Pulmoner hipertansiyon nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Pulmoner hipertansiyon nedir?

Kalbin sağ tarafı, vücuttan dönen oksijeni azalmış kanı akciğerlere pompalar. Kan, akciğer atardamarları aracılığıyla akciğerlere ulaşır, burada oksijen alır ve kalbin sol tarafına geri döner. Sol taraf da oksijenlenmiş kanı tüm vücuda pompalar.

NHS ve MedlinePlus pulmoner hipertansiyonu, akciğerlere kan taşıyan atardamarlardaki kan basıncının yüksek olması olarak tanımlar. Bu damarlar daraldığında, sertleştiğinde ya da tıkandığında kanın akciğerlere ulaşması zorlaşır. Kalbin sağ tarafı kanı ilerletmek için daha fazla çalışmak zorunda kalır. Uzun vadede bu fazladan yük kalbin sağ tarafının zorlanmasına ve zamanla yetersiz kalmasına yol açabilir.

Pulmoner hipertansiyon, günlük dilde "tansiyon" denince akla gelen ve koldan ölçülen kan basıncından farklıdır. Koldan ölçülen tansiyonunuz normal olsa bile akciğer damarlarında basınç yüksek olabilir. Bkz. Yüksek tansiyon (hipertansiyon) nedir?

Belirtileri nelerdir?

MedlinePlus'a göre ilk belirti çoğu zaman eforla ortaya çıkan nefes darlığı ya da sersemlik hissidir. NHS'in sıraladığı başlıca belirtiler şunlardır:

• Nefes darlığı
• Yorgunluk
• Baş dönmesi
• Göğüs ağrısı
• Çarpıntı (kalbin hızlı atması)
• Bacaklarda ve ayak bileklerinde şişlik

MedlinePlus ayrıca dudaklarda ya da deride morarma, bayılma, karında şişlik ve güçsüzlüğü de belirtiler arasında sayar.

NHS'e göre belirtiler çoğu zaman egzersizle kötüleşir. Belirtiler genellikle yavaş geliştiği ve başka hastalıklarla karıştırılabildiği için tanı gecikebilir. Merdiven çıkarken, yokuş yukarı yürürken ya da eşya taşırken eskisine göre belirgin biçimde daha çabuk nefes nefese kalmak hekime danışmak için önemli bir nedendir. Bkz. Nefes darlığı neden olur? ve Bacaklarda şişlik (ödem) neden olur?

Pulmoner hipertansiyon neden olur?

NHS, nedenleri dört ana grupta toplar:

• Akciğer atardamarlarının küçük dallarını etkileyen durumlar
• Kalbin sol tarafını etkileyen sorunlar: Örneğin sol kalp yetersizliği ya da kalp kapağı hastalıkları
• Akciğer hastalıkları ya da kandaki oksijen eksikliği
• Akciğer atardamarlarını daraltan ya da tıkayan kan pıhtıları

MedlinePlus'ın sıraladığı nedenler ise şunlardır:

• Skleroderma ve romatoid artrit gibi akciğerlere zarar veren bağışıklık sistemi hastalıkları
• Doğuştan kalp hastalıkları
• Akciğerlerde pıhtı (akciğer embolisi)
• Kalbin sol tarafının yetersizliği
• Kalp kapağı hastalıkları
• HIV enfeksiyonu
• Kanda uzun süreli oksijen düşüklüğü
• KOAH ve akciğer fibrozisi gibi akciğer hastalıkları
• Bazı zayıflama ilaçları
• Tıkayıcı uyku apnesi

MedlinePlus'a göre seyrek olarak hiçbir neden bulunamaz; bu duruma idiyopatik pulmoner arteriyel hipertansiyon denir ve kadınlarda erkeklerden daha sık görülür.

İlgili rehberler: KOAH nedir?, İnterstisyel akciğer hastalığı nedir?, Uyku apnesi nedir? ve Kalp yetmezliği belirtileri ve tedavisi

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus'a göre muayenede olağan dışı kalp sesleri, kalpte üfürüm, boyun damarlarında dolgunluk ve bacaklarda şişlik saptanabilir. Tanı ve nedenin araştırılması için şu tetkikler kullanılabilir:

• Ekokardiyografi: NHS'in saydığı tetkiklerdendir; kalbin ultrasonla incelenmesiyle kalbin yapısı ve çalışması hakkında bilgi verir.
• Sağ kalp kateterizasyonu: NHS'e göre ince ve esnek bir tüp akciğer atardamarına ilerletilerek basınç doğrudan ölçülür.
• Elektrokardiyografi (EKG): Kalbin elektriksel etkinliğini değerlendirir. Bkz. EKG nedir?
• Göğüs filmi ve solunum fonksiyon testleri: Altta yatan akciğer hastalıklarını araştırmak için kullanılır.
• Kan testleri: Nedenleri araştırmak ve genel durumu değerlendirmek için yapılır.

Gerekirse akciğer damarlarındaki pıhtıları araştırmaya yönelik görüntüleme ve uyku sırasında solunumu değerlendiren uyku testi gibi ek incelemeler de istenebilir.

Tedavi nasıl yapılır?

NHS'e göre pulmoner hipertansiyon tamamen iyileştirilemez, ancak tedavi belirtileri azaltabilir ve hastalığın yönetilmesine yardımcı olur. NHS, bu kişilerin genellikle pulmoner hipertansiyon tedavisinde uzmanlaşmış merkezlere yönlendirildiğini belirtir.

Nedenin tedavisi

NHS'e göre pulmoner hipertansiyon kalp ya da akciğer hastalığı gibi başka bir duruma bağlıysa tedavi öncelikle bu duruma yöneliktir. Örneğin uyku apnesinin, KOAH'ın ya da kalp kapağı hastalığının tedavisi pulmoner hipertansiyonun seyrini etkileyebilir.

İlaç tedavileri

NHS'in sıraladığı ilaç grupları şunlardır:

• Kan sulandırıcılar (antikoagülanlar): Pıhtı oluşumunu önlemeye yardımcı olur.
• İdrar söktürücüler (diüretikler): Vücutta biriken fazla sıvının atılmasını sağlar.
• Kalp kasının kasılmasını güçlendiren ilaçlar: Bazı kişilerde belirtileri hafifletebilir.
• Akciğer damarlarını genişleten özel ilaçlar: Uzman merkezlerde, hastalığın türüne göre farklı ilaç grupları kullanılabilir.

İlaç seçimi ve dozları uzman hekim tarafından belirlenir; ilaçlarınızı kendi başınıza değiştirmeyin.

Oksijen tedavisi

NHS'e göre evde oksijen tedavisi, daha yüksek oranda oksijen içeren havanın solunmasıdır ve kanında oksijen düzeyi düşük olan kişilerde kullanılabilir.

Girişimsel işlemler ve ameliyat

NHS'e göre bazı kişilerde şu işlemler gündeme gelebilir:

• Pulmoner endarterektomi: Akciğer atardamarlarındaki eski pıhtıların ameliyatla temizlenmesi
• Balon pulmoner anjiyoplasti: Küçük bir balonun akciğer atardamarlarına ilerletilerek daralmış bölümlerin genişletilmesi
• Atriyal septostomi: Kalbin sağ ve sol kulakçıkları arasındaki duvarda küçük bir delik açılarak kalbin sağ tarafındaki yükün azaltılması
• Nakil: Ağır durumlarda akciğer ya da kalp-akciğer nakli değerlendirilebilir.

Pulmoner hipertansiyonla yaşamak

MedlinePlus, tedavinin bir parçası olarak bazı yaşam tarzı düzenlemelerinden söz eder. Bunlar arasında gebelikten kaçınılması ve yüksek rakımlı yerlerden uzak durulması bulunur. Pulmoner hipertansiyonu olan kadınların gebelik ve doğum kontrolü konusunu mutlaka uzman hekimleriyle konuşması gerekir.

NHLBI'nin pulmoner hipertansiyonla yaşayan kişiler için önerileri şunlardır:

• Düzenli takip: Pulmoner hipertansiyonu olan kişilerde altı dakika yürüme testi, kan testleri, görüntüleme ve solunum fonksiyon testleri gibi tetkiklerin düzenli aralıklarla tekrarlanması gerekebilir.
• Fiziksel etkinlik: Düzenli fiziksel etkinlik önerilir; ancak hangi düzeyde etkinliğin sizin için uygun olduğunu bir egzersiz programına başlamadan önce hekiminize sorun.
• Seyahat: Mümkün olduğunca yüksek rakımlı yerlerden kaçının. Uçak yolculuğu ya da yüksek rakımlı yerlere gitme planlarınızı önceden hekiminizle konuşun.
• Gebelik planlaması: NHLBI, gebelikte komplikasyon riskinin arttığını belirtir; gebelik planlıyorsanız hekiminizle konuşun.
• Aşılar: Zatürre (pnömokok) aşısı ve yıllık grip aşısı gibi önerilen aşıları yaptırın. Bkz. Erişkin aşılama
• Destek: Destek gruplarına, psikolojik danışmanlığa ve hasta eğitim programlarına katılmak, günlük yaşamı yönetmeye ve yaşam kalitesini artırmaya yardımcı olabilir.
• Yeni belirtiler: Yeni ya da sizi endişelendiren belirtileri hekiminize bildirin. Bacaklarda şişlik ya da kısa sürede kilo artışı gibi sıvı birikimini düşündüren değişiklikleri de not edin.

Sigara içmemek de genel akciğer ve kalp sağlığı için önemlidir.

Olası komplikasyonlar ve seyir

MedlinePlus'a göre hastalığın gidişatı altta yatan nedene bağlıdır. Akciğer atardamarlarındaki basınç uzun süre yüksek kaldığında kalbin sağ tarafı zorlanır ve sağ kalp yetersizliği gelişebilir. Bu durum bacaklarda ve karında sıvı birikmesine, nefes darlığının artmasına yol açabilir.

Ağır durumlarda akciğer ya da kalp-akciğer nakli bir seçenek olabilir. Düzenli kontroller, ilaçların düzenli kullanımı ve yeni belirtilerin zamanında bildirilmesi hastalığın yönetiminde önemlidir.