Böbrek ve idrar yolu ultrasonu nedir, nasıl yapılır?

Böbrek ve idrar yolu ultrasonu nedir?

Üriner sistem; kanı süzerek idrar üreten iki böbrekten, idrarı böbreklerden mesaneye taşıyan iki ince kanaldan (üreterler), idrarın biriktiği mesaneden ve idrarın dışarı atıldığı kanaldan (üretra) oluşur. Böbrekler, belin iki yanında, kaburgaların alt kısmının arkasında yer alır.

RadiologyInfo (Amerikan Radyoloji Koleji ile Kuzey Amerika Radyoloji Derneği'nin ortak hasta bilgilendirme sitesi), böbrek ultrasonunu böbreklerin ve mesanenin görüntülerini ses dalgalarıyla oluşturan, girişimsel olmayan bir inceleme olarak tanımlar. İnceleme sırasında cilde jel sürülür ve prob adı verilen küçük bir el cihazı cilt üzerinde gezdirilir. Probdan çıkan yüksek frekanslı ses dalgaları dokulardan yansır; bilgisayar bu yansımalardan görüntü oluşturur. Görüntüler anlık olarak elde edilir. Ultrason hakkında genel bilgi için bkz. Ultrason nedir?

Hangi durumlarda istenir?

RadiologyInfo'nun sıraladığı başlıca kullanım alanları şunlardır:

• Böbreklerin büyüklüğü ve konumu: Böbreklerin olağandan küçük ya da büyük olması veya farklı bir yerde bulunması
• Böbrek hasarı ve enfeksiyonu: Yaralanma, hasar ve böbrek enfeksiyonuna ait bulgular
• Böbrek taşları: Taşın varlığı ve taşın böbreğin idrarı boşaltmasını engelleyip engellemediği. Bkz. Böbrek taşı belirtileri
• Kistler ve kitleler: Böbrekteki sıvı dolu keseler (kistler) ya da tümörler
• Mesane sorunları: Mesanenin tam boşaltılamaması (idrar retansiyonu) gibi durumlar
• Biyopsi rehberliği: Böbrekten iğneyle parça alınması sırasında iğnenin yönlendirilmesi
• Kan akışı: Doppler ultrason eklenerek böbreğe giden kan akışının, damarlardaki daralma ya da pıhtıların değerlendirilmesi

MedlinePlus'a göre karın ultrasonu da böbrek enfeksiyonlarının araştırılmasında ve böbrek taşlarının aranmasında kullanılır. Hekiminiz şu yakınmalarda bu tetkiki isteyebilir:

• Belde ya da yan tarafta ağrı
• İdrarda kan görülmesi ya da tahlilde kan saptanması
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları. Bkz. İdrar yolu enfeksiyonu belirtileri
• İdrar yapmada güçlük, idrarı tam boşaltamama hissi. Bkz. Prostat büyümesi belirtileri
• Kan tahlillerinde böbrek işlevlerinde bozulma. Bkz. Böbrek fonksiyon testleri

Ultrasonda neler görülebilir?

MedlinePlus, karın ultrasonunda böbreklerle ilgili saptanabilecek durumlar arasında şunları sayar:

• Hidronefroz: İdrar akışının engellenmesi nedeniyle böbreğin toplayıcı sisteminin genişlemesi. Halk arasında "böbrekte büyüme" ya da "böbrekte su toplanması" olarak da ifade edilebilir.
• Böbrek taşları
• İdrar yollarında tıkanıklık

RadiologyInfo'nun listesine göre ayrıca böbrek kistleri, kitleler, böbrek enfeksiyonu bulguları, böbrek büyüklüğünde değişiklikler ve mesanede tam boşalamama görülebilir.

Ultrasonda görülen bir bulgunun önemi; yakınmalarınıza, idrar ve kan tahlili sonuçlarınıza göre değişir. Bulgunun sizin için anlamını hekiminiz açıklar. İdrar tahlili hakkında bilgi için bkz. Tam idrar tahlili

Tetkike hazırlık

• Su içmek: RadiologyInfo'ya göre teknisyen, mesanenizin dolu olması için tetkikten önce su içmenizi isteyebilir. Ne kadar su içmeniz ve tuvalete ne zaman gitmemeniz gerektiği konusunda kurumunuzun talimatına uyun.
• Açlık: MedlinePlus'a göre karın ultrasonunda birkaç saat yiyip içmemeniz istenebilir; bu, incelenecek organlara göre değişir. Yalnızca böbrek ve mesane incelenecekse kurumunuz farklı bir talimat verebilir.
• Giysi: RadiologyInfo'ya göre takılarınızı evde bırakın ve bol, rahat giysiler giyin.
• Belgeler: Varsa önceki ultrason raporlarınızı, idrar ve kan tahlili sonuçlarınızı yanınızda getirin.

İşlem nasıl yapılır?

1. Muayene masasına uzanırsınız; bel ve karın bölgeniz açılır.
2. MedlinePlus'a göre cilde su bazlı, şeffaf bir jel sürülür ve prob karın ya da bel bölgesinde gezdirilir.
3. MedlinePlus'a göre farklı açılardan görüntü alabilmek için pozisyonunuzu değiştirmeniz, örneğin yan dönmeniz istenebilir.
4. MedlinePlus'a göre zaman zaman kısa süreler nefesinizi tutmanız istenebilir.
5. Mesanenin tam boşalıp boşalmadığı (idrar retansiyonu) araştırılıyorsa, idrarınızı yaptıktan sonra mesanede kalan idrara da bakılabilir.

MedlinePlus'a göre karın ultrasonu genellikle 30 dakikadan kısa sürer. NHS, ultrason incelemelerinin genellikle 10–45 dakika sürdüğünü, bazen daha uzun sürebileceğini belirtir. İnceleme bittiğinde jel silinir ve günlük yaşamınıza dönebilirsiniz.

İşlem sırasında ne hissedilir?

RadiologyInfo'ya göre ultrason bazen kısa süreli rahatsızlık verebilir, ancak ağrılı olmamalıdır. MedlinePlus, jelin biraz soğuk ve ıslak hissettirebileceğini ve probun bastırılmasına bağlı bir baskı hissedilebileceğini belirtir. Mesaneniz çok doluysa probun bastırılması sıkışma hissi yaratabilir; dayanmakta zorlanırsanız teknisyene söyleyin.

Doppler ile böbrek damarlarının incelenmesi

RadiologyInfo'ya göre böbrek ultrasonuna Doppler incelemesi de eklenebilir. Doppler, vücuttaki hareketi, özellikle damarlardaki kan akışını değerlendiren özel bir ultrason tekniğidir. Böbrek incelemesinde Doppler; böbreğe giden kan akışını ve böbrek damarlarında daralma ya da pıhtı olup olmadığını değerlendirmeye yardımcı olur.

RadiologyInfo'nun genel ultrason sayfasına göre Doppler'in üç türü vardır: akışın hızını ve yönünü renklerle gösteren renkli Doppler, kan akışını daha ayrıntılı gösteren ama yönünü belirleyemeyen daha duyarlı power Doppler ve ölçümleri grafik ya da ses olarak gösteren spektral Doppler. RadiologyInfo'ya göre Doppler incelemesi, böbrek ultrasonunun bir parçası olarak aynı tetkik içinde yapılabilir. Doppler genel olarak ne işe yarar, bkz. Doppler ultrason nedir?

Sonuçlar

RadiologyInfo'nun genel ultrason sayfasına göre görüntüleri bir radyoloji uzmanı inceler ve imzalı raporu tetkiki isteyen hekime gönderir. NHS'e göre sonuçlar bazen hemen verilebilir, bazen birkaç hafta sürebilir. Sonucunuzu üroloji, nefroloji ya da tetkiki isteyen hekiminizle konuşun.

Sonuç görüşmesinde şu soruları sormak yararlı olabilir:

• Raporda geçen bulgu yakınmalarımı açıklıyor mu?
• İdrar ya da kan tahlili gibi ek testler gerekiyor mu?
• Tomografi gibi başka bir görüntüleme gerekli mi?
• Kontrol ultrasonu ne zaman yapılmalı?

Ultrason her zaman son tetkik değildir. Örneğin NIDDK'ye göre böbrek taşı tanısında idrar ve kan tahlillerinin yanı sıra karın röntgeni ve bilgisayarlı tomografi de kullanılır; NIDDK, idrar yollarını görüntülemede en sık kullanılan yöntemin BT olduğunu ve BT'nin taşın büyüklüğünü, yerini ve tıkanıklık yapıp yapmadığını gösterebildiğini belirtir. Taş saptanırsa tedavi seçenekleri için bkz. Böbrek taşı kırma yöntemleri

Güvenlik ve sınırlar

Güvenlik:

• RadiologyInfo'ya göre böbrek ultrasonu çok güvenlidir ve radyasyon kullanmaz; standart tanısal ultrasonun bilinen zararlı bir etkisi yoktur.
• MedlinePlus'a göre bilinen bir riski yoktur ve iyonlaştırıcı radyasyona maruz kalınmaz.

Sınırlar:

• RadiologyInfo'ya göre bağırsak gazı, fazla kilo ve küçük çocuklarda hareket görüntü kalitesini düşürebilir.
• RadiologyInfo'nun genel ultrason sayfasına göre ultrason dalgaları havayı ve kemiği geçemez; iri yapılı kişilerde dokular ses dalgalarını zayıflattığı için görüntüleme güçleşebilir.

Bu nedenle bazı durumlarda tomografi ya da MR gibi ek tetkikler gerekebilir.