Kısaca
Dış gebelik (ektopik gebelik), döllenmiş yumurtanın rahmin içi yerine başka bir yere, çoğunlukla da yumurtalıktan rahme uzanan tüplerden birine yerleşmesidir. Bu tür bir gebelik sağlıklı bir bebeğe dönüşemez; büyüdükçe tüpü yırtarak hayatı tehdit eden iç kanamaya yol açabilir. NHS'ye göre İngiltere'de yaklaşık her 90 gebelikten biri dış gebeliktir. Belirtiler genellikle gebeliğin ilk haftalarında ortaya çıkar: karnın alt kısmında tek taraflı ağrı, vajinal kanama veya kahverengi akıntı ve omuz ucunda ağrı en dikkat çekenleridir. Erken saptandığında ilaçla ya da kapalı ameliyatla tedavi edilebilir. Ani ve şiddetli karın ağrısı, bayılma hissi veya solukluk varsa acil yardım gerekir.
Dış gebelik nedir?
Normal bir gebelikte yumurta, tüp içinde spermle döllenir ve birkaç gün içinde tüp boyunca ilerleyerek rahme ulaşır; rahim iç zarına yerleşip büyümeye başlar. NHS, dış gebeliği döllenmiş yumurtanın rahmin dışında, genellikle tüplerden birinde yerleşmesi olarak tanımlar.
MedlinePlus'a göre dış gebeliğin en sık yerleştiği yer tüplerdir; nadiren yumurtalık, karın boşluğu veya rahim ağzında da görülebilir.
Tüpler bir gebeliği taşıyacak yapıda değildir. Gebelik büyüdükçe tüp gerilir ve yırtılabilir. Yırtılma, karın içine ciddi kanamaya neden olabileceği için acil bir durumdur.
Neden olur, kimler risk altında?
MedlinePlus'a göre dış gebelik çoğu zaman yumurtanın tüp içinde ilerleyişinin engellenmesi ya da yavaşlaması sonucu gelişir. Buna yol açabilecek durumlar şunlardır:
- Tüplerde doğuştan yapı farklılıkları
- Apandisit patlaması sonrasında oluşan yapışıklıklar
- Endometriozis
- Daha önce geçirilmiş dış gebelik
- Daha önce geçirilmiş leğen bölgesi ameliyatları
NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı diğer risk etkenleri şunlardır:
- Leğen bölgesi iltihabı (pelvik inflamatuvar hastalık) ve klamidya gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar
- Rahim içi araç (spiral) takılıyken gebe kalınması
- Tüplerin bağlanması veya tüplere yapılmış ameliyatlar
- Tüp bebek gibi bazı doğurganlık tedavileri
- Sigara içmek
- 35 yaşın üzerinde olmak
Bununla birlikte dış gebeliklerin bir kısmı, belirgin bir risk etkeni olmayan kadınlarda da görülür. Rahim içi araç takılıyken gebelik olasılığı düşüktür; ancak gebelik gerçekleşirse dış gebelik olasılığı göz önünde tutulmalıdır.
Belirtiler
NHS'ye göre dış gebelik belirtileri genellikle gebeliğin 4. ile 12. haftaları arasında ortaya çıkar ve bazı kadınlarda başlangıçta hiçbir belirti olmaz. NHS'nin sıraladığı belirtiler şunlardır:
- Adet gecikmesi ve diğer gebelik belirtileri
- Karnın alt kısmında, tek tarafta ağrı
- Vajinal kanama veya kahverengi, sulu akıntı
- Omuz ucunda ağrı
- İdrar yaparken ya da dışkılarken rahatsızlık
NHS, dış gebelikteki kanamanın normal adet kanamasından biraz farklı olabileceğini, çoğu zaman başlayıp durduğunu belirtir. Kurum, tuvalet sırasında hissedilen rahatsızlığın dışkılarken makatta ağrı veya basınç, idrar yaparken ağrı ya da ishal şeklinde olabileceğini de ekler. Bu belirtiler mide-bağırsak enfeksiyonu veya idrar yolu enfeksiyonuyla karıştırılabilir; gebelik olasılığı varsa bunu mutlaka belirtmek önemlidir.
MedlinePlus da anormal vajinal kanama, leğen bölgesinde tek taraflı hafif kramp ve karnın alt kısmında ağrıyı erken belirtiler arasında sayar.
Omuz ucu ağrısı neden önemlidir?
NHS omuz ucu ağrısını, omzun bitip kolun başladığı yerde hissedilen alışılmadık bir ağrı olarak tanımlar; nedeni tam olarak bilinmese de iç kanamaya yol açan bir dış gebeliğin işareti olabileceğini belirtir. Karın içindeki kanın diyaframı tahriş etmesinin bu ağrıya katkıda bulunduğu düşünülür. Gebelikte başka açıklaması olmayan omuz ucu ağrısı, iç kanama belirtisi olabileceği için hemen değerlendirilmelidir.
Tüp yırtılmasının belirtileri
NHS'ye göre şu belirtiler tüpün yırtıldığını gösterebilir ve acil yardım gerektirir:
- Karında ani, keskin ve çok şiddetli ağrı
- Çok fazla baş dönmesi veya bayılma
- Bulantı
- Belirgin solukluk
MedlinePlus buna makatta yoğun basınç hissini, tansiyon düşüklüğünü ve omuz ağrısını da ekler.
Bu konuda
Dış gebelik (ektopik gebelik) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Tanı nasıl konur?
NHS'ye göre tanı, ilk değerlendirmeden sonra ultrason ve kan testleriyle konur. Tanı sürecinde şunlar yapılabilir:
- Jinekolojik muayene ve gebelik testi
- Vajinal ultrason: Gebelik kesesinin rahim içinde olup olmadığı ve tüplerde bir kitle veya karın içinde sıvı bulunup bulunmadığı değerlendirilir.
- Kan hCG testleri: Gebelik hormonunun düzeyi ölçülür ve genellikle iki gün arayla tekrarlanarak değişimine bakılır. MedlinePlus'a göre hCG belirli bir değerin üzerindeyken rahim içinde gebelik kesesinin görülmesi beklenir; görülmemesi dış gebelik şüphesini artırır.
Hekim ayrıca kan grubunuzu ve kan sayımınızı kontrol edebilir. Dış gebelik şüphesi olan bir kadının, tanı netleşene kadar evde yalnız kalmaması, uzak bir yere seyahat etmemesi ve belirtiler artarsa hemen başvurabileceği bir plan yapması önerilir.
Gebeliğin çok erken döneminde gebelik kesesi henüz hiçbir yerde görülemeyebilir. Bu duruma "yeri belirlenemeyen gebelik" denir ve tanı netleşene kadar kan testleri ve ultrasonla yakın izlem yapılır. Bu süreçte belirtileriniz artarsa beklemeden başvurmanız önemlidir.
Tedavi seçenekleri
NHS üç tedavi yaklaşımından söz eder. Hangisinin uygun olduğu; belirtilere, gebeliğin büyüklüğüne, hormon düzeyine, tüpün durumuna ve kişinin tercihlerine göre belirlenir.
Bekleyerek izlem
NHS'ye göre belirtiler yoksa ya da hafifse ve gebelik çok küçükse, tedavi gerekip gerekmediğini görmek için durum yakından izlenebilir. Bu yaklaşımda gebelik hormonu kanda saptanmaz hâle gelene kadar düzenli kan testleri yapılır. Bu sürede vajinal kanama beklenir; NHS tampon yerine ped kullanılmasını önerir. Bazı dış gebelikler kendiliğinden sonlanır; ancak tüp yırtılması riski sürdüğü için izleme uyum önemlidir.
İlaç tedavisi
NHS, gebeliğin büyümesini durduran bir ilacın kalçadan tek bir iğne olarak yapılabildiğini belirtir. Hastanede yatış genellikle gerekmez; ancak ilacın etkisini izlemek için düzenli kan testleri yapılır ve bazen ikinci bir iğne gerekebilir.
NHS'ye göre bu ilaç bebeğe zarar verebileceği için tedaviden sonra en az 3 ay güvenilir bir doğum kontrol yöntemi kullanılması gerekir. İlaçla birlikte karaciğere zarar verebileceği için tedavi süresince alkolden kaçınılması önerilir. Karın ağrısı, baş dönmesi, bulantı ve ishal gibi yan etkiler görülebilir; tüp yırtılması riski küçük de olsa devam eder.
Ameliyat
NHS'ye göre ameliyat genellikle kapalı (laparoskopik) yöntemle, genel anestezi altında yapılır. Diğer tüp sağlıklı görünüyorsa gebeliği içeren tüp tamamen çıkarılabilir; NHS bu yaklaşımın gelecekteki gebelik şansını azaltmadığını belirtir. Hastaneden genellikle birkaç gün içinde çıkılır ve tam iyileşme dört ila altı hafta sürebilir.
Tüp yırtılmışsa, kanamayı durdurmak için daha büyük bir kesiyle acil ameliyat gerekebilir.
Rh negatif anneler
NHS, kan grubu Rh negatif olan kadınlara sonraki gebeliklerde bebeği etkileyebilecek bir sorunu önlemek amacıyla koruyucu bir iğne yapıldığını belirtir.
Sonraki gebelikler ve duygusal süreç
NHS'ye göre dış gebelik geçiren kadınların çoğu daha sonra yeniden gebe kalabilir. Dış gebelik geçirmiş olmak bir sonraki gebelikte yeniden dış gebelik olasılığını artırır; ancak NHS bu riskin yine de küçük olduğunu belirtir. Bu nedenle sonraki gebeliğinizde test pozitif çıktığında hekiminize erken başvurmanız ve gebeliğin yerinin erkenden ultrasonla doğrulanması önerilir.
Dış gebelik, bir gebeliğin kaybı anlamına gelir ve derin bir üzüntüye yol açabilir. Hem bedensel hem duygusal iyileşme zaman alabilir. Duygularınızı eşinizle ve yakınlarınızla paylaşmak, gerekirse bir ruh sağlığı uzmanından destek almak yararlı olabilir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Gebelik testiniz pozitifse ya da adetiniz gecikmişse ve şu belirtilerden biri varsa aynı gün bir kadın doğum hekimine veya acil servise başvurun:
- Karnın bir tarafında ağrı
- Vajinal kanama veya kahverengi akıntı
- İdrar ya da dışkılama sırasında rahatsızlık
- Daha önce dış gebelik geçirdiyseniz ya da risk etkenleriniz varsa ve gebelik testiniz pozitifse
Şu belirtiler acildir; beklemeden 112'yi arayın:
- Karında ani, keskin ve çok şiddetli ağrı
- Bayılma, bayılacak gibi olma veya şiddetli baş dönmesi
- Belirgin solukluk, hızlı nabız
- Omuz ucunda açıklanamayan ağrı
- Makatta yoğun basınç hissi
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Dış gebelikte bebek kurtarılabilir mi?
Hayır. Rahim dışındaki bir gebelik sağlıklı bir bebeğe dönüşemez. Tedavinin amacı annenin sağlığını korumak ve tüp yırtılmasını önlemektir.
Dış gebelik belirtileri ne zaman başlar?
Belirtiler genellikle gebeliğin ilk haftalarında ortaya çıkar. Tek taraflı karın ağrısı, kanama veya kahverengi akıntı ve omuz ucunda ağrı en dikkat çeken belirtilerdir.
Dış gebelikten sonra yeniden gebe kalabilir miyim?
NHS'ye göre kadınların çoğu yeniden gebe kalabilir. Tekrarlama olasılığı biraz artsa da bu risk küçüktür. Sonraki gebeliğinizde erken dönemde hekiminize başvurun.
İlaç tedavisinden sonra ne kadar beklemeliyim?
NHS, gebeliği durduran ilaçla tedaviden sonra en az 3 ay güvenilir bir doğum kontrol yöntemi kullanılmasını önerir. Size özel süreyi hekiminizle konuşun.
Spiral takılıyken dış gebelik olur mu?
Spiral takılıyken gebelik olasılığı düşüktür. Ancak gebelik gerçekleşirse dış gebelik olasılığı artar; bu nedenle spiral takılıyken gebelik testi pozitif çıkarsa hemen hekime başvurun.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
