önleme etkisi bu dönemle ilgilidir. 12. haftadan sonra folik asit içeren gebelik vitaminlerinin sürdürülüp sürdürülmeyeceğine, kansızlık durumunuza ve beslenmenize göre hekiminiz karar verir.

Kimlerin daha yüksek miktarda alması gerekir?

NHS'ye göre bazı kişilerin standart miktardan daha yüksek folik asit kullanması gerekir. Bu durumlar şunlardır:

• Kendisinde veya eşinde nöral tüp defekti öyküsü olanlar
• Daha önce nöral tüp defektli bir gebelik geçirenler
• Diyabeti olanlar
• Orak hücre anemisi veya talasemi gibi kan hastalığı olanlar
• Epilepsi veya HIV için ilaç kullananlar

CDC de daha önce nöral tüp defektli bir gebelik geçirmiş kadınların çok daha yüksek miktarda folik asit almasını ve bunu gebelikten bir ay önce başlayıp gebeliğin ilk üç ayı boyunca sürdürmesini önerir.

CDC'nin sıraladığı diğer risk etkenleri arasında kontrol altında olmayan diyabet, bazı nöbet ilaçları ve gebeliğin erken döneminde vücut ısısının aşırı yükselmesi (yüksek ateş veya aşırı sıcağa maruz kalma) bulunur.

Bu gruplarda kullanılacak folik asit miktarı ancak reçeteyle ve hekim önerisiyle belirlenmelidir. Kendi başınıza miktarı artırmayın ya da azaltmayın.

Besinlerle folat almak yeterli mi?

CDC'ye göre folat yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller ve portakal gibi besinlerde doğal olarak bulunur; folik asit ise bazı kahvaltılık gevrekler gibi zenginleştirilmiş besinlere eklenir. Folat açısından zengin beslenmek gebelikte önemlidir.

Bununla birlikte, besinlerle alınan folatın miktarı değişkendir ve pişirme sırasında bir kısmı kaybolabilir. Bu nedenle sağlık kuruluşları, gebelik planlayanlara dengeli beslenmeye ek olarak folik asit takviyesi kullanılmasını önerir. Folat açısından zengin besinlere örnekler şunlardır:

• Ispanak, pazı, brokoli gibi koyu yeşil yapraklı sebzeler
• Mercimek, nohut, kuru fasulye gibi baklagiller
• Portakal ve diğer turunçgiller
• Tam tahıllı ürünler

Diğer vitaminler ve dikkat edilmesi gerekenler

NHS, gebelik planlayan ve gebe olan kişilere D vitamini takviyesini de önerir. Kurum; dışarıdayken cildini büyük ölçüde örten, çoğunlukla kapalı alanda kalan veya koyu tenli kişilerde takviyenin yıl boyunca kullanılmasını önerir.

NHS ayrıca gebelikte balık yağı veya A vitamini (retinol) içeren takviyelerin kullanılmamasını ve karaciğer gibi A vitamininden çok zengin besinlerin sınırlanmasını önerir; çünkü fazla A vitamini bebeğe zarar verebilir.

Piyasada pek çok "gebelik vitamini" ürünü bulunur. Bu ürünlerin içeriği farklıdır. Hangi ürünü kullanacağınızı ve başka vitaminlerle birlikte fazla alım olup olmadığını hekiminize veya eczacınıza danışın.

Folik asit güvenli mi?

Önerilen miktarlarda kullanılan folik asit, gebelik öncesinde ve gebelikte yaygın olarak önerilen bir takviyedir. CDC, folik asidin nöral tüp defektlerini önlemedeki rolünü kanıta dayalı bir halk sağlığı önerisi olarak sunar.

Bununla birlikte "ne kadar çok o kadar iyi" düşüncesi doğru değildir. Hekim önerisi olmadan yüksek miktarlarda vitamin kullanılmamalıdır. Folik asit kullanırken bulantı veya mide rahatsızlığı yaşarsanız, alma zamanını değiştirmek için hekiminize danışabilirsiniz.

Gebelikte nöral tüp defektleri nasıl taranır?

Folik asit riski azaltır ama tamamen ortadan kaldırmaz. Gebelik takibinde yapılan ultrason incelemeleri, özellikle ayrıntılı ultrason, bebeğin beyin ve omurga gelişimini değerlendirmede önemli rol oynar. Bazı kan testleri de tarama sürecinin parçası olabilir. Hangi testlerin size uygun olduğunu gebelik takibinizi yapan hekim belirler.