Ne zaman 112 aranmalı? Acil durumları tanımak

112 nedir, hangi durumlarda aranır?

İçişleri Bakanlığının hazırladığı Acil Durum Kılavuzu'na göre 112, şu durumlarda aranmalıdır:

• Bir trafik kazası gördüğünüzde
• Deprem ya da sarsıntı sonrasında
• Yanan bir ev ya da ağaç gördüğünüzde
• Evde, sokakta, okulda ya da başka bir yerde hasta veya yaralı biri varsa
• Suç işleyen birini gördüğünüzde
• Sel ve su baskınlarında
• Ve her türlü acil durumda

112 Acil Çağrı Merkezi'nin resmi sitesinde vurgulandığı gibi, acil olmayan durumlarda 112'nin aranmaması gerekir; gereksiz çağrılar hem zaman hem de kaynak kaybına yol açar.

Hemen 112'yi aramanız gereken sağlık belirtileri

Aşağıdaki liste, MedlinePlus'ın acil durum uyarı işaretleri ile NHS'nin kalp krizi ve inme rehberlerinden derlenmiştir. Liste her durumu kapsamaz; şüphede kaldığınızda aramak, beklemekten daha güvenlidir.

Göğüs ağrısı ve kalp krizi belirtileri

• Göğüste sıkıştırıcı, ezici ya da baskı hissi veren ağrı; MedlinePlus iki dakikadan uzun süren göğüs ağrısını acil uyarı işaretleri arasında sayar
• Kola, boyuna, çeneye ya da sırta yayılan ağrı
• Ağrıya eşlik eden nefes darlığı, terleme, bulantı, solukluk
• NHS, kalp krizinde belirtilerin herkeste aynı olmadığını ve ağrının her zaman çok şiddetli olmayabileceğini belirtir.

İnme (felç) belirtileri NHS'nin kullandığı ve İngilizce baş harflerden oluşan FAST kuralı akılda tutmayı kolaylaştırır:

• Yüz: Yüzün bir tarafında kayma, gülümsemede asimetri
• Kollar: Bir kolda güçsüzlük ya da uyuşma, iki kolu birlikte kaldıramama
• Konuşma: Konuşmanın peltekleşmesi, anlaşılmaz hâle gelmesi ya da kelime bulamama
• Zaman: Bu belirtilerden biri varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın

Ani görme kaybı, ani ve çok şiddetli baş ağrısı, dengesizlik ve vücudun bir tarafında uyuşma da inme belirtisi olabilir. NHS, belirtiler kısa sürede geçse bile hemen tıbbi yardım alınmasını vurgular.

Diğer acil uyarı işaretleri (MedlinePlus)

• Ciddi nefes alma güçlüğü, boğulma (soluk yolunun tıkanması)
• Bilinç kaybı, uyandırılamama
• Ani bilinç bulanıklığı, alışılmadık davranış değişikliği
• Durdurulamayan kanama
• Kan kusma ya da öksürükle kan gelmesi
• Baş ya da omurga yaralanması
• Ani ve şiddetli ağrı, özellikle şiddetli karın ağrısı
• Ani baş dönmesi, güçsüzlük ya da görme değişikliği
• Yüzde, gözlerde ya da dilde şişlik (ağır alerjik tepki belirtisi olabilir)
• Zehirlenme şüphesi
• Ciddi yanık, boğulma tehlikesi atlatma, derin yaralar
• Kendine ya da başkasına zarar verme düşünceleri

Çocuklarda dikkat edilmesi gerekenler MedlinePlus, çocuklarda ciltte morarma, beslenememe, ateşle birlikte bilinç değişikliği ya da ense sertliği, nöbet, aşırı uyku hâli, kafa travması sonrası şiddetli baş ağrısı ya da kusma ve anormal solunumu acil uyarı işaretleri arasında sayar.

112'yi ararken neler söylenmeli?

Acil Durum Kılavuzu'na göre arama yaptığınızda telefon "Acil Çağrı Merkezi" olarak açılır. Şu adımları izleyin:

1. Sakin olun. Net ve kısa konuşmaya çalışın.
2. Ne olduğunu söyleyin. "Babam göğüs ağrısından sonra bayıldı", "Trafik kazası var, iki yaralı var" gibi.
3. Adresi net verin. Mahalle, sokak, bina ve daire numarası; bilmiyorsanız yakındaki cami, okul, karakol ya da durak gibi kolay tanınan yerleri söyleyin.
4. Kaç kişinin etkilendiğini ve durumlarını anlatın.
5. Telefonu kapatmayın. Bilgiler alındıktan sonra sağlık ekibine aktarılabilirsiniz; size verilen yönlendirmeleri izleyin.
6. Telefonunuzu açık tutun. Ekipler sizi geri arayabilir.

Ambulansı beklerken

• Hastanın yanında kalın; durumu kötüleşirse 112'yi yeniden arayın.
• Ağır yaralanmalarda, özellikle boyun ya da sırt yaralanması şüphesinde, hayati bir tehlike yoksa kişiyi hareket ettirmeyin.
• İlk yardım eğitiminiz varsa operatörün yönlendirmeleriyle uygulayın. Yakınınızda otomatik eksternal defibrilatör (OED) varsa operatör kullanımını tarif edebilir.
• Kapıyı açık bırakın, gece ise dış ışıkları yakın; evcil hayvanları ayrı bir odaya alın.
• Hastanın kullandığı ilaçları, bilinen alerjilerini ve varsa epikriz raporlarını hazırlayın.
• Hasta bilinçliyse yiyecek ya da içecek vermeyin.

Hastaneye kendiniz mi gitmeli, ambulans mı çağırmalı?

MedlinePlus, durum hayati tehlike oluşturuyorsa, yolda hayati tehlikeye dönüşebilecekse, kişiyi taşımak yaralanmayı ağırlaştırabilecekse, sağlık ekibinin becerisine ve ekipmanına ihtiyaç varsa ya da trafik ve mesafe gecikmeye neden olacaksa ambulans çağrılmasını önerir. NHS de inme ve kalp krizi şüphesinde kişinin kendisinin araç kullanarak hastaneye gitmemesi gerektiğini vurgular.

Daha hafif durumlarda, örneğin küçük bir kesi ya da birkaç gündür süren hafif ateşte, aile hekiminize, mesai dışında ise acil servise başvurabilirsiniz.

Acil olmayan durumlarda nereye başvurmalı?

Her sağlık sorunu 112 gerektirmez. Birkaç gündür süren boğaz ağrısı, hafif soğuk algınlığı belirtileri, uzun süredir var olan ve değişmeyen bir ağrı ya da reçete yenileme gibi konular için aile hekiminiz ilk başvuru noktasıdır. Aile hekiminiz gerekli gördüğünde sizi ilgili uzmana yönlendirir. Hastane polikliniklerinden MHRS üzerinden randevu alabilirsiniz.

Mesai saatleri dışında ortaya çıkan ancak hayati tehlike oluşturmayan durumlarda en yakın acil servise kendiniz başvurabilirsiniz. Acil servislerde hastalar geliş sırasına göre değil, durumun aciliyetine göre değerlendirilir; bu nedenle daha hafif yakınmalarla başvuranlar daha uzun bekleyebilir.

Acil durumlara önceden hazırlanmak

MedlinePlus'ın önerilerinden uyarlanarak:

• Size en yakın acil servisin yerini ve en hızlı yolu bilin.
• Evdeki herkesin, çocuklar dahil, 112'nin ne zaman ve nasıl aranacağını bildiğinden emin olun.
• Kronik bir hastalığınız, ciddi bir alerjiniz varsa ya da kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız bu bilgileri yanınızda taşıyın.
• Yalnız yaşayan yaşlı yakınlarınız için düzenli iletişim ve acil durum planı oluşturun.
• Temel ilk yardım eğitimi almayı düşünün.