Nefes darlığı neden olur? Acil ve acil olmayan nedenler

Nefes darlığı nedir?

MedlinePlus, nefes darlığını zor, rahatsız edici ya da yeterince hava alamıyormuş gibi hissettiren nefes alıp verme olarak tanımlar. Bu, kişinin kendi hissettiği bir yakınmadır; yalnızca yaşayan kişi ne kadar zorlandığını tarif edebilir. Kişi şöyle ifade edebilir:

• "Nefesim yetmiyor", "derin nefes alamıyorum"
• Göğüste sıkışma veya ağırlık hissi
• Hızlı ve yüzeysel soluk alıp verme
• Az bir eforla, örneğin merdiven çıkarken ya da konuşurken nefes nefese kalma

Nefes darlığı aniden başlayabilir (akut) ya da haftalar, aylar içinde yavaş yavaş gelişebilir (kronik). Bu ayrım, olası nedenleri ve aciliyeti belirlemede önemlidir. Hekim ayrıca nefes darlığının hangi düzeyde efor sırasında başladığını sorar: Yokuş çıkarken mi, düz yolda yürürken mi, giyinirken mi, yoksa dinlenirken mi? Bu bilgi, yakınmanın ağırlığını ve zaman içindeki değişimini izlemeye yardımcı olur.

Ani başlayan nefes darlığı: acil nedenler

Aniden başlayan ve şiddetli nefes darlığı çoğu zaman acil durumdur. MedlinePlus'ın sıraladığı nedenler arasında şunlar yer alır:

• Kalp krizi ve anjina: Nefes darlığına göğüs ağrısı, terleme ve bulantı eşlik edebilir. Bkz. Kalp krizi belirtileri
• Akciğere pıhtı atması (pulmoner emboli): Ani nefes darlığı ve göğüs ağrısıyla başlayabilir. NHS, nefes darlığına bacakta ağrı veya şişlik eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerektiğini belirtir; çünkü bacak toplardamarındaki bir pıhtı akciğere gidebilir.
• Ağır astım krizi: Hırıltılı solunum, göğüste sıkışma ve konuşmakta güçlük olabilir.
• Zatürre: Ateş, öksürük ve balgamla birlikte gelebilir.
• Hava yoluna yabancı cisim kaçması: Özellikle çocuklarda ani boğulma ve öksürük nöbeti ile ortaya çıkar.
• Ağır alerjik tepki (anafilaksi): Yüzde, dudakta, dilde şişme, kurdeşen ve yutma güçlüğüyle birlikte gelebilir.
• Kalp ritim bozuklukları: Çarpıntıyla birlikte nefes darlığına yol açabilir.

Acil belirtilerin ayrıntılı listesi için Ne zaman 112 aranmalı? yazısına bakabilirsiniz.

Uzun süren nefes darlığının nedenleri

Akciğer ve hava yolları

• Astım: Hava yollarının daralmasıyla hırıltı, öksürük ve göğüste sıkışma atakları yapar. NHS astımı nefes darlığının sık nedenleri arasında sayar. Bkz. Astım nedir?
• KOAH (kronik obstrüktif akciğer hastalığı): Kronik bronşit ve amfizemi kapsar; çoğunlukla sigara içenlerde görülür ve eforla artan nefes darlığı yapar. Bkz. KOAH nedir?
• Akciğer dokusunda nedbeleşme (akciğer fibrozisi): NHS, idiyopatik pulmoner fibrozisi uzun süreli nefes darlığının daha ciddi nedenleri arasında sayar.
• Akciğer damar basıncının yükselmesi (pulmoner hipertansiyon)
• Akciğer kanseri

Kalp

• Kalp yetmezliği: Kalp yeterince güçlü pompalayamadığında akciğerlerde sıvı birikebilir. NHS, sırtüstü yatınca artan nefes darlığının ve ayak bileklerinde şişliğin bir hekime başvurmayı gerektirdiğini belirtir.
• Kalp ritim bozuklukları ve doğuştan kalp hastalıkları

Diğer nedenler

NHS ve MedlinePlus şu nedenleri de sayar:

• Kansızlık (anemi): Kanın oksijen taşıma kapasitesi azalır; özellikle eforla nefes darlığı ve halsizlik olur.
• Fazla kilo: Göğüs ve karın bölgesindeki fazlalık, solunum kaslarının işini zorlaştırır.
• Sigara: Hem tek başına nefes darlığına yol açabilir hem de KOAH gibi hastalıkların başlıca nedenidir.
• Kaygı ve panik atak: Hızlı soluk alıp verme ve "boğuluyormuş" hissi yapabilir. Bkz. Panik atak belirtileri
• Alerjiler, toz ve yüksek rakım
• Mide fıtığı (hiatal herni)
• Kas ve sinir hastalıklarına bağlı solunum kası güçsüzlüğü

Hangi belirtiler neyi düşündürür?

Eşlik eden belirtiler olası nedenler hakkında ipucu verir; ancak tanı için hekim değerlendirmesi gerekir:

• Hırıltı, göğüste sıkışma, gece veya sabaha karşı öksürük: Astım veya KOAH
• Ateş, balgamlı öksürük, yan ağrısı: Zatürre gibi bir akciğer enfeksiyonu
• Yatınca artan nefes darlığı, gece nefessizlikle uyanma, ayak bileklerinde şişlik: Kalp yetmezliği
• Göğüs ağrısı, terleme, çarpıntı: Kalp kaynaklı bir sorun
• Ani başlangıç, tek bacakta ağrı ve şişlik: Akciğere pıhtı atması
• Solukluk, halsizlik, çabuk yorulma: Kansızlık
• Üç haftadan uzun süren öksürük: NHS'e göre hekime başvurma nedenidir. Bkz. Geçmeyen öksürük neden olur?

Nefes darlığına ne iyi gelir?

Nefes darlığının tedavisi nedene göre değişir ve önce nedenin belirlenmesi gerekir. MedlinePlus, burun tıkanıklığı ya da ağır egzersiz gibi açık bir nedene bağlı hafif nefes darlığının genellikle zararsız olduğunu; ancak yeni başlayan ya da giderek kötüleşen her nefes darlığı için hekime başvurulması gerektiğini belirtir.

Tanı konduktan sonra şu adımlar genellikle tedavinin parçasıdır:

• Hekimin önerdiği tedaviyi düzenli kullanmak: Astım ve KOAH'ta inhaler ilaçların doğru teknikle ve düzenli kullanılması önemlidir.
• Sigarayı bırakmak ve dumanlı ortamlardan uzak durmak: Bkz. Sigarayı bırakmak için adımlar
• Fazla kiloyu azaltmak ve hekimin önerdiği ölçüde hareket etmek
• Tetikleyicilerden kaçınmak: Alerji yapan maddeler, toz ve kirli hava gibi
• Akciğer rehabilitasyonu: KOAH gibi hastalıklarda nefes egzersizleri ve kondisyon programları yaşam kalitesini artırabilir.

Kaygıya bağlı nefes darlığında, kalp ve akciğer nedenleri dışlandıktan sonra yavaş nefes egzersizleri ve psikolojik destek yararlı olabilir.

Nefes darlığının nedeni nasıl araştırılır?

Hekim nefes darlığının ne zaman başladığını, eforla ya da yatınca değişip değişmediğini, eşlik eden belirtileri, sigara öyküsünü ve kullandığınız ilaçları sorar. MedlinePlus'a göre şu tetkikler istenebilir:

• Nabız oksimetresi: Parmağa takılan bir cihazla kandaki oksijen düzeyi ölçülür.
• Kan testleri ve arter kan gazı: Kansızlık, enfeksiyon ve kandaki oksijen-karbondioksit dengesi değerlendirilir.
• Akciğer grafisi ve gerektiğinde göğüs tomografisi
• EKG ve ekokardiyografi (kalp ultrasonu): Kalp kaynaklı nedenler için. Bkz. EKG nedir?
• Efor testi: Eforla ortaya çıkan nefes darlığında.
• Solunum fonksiyon testi (spirometri): Astım ve KOAH gibi hava yolu hastalıklarının değerlendirilmesinde.

MedlinePlus, ağır durumlarda hastaneye yatış ve oksijen tedavisi gerekebileceğini belirtir.

Nefes darlığı için hangi doktora gidilir?

• 112 ve acil servis: Ani ve ağır nefes darlığında.
• Aile hekimi: Yavaş gelişen, hafif nefes darlığının ilk değerlendirmesi için.
• Göğüs hastalıkları: Öksürük, hırıltı, balgam, sigara öyküsü veya astım ve KOAH şüphesi varsa.
• Kardiyoloji: Yatınca artan nefes darlığı, ayaklarda şişlik, çarpıntı ya da göğüs ağrısı eşlik ediyorsa.
• İç hastalıkları: Kansızlık veya başka sistemik nedenler düşünülüyorsa.

Bulunduğunuz yerdeki uzmanları nefes darlığı konu sayfasından, göğüs hastalıkları veya kardiyoloji branş sayfalarından görebilirsiniz.