Kısaca
Alt ıslatma (enürezis), tuvalet eğitimi yaşını geçmiş bir çocuğun istemeden idrar kaçırmasıdır. Gece uykuda olursa "gece alt ıslatma" (yatak ıslatma), gündüz olursa "gündüz idrar kaçırma" olarak adlandırılır. NHS'e göre alt ıslatma yaygındır, ailelerde sık görülür ve çoğu zaman çocuk büyüdükçe kendiliğinden geçer. NIDDK'ye göre beş yaşındaki çocukların yaklaşık altıda biri, yedi yaşındakilerin ise onda biri geceleri altını ıslatır. Alt ıslatma çocuğun suçu değildir; cezalandırmak sorunu artırır. Evde alınabilecek önlemler, gece alarmı ve hekimin uygun gördüğü durumlarda ilaç tedavisi seçenekler arasındadır.
Alt ıslatma nedir, ne zaman sorun sayılır?
NIDDK'ye göre çocuklar mesane kontrolünü genellikle 2–4 yaşları arasında kazanır ve 4–6 yaşlarında ara sıra ıslatma olması yaygındır. NIDDK'nin ölçütlerine göre:
- Gündüz ıslatma, dört yaşından sonra sorun olarak değerlendirilebilir.
- Gece ıslatma, 5–6 yaşından sonra aylar boyunca haftada bir-iki kez ya da daha sık oluyorsa sorun olarak değerlendirilebilir.
Primer ve sekonder alt ıslatma
NIDDK alt ıslatmayı iki türe ayırır:
- Primer alt ıslatma: Hiçbir zaman düzenli olarak kuru kalamamış çocukta ıslatmanın sürmesidir.
- Sekonder alt ıslatma: En az altı ay kuru kaldıktan sonra yeniden başlayan ıslatmadır. NHS ve NIDDK'ye göre bu durumda hekime başvurulması önerilir; çünkü altta yatan tıbbi ya da duygusal bir neden olabilir.
Ne kadar sık görülür?
NIDDK'ye göre gece alt ıslatma sıklığı yaşla birlikte azalır:
- 5 yaşında yaklaşık her 6 çocuktan biri
- 6 yaşında yaklaşık her 8 çocuktan biri
- 7 yaşında her 10 çocuktan biri
- 15 yaşında her 100 kişiden 1–2'si
NIDDK'ye göre gündüz ıslatma kız çocuklarında, gece ıslatma ise erkek çocuklarında daha sıktır. Kalıtım da önemlidir: NIDDK'ye göre ebeveynlerden biri çocukken alt ıslatmışsa çocuğun alt ıslatma olasılığı yaklaşık üçte bir, her iki ebeveyn de ıslatmışsa yaklaşık onda yedidir.
Gece alt ıslatmanın nedenleri
NHS ve NIDDK'nin sıraladığı başlıca nedenler şunlardır:
- Gelişimin yavaş ilerlemesi: NIDDK'ye göre 5–10 yaş arasındaki bazı çocuklarda mesanenin küçük olması, derin uyku ya da gelişimini sürdüren sinir sistemi, mesane doluluğunun uykuda fark edilmesini zorlaştırabilir. NHS de bazı çocukların uykuda idrar yapma ihtiyacını hissetmediğini belirtir.
- Gece fazla idrar üretimi: NIDDK'ye göre böbreklerin idrar üretimini azaltan bir hormonun (ADH) gece yeterince salgılanmaması, mesanenin taşmasına yol açabilir.
- Kalıtım: NIDDK'ye göre alt ıslatma genlerle bağlantılıdır ve ailelerde sık görülür.
- Uyku apnesi: NIDDK'ye göre uykuda nefes duraklamaları fazla idrar üretimine yol açabilir; horlama ve gündüz uykululuk eşlik edebilir. Bkz. Uyku apnesi nedir?
- Stres: NHS ve NIDDK'ye göre yeni bir kardeş, taşınma ya da aile içi sorunlar gibi duygusal etkenler alt ıslatmayı başlatabilir ya da artırabilir.
- Tıbbi durumlar: NHS ve NIDDK'ye göre diyabet ve kabızlık gece ıslatmaya katkıda bulunabilir. Bkz. Kabızlık nedenleri ve Tip 1 diyabet
Bu konuda
Alt ıslatma (enürezis) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Gündüz idrar kaçırmanın nedenleri
NIDDK'ye göre gündüz ıslatmanın sık nedenleri şunlardır:
- İdrarı uzun süre tutmak: NIDDK'ye göre çocuklarda sık görülen ve mesane işlevini bozabilen bir alışkanlıktır.
- Aşırı aktif mesane: Mesane kasları uyarı vermeden, yanlış zamanda kasılır; çocuk günde sekiz kezden fazla idrara çıkabilir. Bkz. Aşırı aktif mesane
- Az çalışan mesane: Çocuk günde yalnızca 2–3 kez ve zayıf bir akımla idrar yapar.
- Düzensiz işeme: İdrar akışı vaktinden önce kesilir ve mesanede idrar kalır.
- Kabızlık: NIDDK'ye göre sertleşen dışkı mesaneye baskı yaparak idrar kaçırmaya yol açabilir.
- Tıbbi sorunlar: İdrar yolu enfeksiyonu, idrar yolunun yapısal farklılıkları ve sinir sistemi sorunları. Bkz. Nörojen mesane
Evde neler yapılabilir?
NHS ve NIDDK'nin önerileri, çocuğun mesane alışkanlıklarını düzenlemeye ve kendini güvende hissetmesine yöneliktir:
Yapılabilecekler:
- Gün içinde yeterli sıvı içmesini sağlayın. Sıvıyı kısıtlamak yerine, sıvı alımını gün içine yayın.
- NHS ve NIDDK'ye göre çocuk gün içinde düzenli aralıklarla, yaklaşık 4–7 kez tuvalete gitmelidir; NIDDK her 2–3 saatte bir tuvalete gitmeyi önerir.
- Yatmadan önce tuvalete gitmesini sağlayın. NIDDK, yatmadan önce yaklaşık yarım saat arayla iki kez idrar yapılmasını ve tuvalette mesanenin tam boşalması için ikinci kez denenmesini ("çift işeme") önerir.
- Gece tuvalete kolayca ulaşabilmesi için yolu aydınlatın.
- Su geçirmez yatak ve yorgan koruyucuları kullanın (NHS).
- NHS'e göre ödül sistemleri kullanılabilir; NIDDK ödüllerin kuru kalmaya değil, çocuğun gösterdiği çabaya (yatmadan önce tuvalete gitmek, alarma uymak gibi) verilmesini önerir.
Kaçınılması gerekenler:
- Cezalandırmak, azarlamak, alay etmek. NHS'e göre ceza alt ıslatmayı daha da kötüleştirir.
- Kafeinli içecekler: NHS kola, çay ve kahve gibi kafeinli içeceklerden kaçınılmasını önerir.
- Gece düzenli olarak uyandırmak: NHS ve NIDDK'ye göre çocuğu gece tuvalete götürmek için uyandırmak alt ıslatmayı geçirmeye yardımcı olmaz.
Kardeşlerin ya da yakınların çocukla bu konuda dalga geçmemesi, çocuğun özgüvenini korumak açısından önemlidir. Arkadaşında yatıya kalma gibi durumlar için hekimle önceden plan yapılabilir.
Tıbbi tedavi seçenekleri
NHS'e göre evde alınan önlemler yeterli olmazsa hekim alt ıslatma alarmı ya da ilaç önerebilir.
Alt ıslatma alarmı
NIDDK'ye göre alarm, idrarın ilk damlalarını algılayan bir sensör ile çalan bir alarmdan oluşur ve çocuğun uyanmasını sağlar. Amaç, zamanla çocuğun mesane doluluğunu uykuda fark etmeyi öğrenmesidir. NIDDK'ye göre alarmın 3–4 ay boyunca düzenli kullanılması gerekir. İlk haftalarda ıslak alanların küçülmesi ve gece daha az alarm çalması iyi gidişin işaretleridir; zamanla çocuk alarm çalmadan uyanmaya başlar. Bu yöntem aile desteği ve sabır gerektirir.
İlaçlar
NIDDK'ye göre gece idrar üretimini azaltan bir ilaç, gece alt ıslatmada sıklıkla ilk tercih edilen ilaçtır; ancak ilaç bırakıldığında ıslatma çoğu zaman geri döner. Gündüz idrar kaçırmada ise aşırı aktif mesaneyi yatıştıran ilaçlar kullanılabilir. İlaç seçimi, kullanım şekli ve süresi hekim tarafından belirlenir.
Kabızlığın tedavisi
NIDDK'ye göre hekim, mesaneye baskı yaparak ıslatmaya katkıda bulunabilen kabızlığı da tedavi eder.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Alt ıslatma genellikle acil bir durum değildir. Ancak çok susama, çok idrara çıkma, kilo kaybı ve halsizlikle birlikte kusma, karın ağrısı, hızlı nefes alma ya da bilinç bulanıklığı varsa 112'yi arayın veya acil servise başvurun.
Hekime başvurun:
- NHS'e göre evde alınan önlemlere rağmen ıslatma sürüyorsa
- NHS ve NIDDK'ye göre çocuk altı aydan uzun süre kuru kaldıktan sonra yeniden ıslatmaya başladıysa
- NIDDK'ye göre idrar yaparken ağrı ya da yanma, bulanık ya da kanlı idrar, ateş varsa. Bkz. İdrar yolu enfeksiyonu belirtileri
- NIDDK'ye göre idrar akımı zayıfsa ya da damla damla geliyorsa
- Çok susama ve çok idrara çıkma fark ettiyseniz
- Horlama, uykuda nefes duraklamaları ya da gündüz aşırı uykululuk varsa
- Alt ıslatma çocuğu üzüyor, özgüvenini ya da arkadaşlık ilişkilerini etkiliyorsa
Muayeneye hazırlık: mesane günlüğü
NIDDK, muayeneden önce birkaç gün boyunca bir "mesane günlüğü" tutulmasını önerir. Bu günlüğe çocuğun tuvalete gittiği saatler, yaklaşık idrar miktarı, ıslatma zamanları, ne zaman ve ne kadar sıvı içtiği (özellikle yatmadan önce içip içmediği) ile dışkılama sıklığı ve dışkının sert ya da yumuşak olduğu yazılır. Hekim ayrıca ıslatmanın ne zaman ve ne sıklıkla olduğunu, kuru kalınan dönemleri ve ailede alt ıslatma öyküsünü sorar.
NIDDK'ye göre değerlendirmede idrar tahlili ve gerekirse idrar kültürü yapılabilir. Basit önlemlere yanıt alınamayan durumlarda ultrason, işeme sistoüretrografisi, MR ya da mesane işlevini ölçen ürodinamik testler istenebilir. Bkz. Tam idrar tahlili nedir?
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Alt ıslatma kaç yaşına kadar normaldir?
NIDDK'ye göre 4–6 yaşlarında ara sıra ıslatma yaygındır. Gece ıslatma 5–6 yaşından sonra aylarca haftada bir-iki kez ya da daha sık oluyorsa değerlendirme gerekir.
Alt ıslatma kendiliğinden geçer mi?
Çoğu zaman evet. NHS'e göre çocuk büyüdükçe genellikle kendiliğinden geçer. NIDDK'ye göre 15 yaşında her 100 kişiden yalnızca 1–2'sinde sürer.
Akşam su vermemek işe yarar mı?
NHS, gün içinde yeterli sıvı alınmasını önerir. Sıvıyı aşırı kısıtlamak yerine sıvı alımını gün içine yaymak ve akşamları kafeinli içeceklerden kaçınmak daha uygundur.
Çocuğu gece uyandırıp tuvalete götürmeli miyim?
NHS ve NIDDK'ye göre çocuğu gece düzenli olarak uyandırmak alt ıslatmayı geçirmeye yardımcı olmaz.
Alt ıslatma için hangi doktora gidilir?
İlk değerlendirme çocuk doktoru ya da aile hekimi tarafından yapılır. Gündüz idrar kaçırma, enfeksiyon ya da idrar yolu sorunu düşünülürse çocuk ürolojisi uzmanına; duygusal etkenler ön plandaysa çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanına yönlendirme yapılabilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
- Bedwetting in children (dış bağlantı)
- Definition & Facts for Bladder Control Problems in Children (dış bağlantı)
- Symptoms & Causes of Bladder Control Problems in Children (dış bağlantı)
- Diagnosis of Bladder Control Problems & Bedwetting in Children (dış bağlantı)
- Treatment for Bladder Control Problems & Bedwetting in Children (dış bağlantı)
İlgili konu sayfaları
- Alt ıslatma (enürezis)
- Aşırı aktif mesane
- İdrar kaçırma (inkontinans)
- İdrar yolu enfeksiyonu
- Kabızlık
- Nörojen mesane
- Tip 1 diyabet
- Uyku apnesi
- Vezikoüreteral reflü (idrar reflüsü)
- Böbrek ve idrar yolu ultrasonu
- İdrar kültürü
- Tam idrar tahlili
- Ürodinami
- Üroflowmetri
- Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
- Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları
- Üroloji
- Çocuk Ürolojisi
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
