Yumurtalık kisti nedir? Türleri ve belirtileri

Yumurtalık kisti nedir?

Yumurtalıklar, rahmin iki yanında bulunan, yumurta hücrelerini ve kadınlık hormonlarını üreten organlardır. NHS yumurtalık kistini, yumurtalıkta gelişen sıvı dolu bir kese olarak tanımlar. MedlinePlus da kisti, yumurtalığın üzerinde veya içinde oluşan, sıvıyla dolu bir kese olarak tarif eder.

Yumurtalık kistlerinin çoğu tehlikeli değildir. Pek çoğu rutin jinekolojik muayene ya da başka bir nedenle yapılan ultrason sırasında tesadüfen fark edilir.

Yumurtalık kisti türleri

NHS kistleri iki ana gruba ayırır.

Fonksiyonel kistler

NHS'e göre fonksiyonel kistler adet döngüsüyle bağlantılıdır, yalnızca menopoza girmemiş kişilerde görülür ve çok yaygındır. Her ay yumurtalıkta, içinde yumurta hücresi bulunan küçük keseler (foliküller) gelişir. Fonksiyonel kistler şu durumlarda oluşur:

• Folikül kisti: Folikül, yumurtayı serbest bırakmaz ve sıvıyla dolarak büyümeye devam eder.
• Korpus luteum kisti: Yumurta serbest bırakıldıktan sonra geride kalan yapı küçülmez ve sıvıyla dolar. MedlinePlus'a göre bu kistlerin içinde az miktarda kan bulunabilir.

NHS'e göre fonksiyonel kistler kanser değildir, genellikle zararsızdır ve çoğu zaman birkaç ay içinde kendiliğinden kaybolur. MedlinePlus, bu kistlerin sıklıkla 8–12 hafta içinde tedavisiz geçtiğini belirtir.

Patolojik kistler

NHS'e göre patolojik kistler anormal hücre büyümesinden kaynaklanır ve adet döngüsüyle ilişkili değildir. Menopozdan önce de sonra da görülebilir; yumurta hücresini oluşturan hücrelerden ya da yumurtalığın dış yüzeyini kaplayan hücrelerden gelişebilir. NHS, bu kistlerin genellikle iyi huylu olduğunu, ancak az bir kısmının kanser olabildiğini ve bu nedenle çoğu zaman ameliyatla alındığını belirtir.

Endometriozise bağlı kistler (çikolata kisti)

NHS'e göre rahim iç tabakasına benzer dokunun yumurtalık ve tüpler gibi başka yerlerde büyüdüğü endometrioziste, bu dokuda içi kan dolu kistler oluşabilir. Halk arasında "çikolata kisti" denen bu kistler hakkında ayrıntılı bilgi için endometriozis (çikolata kisti) yazımıza bakabilirsiniz.

Polikistik over sendromu ile farkı

Polikistik over sendromu (PKOS), yumurtalıklarda çok sayıda küçük folikülün görüldüğü ve adet düzensizliği, tüylenme ve kilo sorunlarıyla seyredebilen hormonal bir durumdur. Tek bir yumurtalık kistinden farklıdır. Ayrıntılar için PKOS nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Yumurtalık kisti belirtileri nelerdir?

NHS ve MedlinePlus'a göre yumurtalık kistlerinin çoğu hiçbir belirti vermez. NHS'e göre belirtiler genellikle kist patladığında, çok büyüdüğünde veya yumurtalığa giden kan akışını engellediğinde ortaya çıkar. Bu durumda şunlar görülebilir:

• Kasık (pelvik) ağrısı; künt ya da ani ve keskin olabilir
• Cinsel ilişki sırasında ağrı
• Karında şişkinlik ve dolgunluk hissi
• Tuvalete çıkma alışkanlığında değişiklik, sık idrara çıkma
• Adet düzeninde değişiklik, düzensiz veya her zamankinden bol ya da az kanama
• Çabuk doyma

MedlinePlus, iki hafta veya daha uzun süredir devam eden çabuk doyma, iştahsızlık ve açıklanamayan kilo kaybı gibi belirtilerde hekime başvurulmasını önerir; bu belirtiler başka durumlarda da görülebildiği için değerlendirilmeleri gerekir.

Kist patlaması ve torsiyon: acil durumlar

Yumurtalık kistleri bazen ani sorunlara yol açabilir:

• Kist patlaması (rüptür): Kistin yırtılmasıdır. Ani başlayan kasık ağrısına yol açabilir.
• Torsiyon: Kistin ağırlığıyla yumurtalığın kendi ekseni etrafında dönmesi ve kan akışının kesilmesidir. Yumurtalığın korunması için acil müdahale gerektirir.

MedlinePlus'a göre bulantı ve kusmayla birlikte ani ve şiddetli ağrı, torsiyon veya kist patlamasını düşündürür ve hemen tıbbi yardım gerektirir. NHS de bulantı ya da kusmanın eşlik ettiği ani ve şiddetli kasık veya karın ağrısında acil yardım istenmesini önerir.

Gebelik olasılığı varken ortaya çıkan tek taraflı şiddetli kasık ağrısında dış gebelik de akla gelmelidir; ayrıntılar için dış gebelik yazımıza bakabilirsiniz.

Yumurtalık kisti nasıl teşhis edilir?

NHS'e göre yumurtalık kistinden şüphelenildiğinde genellikle ultrason istenir. MedlinePlus'a göre değerlendirmede şunlar kullanılabilir:

• Ultrason: Karından veya vajinal yoldan yapılır; kistin boyutunu, içeriğini (yalnız sıvı mı, katı bölümler var mı) ve yerini gösterir. Ultrason yapan doktorları jinekolojik ultrason sayfamızda görebilirsiniz.
• Tekrar ultrason: MedlinePlus, hekimin kistin kaybolup kaybolmadığını görmek için 6–8 hafta sonra yeniden kontrol isteyebileceğini belirtir. Fonksiyonel kistler bu sürede çoğu zaman küçülür ya da kaybolur.
• Kan testleri: NHS'e göre kistin kanser açısından taşıdığı riski değerlendirmek için bazı kimyasal maddelerin kandaki düzeyi ölçülebilir. MedlinePlus, CA-125 adlı tümör belirtecinin istenebileceğini belirtir. Bu testin sonucu tek başına tanı koydurmaz; hekim sonucu ultrason bulguları ve diğer bilgilerle birlikte değerlendirir.
• Gebelik testi: MedlinePlus'a göre durumun özelliklerine göre gebelik testi de istenebilir.

Yumurtalık kisti tedavisi

NHS'e göre kistlerin çoğu kendiliğinden kaybolur. Tedavi; kistin büyüklüğüne ve görünümüne, belirti verip vermediğine ve kişinin menopoza girip girmediğine göre planlanır.

İzlem (bekle-gör)

NHS, belirti vermeyen ve fonksiyonel görünen kistlerde standart yaklaşımın izlem olduğunu, kistin kaybolup kaybolmadığını görmek için birkaç hafta ya da birkaç ay sonra yeniden ultrason yapıldığını belirtir. NHS'e göre menopoz sonrası dönemde yumurtalık kanseri riski biraz daha yüksek olduğu için bu dönemde saptanan kistler bir yıl boyunca 4 ayda bir ultrason ve kan testleriyle izlenebilir.

Hormonal yöntemler

MedlinePlus, sık sık fonksiyonel kist gelişen kişilerde doğum kontrol haplarının yeni kist oluşumunu önlemeye yardımcı olabileceğini belirtir. Bu yöntemin size uygun olup olmadığına hekiminiz karar verir.

Ameliyat

NHS ve MedlinePlus'a göre büyük, kalıcı, belirti veren, büyümeye devam eden ya da görünümü kuşkulu kistlerde ameliyat gerekebilir. NHS iki yöntem tarif eder:

• Laparoskopi (kapalı ameliyat): Karında birkaç küçük kesiden kamera ve ince aletlerle yapılır. NHS'e göre tercih edilen yöntemdir ve çoğu kişi aynı gün ya da ertesi gün evine dönebilir. Ayrıntılar için laparoskopi nedir yazımıza bakabilirsiniz.
• Laparotomi (açık ameliyat): Çok büyük kistlerde veya kanser kuşkusu olan durumlarda, cerrahın daha iyi erişebilmesi için tek ve daha büyük bir kesiyle yapılır; hastanede birkaç gün kalmak gerekebilir.

NHS'e göre ameliyat sonrası normal etkinliklere dönmek 12 haftaya kadar sürebilir. Ameliyattan sonra yoğun kanama, şiddetli ağrı, ateş veya anormal akıntı olursa hekime başvurulmalıdır. İşlemi yapan doktorlar için jinekolojik laparoskopi sayfamıza bakabilirsiniz.

Yumurtalık kisti ve gebelik

NHS'e göre yumurtalık kistleri genellikle gebe kalmayı engellemez. Ameliyat gerektiğinde cerrahlar mümkün olduğunca doğurganlığı korumaya çalışır: NHS, çoğu zaman yalnızca kistin çıkarılıp iki yumurtalığın da yerinde bırakılabildiğini, tek yumurtalığın alınmasının genellikle doğurganlığı bozmadığını, ancak iki yumurtalığın da alınmasının erken menopoza yol açtığını belirtir. Gebelik planınız varsa bunu ameliyat öncesinde hekiminizle mutlaka konuşun.

Yumurtalık kisti için hangi doktora gidilir?

Yumurtalık kistinin tanı, takip ve tedavisi kadın hastalıkları ve doğum uzmanlarının alanıdır. Kanser kuşkusu bulunan kistlerde jinekolojik onkoloji uzmanları da değerlendirmeye katılır. İlgili doktorlar için yumurtalık kisti konu sayfamıza bakabilirsiniz.