Göğüs ağrısı neden olur? Kalp kaynaklı mı, değil mi?

Hemen 112'yi aramanız gereken durumlar

NHS ve MedlinePlus'ın vurguladığı acil işaretler şunlardır:

• Aniden başlayan ve geçmeyen göğüs ağrısı ya da göğüste rahatsızlık hissi
• Sıkışma, ağırlık, baskı, ezilme veya yanma şeklinde tarif edilen ağrı (hazımsızlığa benzeyebilir)
• Kola (özellikle sol kola), omuza, boyuna, çeneye, mideye ya da kürek kemiklerinin arasına yayılan ağrı
• Ağrıya terleme, bulantı, baş dönmesi, hızlı kalp atışı veya nefes darlığının eşlik etmesi
• Daha önce tanı konmuş kalp kaynaklı göğüs ağrısının (anjina) birden şiddetlenmesi ya da dinlenirken ortaya çıkması
• Uzun yolculuk veya yatak istirahati gibi uzun süreli hareketsizlikten sonra nefes darlığıyla birlikte başlayan ani, keskin ağrı (akciğere pıhtı atmasını düşündürebilir)
• Göğüsten sırta doğru yırtılır tarzda ani ve çok şiddetli ağrı

Bu belirtilerde kendiniz araç kullanarak hastaneye gitmeyin; 112'yi arayın ve görevlinin talimatlarını izleyin. Ayrıntı için Kalp krizi belirtileri ve Ne zaman 112 aranmalı? yazılarına bakabilirsiniz.

Göğüs ağrısı neden olur?

Göğüs kafesinin içinde ve çevresinde pek çok organ bulunduğu için ağrı farklı sistemlerden kaynaklanabilir. MedlinePlus'ın sınıflamasından yola çıkarak başlıca nedenler şöyle özetlenebilir.

Kalp ve büyük damarlar

• Anjina (angina pektoris): Kalp kasına yeterli kan gitmediğinde ortaya çıkar. Sıkışma, ağırlık veya baskı şeklinde hissedilir; çoğunlukla eforla başlar, dinlenince azalır.
• Kalp krizi: Kalbi besleyen bir damarın tıkanmasıdır. Ağrı daha uzun sürer ve dinlenmekle geçmez.
• Perikardit: Kalbi saran zarın iltihabıdır. NHS'e göre ani, keskin, bıçak saplanır gibi bir ağrı yapar; derin nefes almak ya da sırtüstü yatmak ağrıyı artırabilir.
• Aort diseksiyonu: Ana atardamarın duvarında yırtılmadır. Göğüste ve sırtın üst kısmında ani, çok şiddetli ağrıyla kendini gösterir; seyrek görülür ama hayati bir acildir.

Akciğer ve göğüs zarı

• Zatürre ve plörezi (akciğer zarı iltihabı): MedlinePlus'a göre derin nefes alınca veya öksürünce artan keskin ağrı yapar. Ateş ve sarı-yeşil balgam eşlik edebilir.
• Akciğere pıhtı atması (pulmoner emboli): Ani nefes darlığı ve keskin göğüs ağrısıyla başlayabilir.
• Akciğer sönmesi (pnömotoraks): Ani başlayan, çoğunlukla tek taraflı ağrı ve nefes darlığına yol açabilir.

Yemek borusu, mide ve safra kesesi

• Reflü ve mide yanması: NHS'e göre ağrı genellikle yemekten sonra ortaya çıkar; ağza acı ya da ekşi sıvı gelmesi ve şişkinlik hissi eşlik edebilir. Ayrıntı için Reflü nedir? yazısına bakabilirsiniz.
• Gastrit veya mide ülseri: MedlinePlus, bu durumlarda mide boşken artan yanma tarzında ağrı olabileceğini belirtir.
• Yemek borusu kasılmaları veya daralması: Göğüs kemiğinin arkasında ağrı ve yutma güçlüğü yapabilir.
• Safra kesesi taşı: Özellikle yağlı yemeklerden sonra artan ağrıya yol açabilir.

Kas, kemik ve kıkırdak

• Kas zorlanması: Göğse alınan darbe ya da zorlayıcı egzersizden sonra başlar. NHS'e göre nefes alırken artar, dinlenince azalır.
• Kostokondrit: Kaburgaların göğüs kemiğine bağlandığı kıkırdak bölümün iltihabıdır; o noktaya bastırınca ağrı belirginleşir.

Sinirler, deri ve kaygı

• Zona: Göğsün bir yanında, göğüsten sırta doğru uzanan batma, karıncalanma ve yanma şeklinde başlar; ardından su toplayan döküntü çıkar. Bkz. Zona hastalığı nedir?
• Kaygı ve panik atak: NHS, strese bağlı göğüs ağrısına hızlı kalp atışı, terleme ve baş dönmesinin eşlik edebildiğini belirtir. MedlinePlus ise panik atakta ağrıya sıklıkla hızlı soluk alıp vermenin eşlik ettiğini not eder.

Kalp kaynaklı mı, değil mi? Ayırt ettiren ipuçları

Hiçbir ipucu tek başına yeterli değildir; nedeni ancak hekimin değerlendirmesi ve gerektiğinde testler ortaya koyar. Yine de kaynakların aktardığı bazı özellikler fikir verir.

Kalbi düşündüren özellikler:

• Batma yerine sıkışma, ağırlık, baskı ya da ezilme hissi
• Göğsün ortasında yaygın, tek parmakla gösterilemeyen ağrı
• Kola, omuza, çeneye, boyuna ya da sırta yayılım
• Eforla, örneğin merdiven çıkarken ortaya çıkması
• Terleme, bulantı, nefes darlığı veya baş dönmesinin eşlik etmesi

Başka bir nedeni düşündüren özellikler:

• Yemekten sonra başlayan, ağza ekşi tat getiren yanma (reflü)
• Belirli bir noktaya bastırınca ya da gövdeyi döndürünce artan ağrı (kas-iskelet)
• Derin nefes ve öksürükle artan, ateşle birlikte görülen keskin ağrı (akciğer veya göğüs zarı)
• Tek taraflı, deride yanma hissiyle başlayıp döküntüyle devam eden ağrı (zona)

Kalp krizi her zaman tipik belirtilerle gelmez; hazımsızlık hissi, halsizlik ya da yalnızca nefes darlığı gibi daha belirsiz şikâyetlerle de ortaya çıkabilir. Mide yanmasına benzeyen bir ağrının kalpten kaynaklanması da mümkündür. Bu nedenle risk etkenleriniz varsa ya da ağrı yeni başladıysa "mideden olsa gerek" diyerek beklemeyin.

Sol göğüs ağrısı her zaman kalpten mi olur?

Hayır. Kalp göğsün ortasında ve biraz solda yer aldığı için sol taraftaki ağrı akla önce kalbi getirir. Ancak sol göğüs ağrısı kas zorlanması, kostokondrit, reflü, akciğer sorunları veya zona gibi nedenlerle de olabilir. Tersine, kalp kaynaklı ağrı göğsün ortasında, sağ tarafta ya da yalnızca kolda veya çenede hissedilebilir. Ağrının yeri tek başına belirleyici değildir.

Kimlerde kalp kaynaklı ağrı olasılığı daha yüksek?

NHS'e göre aşağıdaki durumlarda göğüs ağrısının kalp kaynaklı olma olasılığı artar:

• Sigara kullanmak
• Fazla kilo veya obezite
• Yüksek tansiyon
• Diyabet
• Yüksek kolesterol
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü

Bu risk etkenlerinden birini ya da birkaçını taşıyorsanız, yeni başlayan veya karakteri değişen göğüs ağrısını daha ciddiye alın. Kalp damar hastalığının risk etkenleri hakkında ayrıntı için Koroner arter hastalığı yazısına bakabilirsiniz.

Doktor nasıl değerlendirir?

MedlinePlus'a göre hekim önce ağrıyı ayrıntılı olarak sorar. Muayeneye gitmeden önce şu soruların yanıtlarını düşünmek, görüşmeyi kolaylaştırır:

• Ağrı tam olarak nerede? Bir yere yayılıyor mu?
• Nasıl bir ağrı: sıkıştırıcı, yırtılır gibi, keskin, yanıcı, künt ya da ağırlık hissi mi?
• Ne zaman başladı, ne kadar sürüyor, ne sıklıkla tekrarlıyor?
• Hareketle, nefes almakla, yemekle ya da eforla değişiyor mu?
• Nefes darlığı, terleme, çarpıntı, ateş, öksürük veya bulantı eşlik ediyor mu?

Testler, düşünülen nedene ve risk etkenlerine göre seçilir. Hekim gerekli görürse kalbin elektriksel etkinliğini kaydeden EKG, kan testleri, akciğer grafisi, efor testi, kalp ultrasonu (ekokardiyografi) veya ileri görüntüleme isteyebilir. Kalp krizinden şüpheleniliyorsa değerlendirme acil serviste hızla yapılır.

Göğüs ağrısı nasıl geçer?

"Göğüs ağrısına ne iyi gelir?" sorusunun tek bir yanıtı yoktur; tedavi nedene göre değişir. Kalp ya da akciğer kaynaklı bir sorun dışlanmadan ağrıyı evde ağrı kesiciyle geçiştirmeye çalışmak doğru değildir. Hekim değerlendirmesinden sonra nedene göre şunlar gündeme gelebilir:

• Reflü kaynaklı ağrı: Öğün düzeni, beslenme ve yaşam alışkanlıklarında değişiklikler ile hekimin uygun gördüğü ilaçlar.
• Kas-iskelet kaynaklı ağrı: Zorlayıcı hareketlere ara vermek ve dinlenmek. Ağrı kesici gerekip gerekmediğini hekiminize veya eczacınıza danışın.
• Kaygı ve panik kaynaklı ağrı: Kalp nedenleri dışlandıktan sonra nefes egzersizleri ve psikoterapi gibi yaklaşımlar. Bkz. Panik atak belirtileri.
• Kalp, damar ve akciğer kaynaklı ağrı: Tedaviyi uzman hekim planlar; bu durumların bir kısmı acil müdahale gerektirir.

Göğüs ağrısı için hangi doktora gidilir?

• 112 ve acil servis: Yukarıdaki acil belirtilerden biri varsa.
• Aile hekimi: Gelip geçen, hafif ve acil işaret taşımayan ağrılarda ilk değerlendirme için uygundur; gerekirse ilgili branşa yönlendirir.
• Kardiyoloji: Eforla gelen ağrı, çarpıntı, kalp hastalığı risk etkenleri veya EKG'de değişiklik olduğunda.
• Göğüs hastalıkları: Nefes almakla artan ağrı, öksürük, balgam ya da nefes darlığı gibi akciğer belirtileri öne çıkıyorsa.
• Gastroenteroloji: Yemekle ilişkili yanma, yutma güçlüğü veya reflü belirtileri baskınsa.
• Fiziksel tıp ve rehabilitasyon: Kas-iskelet kaynaklı olduğu düşünülen, bastırmakla ve hareketle artan ağrılarda.

Bulunduğunuz yerdeki ilgili uzmanları göğüs ağrısı konu sayfasından veya kardiyoloji branş sayfasından görebilirsiniz.