Patolojik inceleme nedir? Biyopsi sonucu ve patoloji raporu

Patoloji ve patolog nedir?

NCI, patoloğu "hücreleri ve dokuları mikroskop altında inceleyerek hastalıkları tanımlama konusunda özel eğitim almış hekim" olarak tanımlar. Türkiye'de bu alanda tıbbi patoloji uzmanları çalışır.

Patoloji uzmanı çoğu zaman hastayla doğrudan görüşmez; ancak tanı sürecinin kilit noktalarından birinde yer alır. Cerrah, gastroenterolog, dermatolog ya da radyolog gibi hekimlerin aldığı örnekler patoloji laboratuvarına gönderilir; patolog bu örnekleri inceleyerek bir rapor hazırlar. Tedaviyi yürüten hekim bu raporu diğer bulgularla birlikte değerlendirerek tanıyı ve tedavi planını belirler.

Biyopsi nedir, hangi yollarla alınır?

MedlinePlus, biyopsiyi vücuttan hücre ya da doku alınarak incelenmesi işlemi olarak tanımlar ve biyopsinin vücudun her bölgesinden yapılabileceğini belirtir. Örneğin alınma yöntemi, incelenecek bölgeye göre değişir:

• İğne biyopsisi: Ciltten ilerletilen bir iğneyle doku ya da hücre alınır. Tiroid, meme, prostat, karaciğer, böbrek ve akciğer gibi organlarda sık kullanılır.
• Endoskopik biyopsi: Mide, bağırsak ya da mesane gibi organlarda, kameralı bir aletle (endoskop, kolonoskop, sistoskop) bakılırken örnek alınır. Bkz. Endoskopi nedir? ve Kolonoskopi nedir?
• Deri biyopsisi: Ciltteki şüpheli bir lezyonun tamamı ya da bir parçası alınır.
• Cerrahi biyopsi: Ameliyatla bir kitlenin bir bölümü ya da tamamı çıkarılır.
• Kemik iliği biyopsisi: Kan hastalıklarının değerlendirilmesinde kemik iliğinden örnek alınır.

NCI ayrıca cerrahi biyopsinin iki türünü ayırır: şüpheli alanın tamamının çıkarıldığı eksizyonel biyopsi ve yalnızca bir bölümünün alındığı insizyonel biyopsi. Endoskopik biyopsiye örnek olarak kalın bağırsak için kolonoskopiyi, akciğer ve hava yolları için bronkoskopiyi verir.

Biyopsi öncesi ve sırasında

NCI'ye göre bazı biyopsilerde kişinin rahatlaması için sakinleştirici ilaçlar, bazılarında ise ağrı hissedilmemesi için lokal, bölgesel ya da genel anestezi kullanılır. Hangi yöntemin kullanılacağı, biyopsinin yapılacağı bölgeye ve kişinin durumuna göre belirlenir. Biyopsiden önce şunları hekiminizle paylaşmanız önemlidir:

• Kullandığınız ilaçlar; özellikle kan sulandırıcılar ve kanamayı etkileyebilecek ilaçlar
• Bilinen alerjileriniz (ilaç, lateks, anestezik maddeler)
• Gebelik olasılığı
• Daha önce anestezi ya da işlemlerle ilgili yaşadığınız sorunlar

İşlem öncesinde açlık gerekip gerekmediği, işlem sonrasında araç kullanıp kullanamayacağınız ve yara bakımı gibi konularda işlemi yapacak ekibin talimatlarına uyun.

Doku örneği laboratuvarda nasıl işlenir?

NCI, ameliyat ya da biyopsiyle alınan dokunun mikroskopta incelenebilir hâle gelmesi için geçtiği adımları şöyle açıklar:

1. Makroskopik (gözle) inceleme: Patolog örneğin rengini, ağırlığını, boyutunu, şeklini ve gözle görülen değişikliklerini kaydeder.
2. Tespit (fiksasyon): Doku, hücrelerin yapısını korumak için formalin gibi bir kimyasal içinde bekletilir.
3. Doku takibi: Dokudaki su otomatik cihazlarla uzaklaştırılır ve yerine erimiş parafin mumu geçirilir.
4. Bloklama: Doku, kalıcı bir parafin bloğunun içine yerleştirilir.
5. Kesit alma: Bloktan çok ince kesitler alınarak cam lamlara yerleştirilir.
6. Boyama: Hücrelerin farklı bölümlerini görünür kılmak için kesitler boyanır; en sık hematoksilen-eozin boyası kullanılır.
7. Mikroskobik inceleme: Patolog lamları mikroskop altında değerlendirir.

Bu aşamaların her biri belirli bir süre gerektirdiği için sonuçların çıkması birkaç gün alabilir.

Ameliyat sırasında hızlı inceleme (frozen)

NCI'ye göre bazı ameliyatlarda cerrahın ameliyat sırasında karar vermesi gerektiğinde doku dondurularak hızla kesilir ve incelenir. Bu "frozen kesit" yöntemi yaklaşık 15–20 dakika sürer. Hızlı sonuç verir; ancak nihai değerlendirme genellikle ameliyat sonrasında yapılan standart inceleme ile tamamlanır.

Ek testler

NCI'ye göre patolog gerekli gördüğünde ek testler de yapabilir. Bunlar arasında dokudaki belirli proteinleri özel boyalarla gösteren immünohistokimya, tümörün genetik özelliklerini inceleyen moleküler testler ve tedavi seçimine yön verebilen biyobelirteç testleri bulunur. MedlinePlus da patoloğun bulgulara ve klinik gereksinime göre örnek üzerinde başka testler yapabileceğini belirtir.

Patoloji raporu neleri içerir?

NCI'ye göre bir patoloji raporu genellikle şu bölümlerden oluşur:

• Kimlik bilgileri: Hastanın bilgileri ve örneğin hangi bölgeden alındığı
• Makroskopik tanım: Örneğin gözle görülen özellikleri
• Mikroskobik tanım: Hücrelerin mikroskop altındaki görünümü
• Tanı: Patoloğun ulaştığı sonuç
• Yorum (isteğe bağlı): Ek açıklamalar, öneriler ya da ek test gereksinimi

Raporda sık geçen terimler

Patoloji raporları teknik bir dille yazılır. NCI'nin açıkladığı bazı terimler şunlardır:

• Benign (iyi huylu): Kanser olmayan doku ya da tümör
• Malign (kötü huylu): Kanser
• İnvaziv / noninvaziv: Kanserin çevre dokulara yayılıp yayılmadığı
• Karsinom / adenokarsinom: Deri ve organların yüzeyini döşeyen hücrelerden ya da bez yapılarından gelişen kanser türleri
• Derece (grade): Kanser hücrelerinin normal hücrelere ne kadar benzediği; genellikle kanserin büyüme eğilimi hakkında bilgi verir
• Cerrahi sınır: Çıkarılan dokunun kenarı. Sınırın "negatif" ya da "temiz" olması kenarda kanser hücresi görülmediğini, "pozitif" olması ise kenarda kanser hücresi bulunduğunu anlatır.
• Lenf bezi durumu: Çıkarılan lenf bezlerinde kanser hücresi olup olmadığı

Raporu okurken tek bir terime takılıp kalmamak önemlidir. Raporun anlamı; kişinin belirtileri, görüntüleme sonuçları ve diğer testlerle birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkar. Genel tahlil sonuçlarını anlamaya yönelik bilgiler için Tahlil sonuçları nasıl okunur? yazısına da bakabilirsiniz.

Sonuç ne zaman çıkar ve nasıl öğrenilir?

NCI'ye göre patoloji raporu genellikle biyopsi ya da ameliyattan sonraki 10 gün içinde hekime gönderilir. Ek testler gerektiğinde bu süre uzayabilir. Frozen inceleme gibi hızlı yöntemler ise ameliyat sırasında kısa sürede ön bilgi sağlar.

Sonucu en sağlıklı biçimde, örneği alan ya da tedavinizi yürüten hekimle birlikte görüşerek öğrenmeniz önerilir. Rapordaki ifadeleri internette tek tek aramak yerine hekiminize şu soruları sorabilirsiniz:

• Tanı nedir? Kanser mi, değil mi?
• Kanserse türü, derecesi ve yayılımı hakkında rapor ne söylüyor?
• Cerrahi sınırlar temiz mi?
• Ek testler yapılacak mı, sonuçları ne zaman çıkar?
• Bu rapor tedavi planını nasıl etkiliyor?

Sonuç beklenirken kaygı yaşamak çok doğaldır. Bu süreçte aklınıza gelen soruları not almanız, sonuç görüşmesine bir yakınınızla gitmeniz ve görüşmede söylenenleri yazmanız, bilgileri daha sonra sakin bir şekilde gözden geçirmenize yardımcı olur. Kaygınız günlük yaşamınızı zorlaştırıyorsa bunu hekiminizle paylaşın.

Raporunuzun bir kopyasını isteyebilirsiniz. Bkz. Tıbbi kayıtlarımı nasıl alırım?

İkinci görüş

NCI'ye göre patoloji örneği için ikinci görüş almak mümkündür. Bunun için örneğin hazırlandığı lamların ve parafin bloklarının, ilk incelemenin yapıldığı kurumdan alınarak başka bir patoloji laboratuvarına gönderilmesi gerekir. Özellikle nadir görülen ya da yorumlanması güç tanılarda ikinci görüş gündeme gelebilir. Bkz. İkinci görüş nasıl alınır?