Kısaca
Aşırı aktif mesane, ani, güçlü ve ertelenmesi zor bir idrar yapma isteğiyle (sıkışma) kendini gösteren bir durumdur. Bu isteğe çoğu zaman gündüz sık idrara çıkma ve geceleri idrar için uyanma eşlik eder; bazı kişilerde tuvalete yetişemeden idrar kaçırılır. MSD Manual'a göre sorunun temelinde mesane duvarındaki kasın gereğinden fazla ya da uygunsuz zamanlarda kasılması yatar. Tedavide önce mesane eğitimi, pelvik taban egzersizleri ve sıvı-kafein düzenlemesi gibi yaşam tarzı adımları denenir; gerekirse ilaçlar ve diğer yöntemler eklenir. İdrar yapamama, yüksek ateşle birlikte yan ağrısı ya da ani bacak güçsüzlüğüyle birlikte idrar kontrolünün kaybı gibi durumlarda 112'yi arayın.
Aşırı aktif mesane nedir?
Mesane, idrarı biriktiren ve dolduğunda kasılarak boşaltan kaslı bir organdır. Normalde mesane dolarken kas gevşek kalır; idrar yapma isteği yavaş yavaş artar ve kişi uygun bir zamana kadar bekleyebilir.
MSD Manual, "aşırı aktif mesane" teriminin; idrar kaçırma olsun ya da olmasın, ani idrar sıkışmasını ve buna sıklıkla eşlik eden sık idrara çıkma ile gece idrara kalkmayı tanımlamak için kullanıldığını belirtir. MedlinePlus'a göre sıkışma tipi idrar kaçırmada kişi ani ve güçlü bir idrar yapma isteği duyar, bu istek ertelenemez; ardından mesane kasılır (spazm yapar) ve idrar kaçabilir.
Aşırı aktif mesane hem kadınlarda hem erkeklerde görülebilir ve yaşam kalitesini belirgin biçimde etkileyebilir. Pek çok kişi utandığı ya da yaşlanmanın doğal bir parçası sandığı için hekime başvurmaz; oysa çeşitli tedavi seçenekleri vardır. İdrar kaçırmanın diğer türleri için İdrar kaçırma neden olur? yazısına bakabilirsiniz.
Belirtileri nelerdir?
MedlinePlus ve MSD Manual'a göre aşırı aktif mesanenin başlıca belirtileri şunlardır:
- Ani idrar sıkışması (urgency): Birdenbire başlayan, güçlü ve ertelenmesi zor idrar yapma isteği
- Sık idrara çıkma: Gün içinde olağandan daha sık tuvalete gitme
- Gece idrara kalkma (noktüri): Gece idrar yapmak için uyanma. Bkz. Gece idrara çıkma
- Sıkışma tipi idrar kaçırma: MSD Manual'a göre ani isteğin hemen ardından orta ya da büyük miktarda idrarın kontrolsüz kaçması
- Gece yatağı ıslatma: MSD Manual, bazı kişilerde gece idrar kaçırmanın da görülebildiğini belirtir.
Bu belirtiler kişiyi sürekli tuvalet konumunu düşünmeye, sosyal etkinliklerden kaçınmaya ya da uyku düzeninin bozulmasına itebilir.
Nedenleri ve risk etkenleri
MedlinePlus, aşırı aktif mesanede çoğu zaman belirli bir neden bulunamadığını belirtir. Bununla birlikte mesane kasının uygunsuz kasılmasına yol açabilen durumlar şunlardır:
- İdrar yolu enfeksiyonu ve mesane iltihabı: Mesaneyi tahriş ederek ani sıkışmaya yol açabilir. Bkz. İdrar yolu enfeksiyonu belirtileri
- Mesane taşları: MSD Manual, taş ve enfeksiyon gibi tahriş edici durumları nedenler arasında sayar.
- Sinir sistemi hastalıkları: MedlinePlus ve MSD Manual; multipl skleroz, inme, omurilik yaralanması ve bunama gibi beyin ile mesane arasındaki iletişimi etkileyen durumları sayar.
- Erkeklerde prostat büyümesi: MedlinePlus, büyümüş prostatın da mesane kasında uygunsuz kasılmalara yol açabileceğini belirtir. Bkz. Prostat büyümesi belirtileri
- Kafein ve alkol: MSD Manual, kafein ve alkolün idrar sıkışmasına katkıda bulunabileceğini, ancak tek başına nadiren ağır yakınmalara yol açtığını belirtir.
NIDDK, fazla kilonun ve kabızlığın mesane kontrolü sorunlarını artırabileceğini belirtir.
Bu konuda
Aşırı aktif mesane konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Nasıl teşhis edilir?
Hekim önce yakınmalarınızı, ne zamandır sürdüğünü, kullandığınız ilaçları ve sıvı tüketim alışkanlıklarınızı sorar. MSD Manual ve MedlinePlus'a göre değerlendirmede şu yöntemler kullanılabilir:
- İşeme günlüğü (mesane günlüğü): Birkaç gün boyunca ne zaman ve ne kadar idrar yapıldığının, ne kadar sıvı alındığının ve idrar kaçırma anlarının kaydedilmesi
- Fizik muayene: Karın, pelvis ve sinir sistemi muayenesi; MSD Manual'a göre bacaklardaki güç, his ve sinir işlevleri de değerlendirilir.
- İdrar tahlili ve idrar kültürü: Enfeksiyon ya da idrarda kan olup olmadığını anlamak için. Bkz. Tam idrar tahlili
- Kan testleri
- İşeme sonrası kalan idrar ölçümü: İdrar yaptıktan sonra mesanede kalan idrar ultrason ya da ince bir sondayla ölçülür.
- İdrar akım testi (üroflowmetri): İdrar akış hızının ölçülmesi. Bkz. Üroflowmetri
- Ürodinami (sistometri): MSD Manual'a göre aşırı aktif mesane tanısını doğrulamak için mesane basıncının ölçüldüğü bu test kullanılabilir. Bkz. Ürodinami
- Sistoskopi ve görüntüleme: MedlinePlus'a göre gerekli durumlarda mesanenin içine kamerayla bakılabilir ya da görüntüleme yapılabilir.
Tedavi seçenekleri
Yaşam tarzı düzenlemeleri
NIDDK ve MSD Manual'ın önerdiği ilk adımlar şunlardır:
- Sıvıyı düzenleyin: Yeterli sıvı alın ama dışarı çıkmadan ve yatmadan önceki saatlerde sıvıyı azaltın. MSD Manual, günde yaklaşık 1,4–1,9 litre sıvı alınmasını önerir; kalp veya böbrek hastalığınız varsa miktarı hekiminizle belirleyin.
- Mesaneyi tahriş edenleri azaltın: Kafeinli içecekler ve alkol idrar üretimini ve sıkışmayı artırabilir. Bkz. Kahve tüketimi ve sağlık
- Kabızlığı önleyin: NIDDK, yeterli lif ve sıvı alımının kabızlığı önleyerek yakınmaları azaltmaya yardımcı olduğunu belirtir. Bkz. Kabızlık nedenleri
- Fazla kilolardan kurtulun: NIDDK, kilo vermenin idrar kaçırma riskini azaltabileceğini belirtir.
- Sigarayı bırakın: NIDDK'ye göre sigaranın bırakılması, idrar kaçırmayı tetikleyen kronik öksürüğü azaltabilir.
Mesane eğitimi
MedlinePlus ve NIDDK'ye göre mesane eğitiminde kişi belirli bir saat çizelgesine göre tuvalete gider ve tuvalet aralıklarını zamanla kademeli olarak uzatır. Bu yöntem, mesanenin daha fazla idrar biriktirmeye alışmasına yardımcı olur. Ani sıkışma geldiğinde NIDDK; dikkati başka yöne çekmeyi, derin nefes almayı ve pelvik taban kaslarını birkaç kez sıkmayı önerir. MSD Manual da sıkışma anlarında gevşeme tekniklerinin kullanılabileceğini belirtir.
Pelvik taban (Kegel) egzersizleri
İdrar akışını kontrol eden kasları güçlendiren egzersizlerdir. NIDDK, biyolojik geri bildirim (biofeedback) yönteminin egzersizlerin doğru yapılıp yapılmadığını anlamaya yardımcı olabileceğini belirtir. MedlinePlus; elektriksel uyarı ve tibial sinir uyarımı gibi destekleyici yöntemleri de sayar.
İlaç tedavisi
NIDDK ve MSD Manual'a göre mesane kasını gevşeten ilaçlar (antikolinerjikler ve beta-3 agonistleri) kullanılabilir. Bu ilaçlar hap, şurup ya da cilde yapıştırılan bant şeklinde olabilir. Her ilacın kendine özgü yan etkileri ve dikkat edilmesi gereken yönleri olduğundan ilaç seçimi, kişinin yaşı, diğer hastalıkları ve kullandığı ilaçlar göz önünde bulundurularak hekim tarafından yapılır.
Diğer tedaviler
- Mesaneye botulinum toksini enjeksiyonu: NIDDK'ye göre mesane kasını gevşeterek mesanenin daha fazla idrar biriktirmesini sağlar ve kaçırma olasılığını azaltır.
- Sinir uyarımı: NIDDK'ye göre hafif elektrik uyarılarıyla mesane reflekslerini düzenlemeyi amaçlar. MedlinePlus ve MSD Manual, kuyruk sokumu bölgesindeki sinirlerin uyarılmasını (sakral sinir uyarımı) seçenekler arasında sayar.
- Cerrahi: NIDDK ve MedlinePlus'a göre ameliyat, diğer tedavilere yanıt vermeyen az sayıda kişide gündeme gelir.
MedlinePlus, pek çok kişinin birden fazla tedavinin birlikte kullanılmasına ihtiyaç duyduğunu ve yakınmaların uzun süre devam edebildiğini belirtir. Bu nedenle tedavi sabır ve düzenli kontrol gerektirir.
Günlük yaşamda pratik öneriler
- İşeme günlüğü tutarak hangi içeceklerin ve hangi saatlerin yakınmaları artırdığını fark edin.
- Uzun yolculuklardan ve etkinliklerden önce sıvı alımını planlayın.
- Gün içinde tuvalete gitme saatlerinizi düzenli tutun.
- Pelvik taban egzersizlerini günlük alışkanlık hâline getirin; doğru yapılışını bir sağlık profesyonelinden öğrenin.
- İlaç kullanıyorsanız etkisini ve yan etkilerini kontrol randevularında konuşun.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hemen 112'yi arayın:
- İdrar yapamama ve karnın alt kısmında giderek artan ağrı
- Ani gelişen bacak güçsüzlüğü, uyuşukluk ya da sırt yaralanmasıyla birlikte idrar ve dışkı kontrolünün kaybı
- Yüksek ateş, titreme ve yan ağrısıyla birlikte idrar yakınmaları
- Yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kolda güçsüzlükle birlikte ani idrar kaçırma
Hekiminize başvurun:
- İdrar sıkışması ya da kaçırma günlük yaşamınızı etkiliyorsa (MedlinePlus)
- İdrar yaparken yanma, ağrı ya da idrarda kan varsa
- Geceleri sık sık idrara kalkıyorsanız
- Yakınmalarınız yeni başladıysa ya da hızla kötüleşiyorsa
- Kullandığınız ilacın yan etkileri sizi zorluyorsa
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Aşırı aktif mesane yaşlanmanın doğal bir sonucu mudur?
Günlük yaşamı etkileyen idrar sıkışması ve kaçırma, katlanılması gereken bir durum olarak görülmemelidir. Mesane eğitimi, egzersizler ve gerekirse ilaçlarla yakınmalar çoğu zaman azaltılabilir; bu nedenle hekime başvurmaktan çekinmeyin.
Az su içmek idrar kaçırmayı önler mi?
Hayır. MSD Manual yeterli sıvı alınmasını, sıvının yalnızca dışarı çıkmadan ve yatmadan önceki saatlerde kısıtlanmasını önerir. NIDDK de yeterli sıvı ve lif alımının kabızlığı önlemeye yardımcı olduğunu, kabızlığın ise mesane yakınmalarını artırabildiğini belirtir.
Kegel egzersizleri aşırı aktif mesaneye iyi gelir mi?
NIDDK ve MedlinePlus pelvik taban egzersizlerini tedavi seçenekleri arasında sayar. Egzersizlerin doğru yapılması önemlidir; bir fizyoterapist ya da hekimden destek alabilirsiniz.
Kahve aşırı aktif mesaneyi kötüleştirir mi?
NIDDK ve MSD Manual, kafein ve alkolün idrar üretimini ve sıkışmayı artırabileceğini belirtir. Kafeini azaltmanın yakınmalarınızı etkileyip etkilemediğini işeme günlüğüyle izleyebilirsiniz.
Aşırı aktif mesane için hangi doktora gidilir?
Üroloji uzmanları bu durumu değerlendirir. Kadınlarda kadın hastalıkları ve doğum uzmanları, sinir sistemi hastalığı olanlarda nöroloji uzmanları da sürece katılabilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
- Aşırı aktif mesane
- Gece idrara çıkma (noktüri)
- İdrar kaçırma (inkontinans)
- İdrar yolu enfeksiyonu
- Mesane iltihabı (sistit)
- Multipl skleroz (MS)
- Nörojen mesane
- Prostat büyümesi (iyi huylu prostat hiperplazisi)
- Böbrek ve idrar yolu ultrasonu
- İdrar kültürü
- Sistoskopi
- Tam idrar tahlili
- Ürodinami
- Üroflowmetri
- Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon
- Geriatri
- Kadın Hastalıkları ve Doğum
- Nöroloji
- Üroloji
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
