EKG (elektrokardiyografi) nedir, nasıl çekilir?

EKG nedir ve neyi kaydeder?

Kalbin kasılması, kalbin kendi içinde üretilen küçük elektriksel uyarılarla başlar. Bu uyarılar önce kalbin üst odacıklarına (kulakçıklar), ardından alt odacıklarına (karıncıklar) yayılır ve kalbin belirli bir düzen içinde kasılıp kanı vücuda pompalamasını sağlar. MedlinePlus'ın anlatımıyla, bu sinyaller kalbin dört odacığına belirli bir ritimle kasılmalarını söyler.

EKG cihazı bu elektriksel etkinliği cilt üzerinden algılar ve kâğıda ya da ekrana dalgalı çizgiler olarak aktarır. Bu çizgilerde hekimlerin incelediği temel bölümler şunlardır:

• P dalgası: Kulakçıkların elektriksel olarak uyarılmasını gösterir.
• QRS kompleksi: Karıncıkların uyarılmasını ve kasılmaya başlamasını gösterir.
• T dalgası: Karıncıkların bir sonraki atıma hazırlanmak üzere toparlanmasını (gevşeme evresini) yansıtır.

Bu dalgaların biçimi, süresi ve aralarındaki mesafeler kalbin ritmi ve iletim sistemi hakkında önemli ipuçları verir. Önemli bir nokta: EKG yalnızca kayıt yapar, vücuda elektrik göndermez. Bu nedenle elektrik çarpması gibi bir risk taşımaz.

EKG hangi durumlarda çekilir?

NHS ve MedlinePlus kaynaklarına göre EKG en sık şu amaçlarla istenir:

• Göğüs ağrısının değerlendirilmesi: Kalp krizi veya koroner arter hastalığından şüphelenildiğinde acil servislerde ilk yapılan testlerden biridir.
• Çarpıntı ve ritim bozuklukları: Kalbin çok hızlı, çok yavaş ya da düzensiz atması (aritmi) EKG'de görülebilir. Atriyal fibrilasyon gibi yaygın ritim bozukluklarının tanısında temel testtir.
• Baş dönmesi, bayılma ve nefes darlığı: Bu şikâyetlerin kalple ilişkili olup olmadığını araştırmak için kullanılır.
• Bilinen bir kalp hastalığının izlemi: Kalp yetmezliği, kalp kapak hastalıkları veya geçirilmiş kalp krizi sonrası düzenli kontrollerde başvurulur.
• İlaçların etkisinin izlenmesi: Bazı ilaçlar kalbin elektriksel etkinliğini etkileyebildiği için tedavi öncesinde ve sırasında EKG çekilebilir.
• Ameliyat öncesi değerlendirme: Özellikle ileri yaşta veya kalp hastalığı riski taşıyan kişilerde anestezi öncesi kontrollerin bir parçasıdır.
• Spor ve meslek muayeneleri: Bazı sporcu sağlık değerlendirmelerinde ve mesleki muayenelerde istenebilir.

EKG türleri nelerdir?

NHS, EKG'yi üç ana türe ayırır:

Dinlenme EKG'si

En sık yapılan türdür. Sırt üstü uzanırken birkaç dakika boyunca kalbin elektriksel etkinliği kaydedilir. Aile hekimliği birimlerinde, polikliniklerde ve acil servislerde kolayca uygulanabilir.

Taşınabilir (ambulatuvar) EKG – Holter

Belinize veya boynunuza asılan küçük bir kayıt cihazına bağlı elektrotlarla kalp ritmi günlük yaşamınız sırasında kaydedilir. NHS'ye göre bu kayıt çoğunlukla 24–48 saat sürer, gerektiğinde 7 güne kadar uzatılabilir. Ara sıra ortaya çıkan ve dinlenme EKG'sinde yakalanamayan ritim bozukluklarını saptamak için kullanılır. Bu yöntem halk arasında "ritim holteri" olarak bilinir.

Efor (egzersiz) EKG'si

Koşu bandında yürürken ya da sabit bisiklet çevirirken, zorluk derecesi giderek artırılarak EKG kaydı yapılır. NHS, bu testin genellikle 40–60 dakika sürdüğünü belirtir. Egzersizle ortaya çıkan göğüs ağrısı ve koroner damar daralmasıyla ilişkili değişiklikleri araştırmak için kullanılır.

EKG'ye nasıl hazırlanılır?

Dinlenme EKG'si için özel bir hazırlık gerekmez; aç kalmanıza gerek yoktur. Yine de şu öneriler işlemi kolaylaştırır:

• Göğüs bölgesini açmak için kolayca çıkarılabilen bir üst giysi tercih edin.
• Elektrotların cilde iyi yapışması için o gün göğsünüze losyon, yağ veya pudra sürmeyin.
• Kullandığınız ilaçları ve takviyeleri hekiminize söyleyin; MedlinePlus bazı ilaçların sonuçları etkileyebileceğini hatırlatır. İlaçlarınızı kendi kararınızla bırakmayın.
• Efor testine gireceksiniz rahat ayakkabı ve kıyafet giyin; NHS bu test öncesinde ağır yemekten ve kafeinden kaçınılmasını önerir.

Göğüs kılları elektrotların yapışmasını zorlaştırıyorsa küçük alanların tıraş edilmesi gerekebilir.

EKG nasıl çekilir?

Dinlenme EKG'sinde muayene masasına sırt üstü uzanırsınız. Sağlık çalışanı göğsünüze, kollarınıza ve bacaklarınıza yapışkan elektrotlar yerleştirir ve bunları kablolarla EKG cihazına bağlar. Kayıt sırasında hareketsiz durmanız, konuşmamanız ve normal şekilde nefes almanız istenir; çünkü kas hareketleri ve titreme kayıtta parazite neden olabilir. Kayıt birkaç dakika içinde tamamlanır, ardından elektrotlar çıkarılır.

Kayıt sırasında herhangi bir şey hissetmezsiniz; yalnızca elektrotlar çıkarılırken yara bandı çıkarılırken olduğu gibi hafif bir çekme hissi olabilir. NHS, elektrot bölgelerinde nadiren hafif bir kızarıklık görülebileceğini de belirtir.

EKG sonuçları ne anlama gelir?

Hekim EKG kaydında kalp hızına, ritmin düzenine, dalgaların biçimine ve süresine bakar. EKG şu durumlara ilişkin bulgular verebilir:

• Ritim bozuklukları (hızlı, yavaş ya da düzensiz kalp atışı)
• Kalp kasına yeterli kan gitmemesi (iskemi) veya geçirilmiş ya da devam eden kalp krizi
• Kalbin iletim sistemindeki bloklar
• Kalp duvarının kalınlaşması gibi yapısal değişikliklere ait dolaylı ipuçları
• Bazı elektrolit bozukluklarının ve ilaçların kalbe etkileri

MedlinePlus, anormal bir EKG sonucunun bir kalp sorununa işaret edebileceğini, ancak tanı koymadan önce çoğu zaman ek testlere ihtiyaç duyulduğunu vurgular. Benzer şekilde, normal bir EKG de her kalp hastalığını dışlamaz. Örneğin ara sıra gelen çarpıntılar çekim anında yoksa kayıtta görünmeyebilir; damar daralması da dinlenme hâlinde EKG'ye yansımayabilir. Bu nedenle hekim gerektiğinde ekokardiyografi (kalp ultrasonu), efor testi, ritim holteri veya kan testleri gibi ek tetkikler isteyebilir.

Dinlenme EKG'sinin sonucu çoğunlukla aynı gün değerlendirilir. Holter gibi uzun kayıtların incelenmesi ise birkaç gün sürebilir.

EKG raporunda sık görülen ifadeler

Birçok EKG cihazı kaydın üzerine otomatik bir ön yorum yazar. Bu ön yorumlar yardımcı olsa da hatalı olabilir ve her zaman hekim tarafından kontrol edilir. Raporlarda sık karşılaşılan bazı ifadelerin genel anlamı şöyledir:

• Sinüs ritmi: Kalbin doğal uyarı merkezinden kaynaklanan, olağan ritimdir. "Normal sinüs ritmi" ifadesi ritmin düzenli olduğunu anlatır.
• Sinüs taşikardisi / sinüs bradikardisi: Ritim olağan merkezden kaynaklanmakla birlikte kalp hızının beklenenden yüksek ya da düşük olduğunu belirtir. Ateş, heyecan, egzersiz veya düzenli spor gibi günlük etkenler de bu durumlara yol açabilir.
• Ekstrasistol (erken atım): Ritmin arasına giren erken vuruşlardır. Sağlıklı kişilerde de görülebilir; sıklığı ve eşlik eden şikâyetler hekim tarafından değerlendirilir.
• Dal bloğu: Elektriksel uyarının karıncıklara yayılırken izlediği yollardan birinde gecikme olduğunu anlatır. Bazen önemsiz bir bulgudur, bazen ek inceleme gerektirir.
• ST-T değişiklikleri: Kalp kasının kanlanması, kalp duvarı kalınlığı veya elektrolit dengesiyle ilgili olabilecek, yorumlanması bağlama göre değişen bulgulardır.

Bu terimlerden birinin raporunuzda yer alması tek başına bir hastalık olduğunuz anlamına gelmez. Anlamını ve sizin için ne ifade ettiğini testi isteyen hekiminize sormanız en sağlıklı yoldur.

Akıllı saatlerdeki EKG özelliği hakkında

Bazı akıllı saat ve bileklikler tek kanallı EKG kaydı alabilmektedir. Bu kayıtlar bazı ritim düzensizliklerini fark etmeye yardımcı olabilir; ancak hastanede çekilen çok kanallı EKG'nin yerini tutmaz ve göğüs ağrısı gibi acil bir durumda değerlendirme için beklenmemelidir. Cihazınız bir uyarı verirse kaydı hekiminize göstermeniz yararlı olur.