Akciğer grafisi (göğüs röntgeni) nedir, neyi gösterir?

Akciğer grafisi nedir?

Röntgen, vücudun içinden geçen ışının dokulara göre farklı ölçüde emilmesine dayanır. NHS, röntgeni küçük miktarda radyasyon kullanarak vücudun içinin görüntüsünü alan bir test olarak tanımlar. RadiologyInfo'ya göre kemik gibi yoğun dokular ışını daha çok tuttuğu için görüntüde beyaz, kas ve organlar gibi yumuşak dokular gri tonlarda, hava ise siyah görünür. Göğüs filminde kaburgalar ve omurga beyaz ya da açık gri, ışını az tutan akciğer dokusu ise koyu görünür.

MedlinePlus'a göre akciğer grafisi göğüs bölgesindeki şu yapıları gösterir:

• Akciğerler
• Kalp ve kalbin büyüklüğü, biçimi
• Büyük atardamarlar
• Kaburgalar ve diğer göğüs kemikleri
• Diyafram (göğüs ile karın boşluğunu ayıran kas)

Röntgen hakkında genel bilgi ve radyasyon güvenliği için bkz. Röntgen nedir?

Akciğer grafisi neden istenir?

MedlinePlus ve RadiologyInfo'ya (Amerikan Radyoloji Koleji ile Kuzey Amerika Radyoloji Derneği'nin ortak hasta bilgilendirme sitesi) göre akciğer grafisi en sık şu durumlarda istenir:

• Geçmeyen öksürük: Uzun süren öksürüğün nedenini araştırmak için ilk basamaklardan biridir. Bkz. Kronik öksürük nedenleri
• Nefes alma güçlüğü: Nefes darlığının nedenini araştırırken ilk istenen görüntüleme tetkiklerindendir.
• Göğüs ağrısı: MedlinePlus, göğüs yaralanmasına ya da kalp sorunlarına bağlı göğüs ağrısını sayar.
• Kan tükürme: MedlinePlus'ın saydığı belirtiler arasındadır.
• Ateş ve solunum yolu enfeksiyonu belirtileri: Zatürre (pnömoni) şüphesinde sık kullanılır. Bkz. Zatürre belirtileri
• Verem (tüberküloz) belirtileri: Verem belirtileri olduğunda da istenebilir. Bkz. Tüberküloz (verem)
• Göğüs travması: Olası bir kaburga kırığı ya da akciğerle ilgili bir sorun açısından değerlendirme yapılır.
• Bilinen hastalıkların izlenmesi: RadiologyInfo, zatürre, kalp yetmezliği, amfizem ve akciğer kanseri gibi durumların tanısında ve tedavisinin izlenmesinde de kullanıldığını belirtir. MedlinePlus, önceki bir filmde görülen değişiklikleri izlemek için çekimin tekrarlanabileceğini (seri akciğer grafisi) ekler.

Hangi durumda gerekli olduğuna, yakınmalarınıza ve muayene bulgularınıza göre hekiminiz karar verir.

Akciğer grafisinde neler görülebilir?

MedlinePlus'a göre anormal bir sonucun pek çok nedeni olabilir. Saptanabilecek olası bulgular şöyle gruplanır:

Akciğerle ilgili bulgular:

• Zatürreye bağlı yoğunluk artışı
• Akciğer sönmesi (pnömotoraks)
• Akciğer zarları arasında sıvı birikmesi (plevral efüzyon)
• Akciğerde iyi ya da kötü huylu kitle (tümör)
• Akciğer dokusunda yara dokusu (skar)
• Verem ve akciğerin bir bölümünün havasız kalması (atelektazi)
• Damarlarda yapısal bozukluk

Kalple ilgili bulgular:

• Kalbin büyüklüğünde, konumunda ya da biçiminde değişiklik
• Büyük atardamarların konumunda, büyüklüğünde ya da biçiminde değişiklik
• Kalp yetmezliği bulguları

Kemik ve göğüs duvarıyla ilgili bulgular:

• Kaburga ya da omurga kırıkları veya başka sorunları
• Kemik erimesi (osteoporoz)

Göğüs ortasındaki boşlukla (mediasten) ilgili bulgular:

• Enfeksiyon ya da tümörle ilişkili olabilecek genişleme

RadiologyInfo, raporu hekiminizle konuşmadan önce okursanız bulgular hakkında varsayımda bulunmamanızı önerir; ilk bakışta kötü görünen bir ifade çoğu zaman endişe gerektirmez. Bulguların anlamını yakınmalarınız ve muayenenizle birlikte hekiminiz yorumlar.

Çekime hazırlık

Akciğer grafisi için genellikle özel bir hazırlık gerekmez. RadiologyInfo ve NHS'in önerileri şöyledir:

• Takıları, çıkarılabilir diş protezlerini, gözlüğü ve görüntüyü etkileyebilecek metal eşyaları ya da metal parçalı giysileri (fermuar, çıtçıt, sütyen, saç tokası) çıkarın. Size bir önlük verilebilir.
• Gebelik olasılığınız varsa mutlaka bildirin. MedlinePlus, gebelikte akciğer grafisinden genellikle kaçınıldığını, gerekirse özel önlemler alındığını belirtir. RadiologyInfo'ya göre çekim gerekliyse hekim bebeğin aldığı ışını en aza indirecek önlemleri alır.
• NHS'e göre emziriyorsanız, ilaç kullanıyorsanız ya da alerjileriniz varsa bunları da sağlık çalışanına söyleyin.
• RadiologyInfo, başka kurumlarda çekilmiş eski görüntüleriniz varsa bunları çekimin yapılacağı radyoloji birimine götürmenizi önerir; eski tetkikler radyoloğun karşılaştırma yapmasına yardımcı olur.

Çekim nasıl yapılır?

RadiologyInfo'ya göre standart akciğer grafisinde iki görüntü alınır:

1. Arkadan öne (PA) görüntü: Ellerinizi belinize koyup göğsünüzü görüntü plakasına dayayarak ayakta durursunuz.
2. Yan görüntü: Yan tarafınız plakaya dönük, kollarınız yukarı kaldırılmış biçimde durursunuz.

Her görüntü sırasında nefes alıp birkaç saniye tutmanız ve kıpırdamamanız istenir. RadiologyInfo'ya göre bu, görüntünün bulanık çıkma olasılığını azaltır. MedlinePlus'a göre işlem acı vermez; görüntü plakası yalnızca biraz soğuk gelebilir.

RadiologyInfo, konumlanmadan görüntülerin alınıp kontrol edilmesine kadar tüm işlemin genellikle 15 dakika içinde tamamlandığını belirtir. Teknisyen ışın verilirken bir duvarın arkasına ya da yan odaya geçer. İşlem bittiğinde radyoloğun gerekli görüntülerin tamam olduğunu onaylamasını beklemeniz istenebilir.

Ayakta duramayanlarda ve hastanede yatanlarda

RadiologyInfo'ya göre ayakta duramayan kişilerde çekim bir masaya uzanarak yapılabilir. Hastanede yatan ya da acil serviste bulunan ve hareket ettirilmesi güç olan hastalarda ise küçük, taşınabilir röntgen cihazları hastanın yanına getirilerek yatak başında çekim yapılabilir. RadiologyInfo, akciğer grafisinin kullanım alanları arasında vücuda yerleştirilmiş tıbbi cihazların konumunun kontrol edilmesini de sayar. Eklem iltihabı (artrit) ya da göğüs duvarı, omuz veya kol yaralanması olanlar çekim sırasında kıpırdamadan durmakta zorlanabilir; teknisyen, görüntü kalitesini bozmadan olabildiğince rahat bir pozisyon bulmanıza yardım eder.

Sonuçlar nasıl değerlendirilir?

RadiologyInfo'ya göre görüntüler bir radyoloji uzmanı tarafından incelenir ve rapor, tetkiki isteyen hekime gönderilir. RadiologyInfo'ya göre görüntüler hekiminizin incelemesi için neredeyse hemen hazır olabilir. NHS'e göre sonucunuzu aynı gün ya da birkaç hafta sonraki bir randevuda öğrenebilirsiniz; birkaç hafta geçtiği hâlde haber alamadıysanız sizi yönlendiren hekime başvurun. Sonuçları tetkiki isteyen hekiminizle konuşun.

Raporun bölümleri

Radyoloji raporları tıbbi terimlerle yazılır. RadiologyInfo'nun rapor okuma rehberine göre bir akciğer grafisi raporunda genellikle şu bölümler bulunur:

• Tetkik türü: Çekimin tarihi, saati ve türü.
• Öykü / istem nedeni: Tetkiki isteyen hekimin yakınmalarınız ve neden tetkik istediği hakkında yazdığı bilgiler. Bu bilgi, radyoloğun raporu yakınmalarınıza odaklamasına yardım eder.
• Karşılaştırma: Aynı bölgenin eski görüntüleri varsa radyolog yeni görüntüyü bunlarla karşılaştırır. Eski tetkik, önceki bir bulgunun değişmediğini ya da yeni bir bulgu olduğunu göstermeye yardım eder.
• Teknik: Çekimin nasıl yapıldığı; örneğin arkadan öne ve yandan iki görüntü ya da yatak başında taşınabilir cihazla tek görüntü.
• Bulgular: Radyoloğun her bölgede gördükleri. Kaygı verici bir şey yoksa "normal" ya da "olağan" gibi ifadeler kullanılabilir.
• Sonuç (izlenim): En önemli bulguların ve olası nedenlerinin özeti ile varsa öneriler. Rapordaki en önemli bölüm budur. Radyolog, bir bulguyu daha iyi değerlendirmek için başka bir görüntüleme tetkiki ya da bir süre sonra kontrol çekimi önerebilir.

Akciğer grafisinin sınırları

RadiologyInfo, akciğer grafisinin göğüsteki her sorunu gösteremeyeceğini vurgular. Çok küçük kanser odakları ya da akciğer damarlarında pıhtı (pulmoner emboli) gibi durumlar filmde görülmeyebilir. Bu nedenle film normal olsa da yakınmalarınız sürüyorsa ya da hekiminiz başka bir durumdan şüpheleniyorsa bilgisayarlı tomografi gibi daha ayrıntılı bir tetkik istenebilir. Bkz. Toraks BT (akciğer tomografisi)

Radyasyon güvenli mi?

MedlinePlus'a göre akciğer grafisinde alınan radyasyon düşüktür ve röntgen cihazları gereken en düşük ışın miktarını verecek biçimde denetlenir. RadiologyInfo, tetkikten sonra vücutta radyasyon kalmadığını belirtir.

NHS, çok sayıda röntgen çekilmesinin radyasyon nedeniyle kansere yol açma riskinin çok küçük olduğunu; hekimlerin tetkiki istemeden önce bu riski değerlendirdiğini belirtir. MedlinePlus, gebelerin ve çocukların ışına daha duyarlı olduğunu, ancak uzmanların genellikle doğru tanının yararının bu riskten ağır bastığını kabul ettiğini ekler. RadiologyInfo'ya göre hekimler iyi bir görüntü için mümkün olan en düşük dozu kullanmaya özen gösterir. Kendi tetkik geçmişiniz hakkında kaygınız varsa hekiminizle konuşabilirsiniz.