Adet düzensizliği neden olur?

Normal adet döngüsü nasıl olmalı?

NHS'e göre ortalama adet döngüsü yaklaşık 28 gündür; ancak bu süre kişiden kişiye değişir ve birkaç günlük farklar olağandır. NICHD'ye göre tipik döngü 21 ile 35 gün arasındadır. Adet kanaması genellikle birkaç gün sürer.

NHS ve NICHD'nin tanımlarına göre şu durumlar adet düzensizliği olarak değerlendirilir:

• Sık adet: Adetler arasındaki sürenin 21 günden kısa olması
• Seyrek adet: Adetler arasındaki sürenin 35 günden uzun olması
• Döngüler arasında büyük farklar: NICHD, bir döngüden diğerine 20 günden fazla değişkenlik olmasını düzensizlik olarak sayar.
• Uzun süren kanama: NHS, 7 günden uzun süren adetlerde hekime başvurulmasını önerir; NICHD düzenli olarak 8 günü aşan kanamayı uzamış adet kanaması olarak tanımlar.
• Adetler arasında kanama veya lekelenme
• Çok yoğun kanama

NICHD'ye göre kadınların yaklaşık yüzde 14 ile 25'i düzensiz adet döngüleri yaşar.

Adet görememe (amenore)

NICHD adet görememeyi iki gruba ayırır:

• Birincil amenore: 16 yaşına gelindiği hâlde hiç adet görülmemesi. NHS, 15 yaşına kadar adet başlamamışsa hekime başvurulmasını önerir.
• İkincil amenore: Daha önce adet gören birinde, gebelik olmaksızın adetlerin üç ay veya daha uzun süre kesilmesi.

Adet düzensizliği neden olur?

Yaşam dönemleri

• Ergenlik: İlk adetten sonraki yıllarda hormonal düzen henüz oturmadığından döngüler düzensiz olabilir.
• Menopoza geçiş (perimenopoz): NHS'e göre genellikle 45–55 yaşları arasında adetler düzensizleşir, seyrekleşir ve sonunda kesilir. Ayrıntı için Menopoz yazısına bakabilirsiniz.
• Gebelik ve emzirme: Gebelikte adet görülmez; NHS emzirmeyi de adetlerin gecikmesi veya kesilmesi nedenleri arasında sayar.

Yaşam tarzı ve kilo

NHS ve NICHD'ye göre şu durumlar yumurtlamayı düzenleyen hormonları etkileyerek adetleri düzensizleştirebilir ya da kesebilir:

• Stres ve kaygı
• Ani ve belirgin kilo kaybı: Yeme bozuklukları da bu grupta yer alır.
• Fazla kilo
• Aşırı egzersiz

Hormonal doğum kontrol yöntemleri

NHS'e göre yalnızca progesteron içeren haplar, doğum kontrol iğnesi ve hormon salgılayan rahim içi araç gibi yöntemler adetlerin düzenini değiştirebilir; adetler düzensizleşebilir, azalabilir ya da kesilebilir. Yöntemi bıraktıktan sonra düzenin oturması zaman alabilir. Yönteminizle ilgili kaygılarınızı hekiminizle konuşun.

Hormonal ve tıbbi nedenler

• Polikistik over sendromu (PKOS): NHS'in sıraladığı başlıca tıbbi nedenlerdendir. Seyrek adetlere tüylenme artışı, sivilce, kilo alma ve saç dökülmesi eşlik edebilir. Bkz. PKOS nedir?
• Tiroid hastalıkları: Tiroid bezinin az ya da fazla çalışması adet düzenini bozabilir. Bkz. Hipotiroidi belirtileri ve Hipertiroidi belirtileri
• Erken yumurtalık yetmezliği: Yumurtalıkların 40 yaşından önce normal işlevini yitirmesi adetlerin seyrekleşmesine ya da kesilmesine yol açabilir.
• Rahimle ilgili sorunlar: Miyomlar ve polipler gibi durumlar daha çok yoğun, uzun süren ya da adetler arası kanamaya yol açar.
• Diğer hastalıklar: NHS, kalp hastalığı ve diyabet gibi bazı hastalıkları da adetlerin kesilmesi veya gecikmesi nedenleri arasında sayar.

NHS ayrıca bazı kişilerde adetler arasındaki sürenin, belirli bir neden olmaksızın her ay biraz farklı olabileceğini belirtir.

Yoğun adet kanaması

Adet düzensizliği bazen döngünün süresinden çok kanamanın miktarıyla ilgilidir. NHS'e göre şu durumlar yoğun adet kanamasını düşündürür:

• Ped veya tamponu her 1–2 saatte bir değiştirmek zorunda kalmak
• Yaklaşık 2,5 santimetreden büyük pıhtılar
• 7 günden uzun süren adetler
• Kanamanın giysilere geçmesi ya da adet nedeniyle günlük etkinliklerden kaçınmak

NHS, miyomları, endometriozisi, adenomiyozu, bazı kanama bozukluklarını ve kan sulandırıcı ilaçları yoğun kanamanın olası nedenleri arasında sayar. Uzun süren yoğun kanama demir eksikliği anemisine yol açabileceği için değerlendirilmelidir. Bkz. Demir eksikliği anemisi belirtileri

Adet gecikmesinde ne yapmalı?

Cinsel olarak aktifseniz ve adetiniz gecikmişse ilk adım gebelik testi yapmaktır; doğum kontrol yöntemi kullanıyor olsanız bile gebelik olasılığı tamamen dışlanamaz. Testin ne zaman yapılacağına dair ayrıntılar için Gebelik testi ne zaman yapılır? yazısına bakabilirsiniz.

Test negatifse ve başka belirti yoksa, stres, kilo değişikliği veya yoğun egzersiz gibi olası tetikleyicileri gözden geçirin. Tek bir döngüde birkaç günlük gecikme sık görülür. NHS, art arda üç adetin kaçırılması durumunda hekime başvurulmasını önerir.

Dikkat: Adet gecikmesiyle birlikte tek taraflı ya da şiddetli karın ağrısı, vajinal kanama, omuz ucu ağrısı, baş dönmesi veya bayılma dış gebelik belirtisi olabilir ve acildir. Bkz. Dış gebelik

Adet takvimi tutmak neden önemli?

Adet düzensizliğinin değerlendirilmesinde en yararlı bilgilerden biri, birkaç aylık düzenli kayıttır. Takvime ya da bir uygulamaya şunları not edin:

• Her adetin başladığı ve bittiği gün
• Kanamanın yoğunluğu ve pıhtı olup olmadığı
• Adetler arasında lekelenme veya kanama
• Ağrı ve diğer belirtiler
• Stres, hastalık, kilo değişikliği, seyahat ve egzersiz düzenindeki değişiklikler

Bu kayıtlar hekimin döngünüzün gerçekten düzensiz olup olmadığını ve olası nedenleri anlamasına yardımcı olur.

Adet düzensizliği nasıl değerlendirilir ve tedavi edilir?

NHS'e göre hekim sağlık öykünüzü inceler ve gerekirse kan testleri ister. Değerlendirmede şunlar yer alabilir:

• Gebelik testi
• Tiroid hormonları, süt hormonu (prolaktin) ve yumurtalık hormonlarına yönelik kan testleri
• Kansızlık açısından tam kan sayımı; özellikle yoğun kanamada
• Pelvik muayene ve rahim ile yumurtalıkları değerlendirmek için ultrason

NHS'e göre adet düzensizliği her zaman tedavi gerektirmez. Tedavi nedene göre planlanır:

• PKOS'ta adet düzenini sağlamak için hormonal ilaçlar, örneğin kombine doğum kontrol hapları, kullanılabilir.
• Tiroid hastalığında tiroid tedavisi adet düzenini de olumlu etkileyebilir.
• Menopoza geçiş döneminde belirtilere yönelik hormon tedavisi gündeme gelebilir.
• Stres, kilo ve egzersiz kaynaklı düzensizliklerde yaşam tarzı düzenlemeleri ve gerekirse psikolojik destek önerilebilir.
• Gebelik planlayan ve düzensiz adet gören kişilerde yumurtlamanın değerlendirilmesi önemlidir.

Adet düzensizliği hangi doktora gidilir?

• Kadın hastalıkları ve doğum: Adet düzensizliğinin değerlendirilmesinde ana branştır.
• Aile hekimi: İlk değerlendirme, gebelik testi ve temel kan tahlilleri için.
• Endokrinoloji ve metabolizma: Tiroid, prolaktin veya diğer hormon bozuklukları düşünüldüğünde.
• Çocuk endokrinolojisi: Ergenlikte adet başlamaması veya belirgin düzensizlik varsa, çocuk ve ergen hekimleriyle birlikte.

Bulunduğunuz yerdeki uzmanları adet düzensizliği konu sayfasından, PKOS konu sayfasından veya kadın hastalıkları ve doğum branş sayfasından görebilirsiniz.