Jinekolojik ultrason nedir? Vajinal ve karından ultrason

Jinekolojik ultrason nedir?

Ultrason, yüksek frekanslı ses dalgalarının vücut dokularından yansımasını kullanarak görüntü oluşturan bir yöntemdir. Prob (transdüser) adı verilen el aleti ses dalgalarını gönderir ve geri dönen yankıları algılar; bilgisayar bu yankılardan anlık görüntüler oluşturur. Ultrasonun genel çalışma ilkeleri için Ultrason nedir? yazımıza bakabilirsiniz.

RadiologyInfo'ya göre pelvik ultrason; rahmi, yumurtalıkları, rahim tüplerini ve mesaneyi değerlendirmek için kullanılır. Güvenli, girişimsel olmayan ve iyonlaştırıcı radyasyon kullanmayan bir yöntemdir. Kadın hastalıkları ve doğum muayenesinin önemli bir parçası olduğundan pek çok muayenehanede ve hastanede muayeneyle aynı seansta yapılabilir.

Karından ve vajinal ultrason arasındaki fark

Karından (transabdominal) ultrason

Prob, jel sürülen karın cildinin üzerinde gezdirilir. RadiologyInfo'ya göre bu yöntemde mesanenin dolu olması gerekir; dolu mesane, bağırsakları kenara iterek pelvis organlarının daha iyi görülmesini sağlar. Daha geniş bir alanı gösterir; büyük kitlelerin ya da büyümüş bir rahmin değerlendirilmesinde yararlıdır. Cinsel deneyimi olmayan kişilerde ve vajinal muayenenin uygun olmadığı durumlarda tercih edilir.

Vajinal (transvajinal) ultrason

MedlinePlus'a göre prob bir kılıf (prezervatif benzeri koruyucu) ve jelle kaplanarak vajinaya yerleştirilir. RadiologyInfo'ya göre prob vajinaya yaklaşık 5–7,5 santimetre kadar ilerletilir ve rahim ile yumurtalıkların daha ayrıntılı görüntülenmesini sağlar. Prob organlara daha yakın olduğu için rahim iç zarı, küçük kistler ve yumurtalıklardaki folliküller daha net izlenir.

Hekim, bazen her iki yöntemi aynı seansta art arda kullanabilir. Hangi yöntemin seçileceği; yakınmanıza, yaşınıza, gebelik durumunuza, cinsel deneyiminize ve neyin araştırıldığına göre belirlenir. Vajinal ultrason önerildiğinde kendinizi rahat hissetmiyorsanız bunu söylemekten çekinmeyin; seçenekler sizinle birlikte değerlendirilir.

Hangi durumlarda yapılır?

MedlinePlus ve RadiologyInfo'nun saydığı başlıca kullanım alanları şunlardır:

• Kasık ve pelvis ağrısının nedenini araştırmak
• Anormal vajinal kanama ve adet düzensizliklerini değerlendirmek; bkz. Adet düzensizliği
• Kısırlığı araştırmak ve kısırlık tedavisi sırasında yumurtalıkları izlemek
• Yumurtalık kistlerini saptamak ve izlemek; bkz. Yumurtalık kisti
• Miyomları değerlendirmek; bkz. Miyom nedir?
• Muayenede ele gelen kitlelerin ve olası kanserlerin değerlendirilmesi
• Rahim içi aracın (spiral) yerini kontrol etmek; bkz. Rahim içi araç
• RadiologyInfo'ya göre bazı özel tekniklerle rahim tüplerinde tıkanıklık olup olmadığını değerlendirmek

MedlinePlus'a göre anormal bulgular arasında kanserler, enfeksiyonlar, iyi huylu büyümeler (örneğin kist ve miyom), endometriozis, dış gebelik, yumurtalığın kendi etrafında dönmesi (torsiyon) ve rahmin büyümesi sayılabilir. Polikistik over sendromu, rahim içi polip ve endometriozis gibi durumlar hakkında bilgi için PKOS nedir?, Rahim içi polip ve Endometriozis yazılarımıza bakabilirsiniz.

Gebelikte kullanımı

MedlinePlus'a göre vajinal ultrason gebelikte de, özellikle erken haftalarda bebeğin ve gebeliğin değerlendirilmesi için kullanılır. Gebeliğin rahim içinde olup olmadığının anlaşılması, dış gebelik şüphesinin araştırılması ve gebelik haftasının belirlenmesi bu kullanımlar arasındadır. Bkz. Dış gebelik ve Gebelik takibi

Tetkike nasıl hazırlanılır?

RadiologyInfo ve MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:

• Karından ultrason: Mesanenin dolu olması için işlemden önce su içmeniz istenir. Ne kadar su içmeniz ve ne zaman idrar yapmamanız gerektiğini merkezinize sorun.
• Vajinal ultrason: RadiologyInfo'ya göre işlemden önce mesanenizi boşaltmanız istenir. MedlinePlus, mesanenin boş ya da kısmen dolu olabileceğini belirtir.
• Giysi: Rahat ve kolay çıkarılabilen giysiler tercih edin. Vajinal ultrason için belden aşağısını soyunmanız gerekir; üzerinizi örtmek için örtü verilir.
• Adet dönemi: Adet görüyor olmanız çoğu zaman vajinal ultrasona engel değildir; ancak randevunuzu ayarlarken bunu sağlık ekibine söyleyin. Bazı değerlendirmeler adet döngüsünün belirli günlerinde daha anlamlı olabileceği için hekiminiz size uygun günü önerebilir.

Gebe olma olasılığınızı, kullandığınız hormon ilaçlarını, son adet tarihinizi ve varsa önceki ultrason raporlarınızı paylaşmanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Ultrason nasıl yapılır?

Vajinal ultrason

MedlinePlus'a göre muayene masasına sırtüstü, dizleriniz bükülü şekilde uzanırsınız. Kılıf ve jelle kaplanan prob yavaşça vajinaya yerleştirilir. Hekim ya da teknisyen, organları farklı açılardan görebilmek için probu nazikçe hareket ettirir. Görüntüler ekranda izlenir ve gerekli ölçümler yapılır.

Karından ultrason

RadiologyInfo'ya göre karnınıza jel sürülür ve prob alt karın üzerinde gezdirilir. Organları daha iyi görmek için hafif bir bastırma yapılabilir.

RadiologyInfo'ya göre muayenelerin çoğu 30 dakika içinde tamamlanır. İşlem bittikten sonra jel silinir ve günlük yaşamınıza hemen dönebilirsiniz. Ultrason sonrası özel bir bakım ya da dinlenme gerekmez; araç kullanabilir ve işinize dönebilirsiniz.

Ne hissedilir?

MedlinePlus'a göre vajinal ultrason genellikle ağrı vermez; bazı kişiler probun yarattığı baskı nedeniyle hafif bir rahatsızlık hissedebilir. RadiologyInfo da vajinal ultrasonun ağrılı olmaması ve rahatsızlığı belirgin şekilde artırmaması gerektiğini vurgular. Karından ultrasonda ise dolu mesane üzerine yapılan baskı geçici bir sıkışma hissi yaratabilir.

İşlem sırasında rahatsızlık duyarsanız bunu söyleyin; probun açısı ya da baskısı ayarlanabilir. İsterseniz yanınızda bir refakatçinin ya da bir sağlık çalışanının bulunmasını isteyebilirsiniz.

Sonuçlar ve sınırlılıklar

RadiologyInfo'ya göre görüntüleri bir radyolog değerlendirebilir ve raporu hekiminize gönderir; sonuçları size hekiminiz açıklar. Kadın hastalıkları ve doğum uzmanları da muayene sırasında ultrasonu kendileri yapıp sonucu hemen sizinle paylaşabilir.

Raporda sık geçen terimler

Ultrason raporlarında karşılaşabileceğiniz bazı terimlerin genel anlamları şunlardır:

• Endometrium: Rahmin iç zarı. Kalınlığı adet döngüsü boyunca değişir; bu nedenle ölçüm, döngünün hangi gününde yapıldığıyla birlikte yorumlanır.
• Folikül: Yumurtalıkta yumurtayı içeren, sıvı dolu küçük kesecik. Kısırlık tedavisinde büyüklükleri izlenir.
• Kist: Sıvı ya da başka bir içerikle dolu kese. Pek çoğu zararsızdır ve kendiliğinden kaybolabilir.
• Miyom: Rahim kasından gelişen, genellikle iyi huylu yumru.
• Douglas boşluğunda serbest sıvı: Rahmin arkasındaki boşlukta biriken sıvı; az miktarı olağan olabilir, yorumu hekime aittir.

Raporunuzdaki ifadelerin sizin için ne anlama geldiğini mutlaka hekiminizle konuşun; aynı terim farklı kişilerde farklı anlam taşıyabilir.

Ultrason her şeyi göstermez. RadiologyInfo'ya göre ses dalgaları kemikten ve hava içeren organlardan iyi geçemediği için bazı bölgelerin görüntülenmesi sınırlı olabilir. Ultrasonda görülen bir bulgunun ne olduğu her zaman netleşmeyebilir; bu durumda hekiminiz ek tetkikler (örneğin MR, histeroskopi ya da kan testleri) isteyebilir. Rahim içinin kamerayla incelendiği işlem için Histeroskopi yazımıza bakabilirsiniz.

Güvenli midir?

MedlinePlus ve RadiologyInfo'ya göre ultrasonun bilinen zararlı bir etkisi yoktur ve radyasyon içermez. Bu nedenle gerektiğinde tekrar tekrar yapılabilir ve gebelikte de kullanılır. Vajinal ultrasonda kullanılan probun her hastadan sonra temizlenmesi ve tek kullanımlık kılıfla kaplanması hijyen açısından standarttır. Damarlardaki kan akımının değerlendirilmesi gerektiğinde ultrasona Doppler incelemesi eklenebilir; bkz. Doppler ultrason nedir?