Jinekolojik laparoskopi nedir? Hangi durumlarda yapılır?

Jinekolojik laparoskopi nedir?

MedlinePlus pelvik laparoskopiyi, pelvis organlarını laparoskop adı verilen bir görüntüleme aletiyle incelemek için yapılan ameliyat olarak tanımlar ve bu yöntemin pelvis organlarının bazı hastalıklarını tedavi etmek için de kullanıldığını belirtir. Laparoskop, ucunda ışık ve video kamera bulunan, küçük bir teleskopa benzeyen bir alettir. Görüntüler bir ekrana aktarılır ve cerrah ameliyatı bu ekrana bakarak yapar.

İki temel amaçla yapılabilir:

• Tanısal laparoskopi: Ultrason gibi tetkiklerle açıklanamayan bir yakınmanın nedenini görmek; gerekirse doku örneği almak
• Tedavi amaçlı (operatif) laparoskopi: Kist, endometriozis odağı, yapışıklık ya da miyom gibi sorunların aynı işlemde tedavi edilmesi

Laparoskopik cerrahinin genel özellikleri ve diğer alanlardaki kullanımı için Laparoskopi nedir? yazımıza bakabilirsiniz.

Hangi durumlarda yapılır?

MedlinePlus ve NHS'in saydığı başlıca kullanım alanları şunlardır:

Tanı amacıyla

• Uzun süren (kronik) pelvik ağrının nedenini araştırmak
• Ani başlayan şiddetli pelvik ağrı
• Pelviste saptanan anormal kitleler
• Kısırlığın nedenini araştırmak; bkz. Kadın kısırlığı
• Endometriozis şüphesi; bkz. Endometriozis nedir?

Tedavi amacıyla

• Yumurtalık kistlerinin çıkarılması; bkz. Yumurtalık kisti
• Endometriozis odaklarının ve yapışıklıkların (skar dokusu) temizlenmesi
• Dış gebeliğin tedavisi; bkz. Dış gebelik
• Miyomların alınması; bkz. Miyomektomi
• Rahmin alınması (histerektomi); bkz. Histerektomi
• Tüplerin bağlanması (kalıcı doğum kontrolü)
• Yumurtalık ya da tüplerin bir bölümünün onarılması ya da çıkarılması
• MedlinePlus'a göre yumurtalık, rahim iç zarı ve rahim ağzı kanserlerinin değerlendirilmesi ve tedavisi; NHS de yumurtalık kanseri ameliyatlarını laparoskopinin kullanım alanları arasında sayar

Kapalı ameliyatın olası yararları

MedlinePlus'a göre laparoskopi, açık ameliyata göre:

• Daha küçük kesilerle yapılır
• Çoğu kişinin aynı gün eve dönmesine olanak tanır
• Daha hızlı iyileşme sağlar
• Ameliyat sonrasında daha az kan kaybı ve ağrıyla ilişkilidir

Ancak her durumda laparoskopi uygun olmayabilir. Çok büyük kitleler, yoğun yapışıklıklar ya da bazı kanser türlerinde açık ameliyat tercih edilebilir. Daha önce geçirilmiş karın ameliyatları, kişinin genel sağlık durumu ve anesteziye uygunluk da bu kararı etkiler. Hangi yöntemin uygun olduğuna, muayene ve tetkik sonuçları değerlendirildikten sonra cerrah sizinle birlikte karar verir.

Ameliyata hazırlık

MedlinePlus ve NHS'in önerileri şunlardır:

• Gebelik olasılığı: Gebe olma ihtimalinizi hekiminize söyleyin.
• İlaçlar: Reçeteli ve reçetesiz tüm ilaçlarınızı, bitkisel ürünleri ve alkol kullanımınızı bildirin. NHS ve MedlinePlus'a göre kan sulandırıcı ilaçların ameliyattan önce bir süre bırakılması gerekebilir; bu kararı mutlaka hekiminizle birlikte verin.
• Sigara: NHS sigarayı bırakmanızı önerir; sigara iyileşmeyi olumsuz etkileyebilir.
• Açlık: Ameliyat öncesinde ne zamandan itibaren yiyip içmeyi bırakacağınıza ilişkin talimatlara uyun.
• Ulaşım: NHS'e göre işlemden sonra araç kullanamayacağınız için sizi eve götürecek birini ayarlayın.

Genel anestezi hakkında bilgi için Genel anestezi nedir? yazımıza bakabilirsiniz. Ameliyattan önce cerrahınıza; ameliyatın amacını, tanısal mı yoksa tedavi amaçlı mı olacağını, işlem sırasında beklenmedik bir bulgu çıkarsa ne yapılacağını ve açık ameliyata geçme olasılığını sormanız yararlı olur.

Ameliyat günü

Ameliyat günü rahat, bol giysiler giymeniz ve takı, makyaj ya da oje kullanmamanız işleri kolaylaştırır. Kimlik belgenizi, kullandığınız ilaçların listesini ve daha önceki tetkik sonuçlarınızı yanınızda bulundurun. Hastaneye, size bildirilen saatte aç olarak gelmeniz gerekir. Ameliyat öncesinde anestezi ekibi sizinle görüşür, sorularınızı yanıtlar ve onam formunu birlikte gözden geçirirsiniz.

Ameliyat nasıl yapılır?

MedlinePlus ve NHS'e göre ameliyat şu adımlarla ilerler:

1. Genel anestezi verilir; ameliyat boyunca uyursunuz ve ağrı hissetmezsiniz.
2. MedlinePlus'a göre göbeğin hemen altına yaklaşık 1,25 santimetrelik küçük bir kesi yapılır.
3. Organların daha rahat görülebilmesi için karın boşluğu karbondioksit gazıyla şişirilir.
4. Laparoskop bu kesiden yerleştirilir ve pelvis organları ekranda incelenir.
5. Tedavi yapılacaksa, ince cerrahi aletlerin yerleştirilmesi için karnın alt kısmına birkaç küçük kesi daha açılır.
6. İşlem bittiğinde gaz boşaltılır, aletler çıkarılır ve kesiler dikilir.

NHS'e göre tanısal laparoskopi genellikle 30–60 dakika sürer; tedavi yapılacaksa süre uzar. NHS ve MedlinePlus, ameliyat sırasında gerekirse açık ameliyata geçilebileceğini belirtir.

Ameliyattan sonra iyileşme

İlk günler

MedlinePlus'a göre çoğu kişi aynı gün eve döner; NHS'e göre bazı kişiler ertesi gün taburcu olur. NHS, ameliyattan sonra bulantı, yorgunluk, anestezi tüpüne bağlı boğaz ağrısı ve karında şişkinlik görülebileceğini belirtir.

Omuz ağrısı

MedlinePlus'a göre karına verilen gaz 1–2 gün boyunca karında rahatsızlığa ve omuz ağrısına yol açabilir; gaz vücut tarafından emildikçe bu ağrı geçer. Bu, kapalı ameliyatlardan sonra sık görülen ve genellikle tehlikesiz bir durumdur. Yürümek ve hareket etmek gazın daha çabuk emilmesine yardımcı olabilir; ağrı giderek artıyorsa ya da nefes darlığı eşlik ediyorsa hekiminize başvurun.

Günlük yaşama dönüş

• MedlinePlus'a göre tanısal laparoskopiden sonra çoğu kişi 1–2 gün içinde olağan etkinliklerine dönebilir; ancak yaklaşık 3 hafta boyunca 4,5 kilogramdan ağır yük kaldırmaktan kaçınılması önerilir.
• NHS'e göre tam iyileşme, yalnızca tanısal işlemlerde yaklaşık 10 gün, cerrahi tedavi yapıldıysa 6–8 haftaya kadar sürebilir.
• NHS, ameliyattan sonraki 48 saat araç kullanılmamasını ve alkol alınmamasını, 2 hafta küvette banyo yapılmamasını önerir.
• Yara yerlerini temiz ve kuru tutun; dikişlerle ilgili talimatlara uyun.

İşe dönüş zamanı, yapılan işleme ve işinizin bedensel yüküne göre değişir; bunu taburcu olmadan önce sağlık ekibinize sorun.

Evde bakım

• Gün içinde kısa yürüyüşler yapmak, pıhtı riskini azaltmaya ve gaz ağrılarının geçmesine yardımcı olur.
• Ağrı kesicileri hekiminizin önerdiği şekilde kullanın.
• Bol sıvı alın ve lifli besinler tüketin; ameliyat sonrası kabızlık sık görülebilir.
• Birkaç gün süren hafif vajinal lekelenme olabilir; bu dönemde tampon yerine ped kullanmak daha uygundur.
• Cinsel ilişkiye ne zaman dönebileceğinizi, yapılan işleme göre cerrahınıza sorun.

Ameliyat sırasında doku örneği alındıysa ya da bir kist veya miyom çıkarıldıysa doku laboratuvarda incelenir. Sonuçların ne zaman çıkacağını ve kontrol randevunuzu taburcu olurken öğrenin.

Olası riskler

NHS'e göre komplikasyonlar nadirdir. MedlinePlus ve NHS'in saydığı riskler şunlardır:

• Kanama ve damar yaralanması
• Enfeksiyon
• Bağırsak ya da mesane gibi organların yaralanması
• Kesi yerlerinde fıtık gelişmesi
• Bacak toplardamarlarında pıhtı oluşması
• Anesteziye bağlı solunum ve kalp sorunları, ciddi alerjik tepkiler
• Ameliyat sırasında açık ameliyata geçilmesi

MedlinePlus, laparoskopinin açık ameliyata göre daha güvenli olduğunu belirtir. Riskleriniz, genel sağlık durumunuza ve yapılacak işleme göre değişir; bunları ameliyat öncesinde cerrahınızla konuşun.