Histeroskopi nedir? Neden yapılır, nasıl hazırlanılır?

Histeroskopi nedir?

NHS histeroskopiyi, ucunda küçük bir kamera bulunan ince bir tüple rahmin içinin incelendiği bir test olarak tanımlar. RCOG'a göre histeroskop rahim ağzından geçirilerek rahim boşluğuna ulaşır ve rahim iç zarı ile rahmin şekli kontrol edilir; herhangi bir kesi gerekmez. Görüntüler bir ekrana yansıtılır; RCOG'a göre rahim içinin fotoğrafları çekilerek sağlık kayıtlarınızda saklanır.

Histeroskopi iki amaçla yapılabilir:

• Tanısal histeroskopi: Rahim içinin görülmesi ve gerekirse rahim iç zarından küçük bir doku örneği (biyopsi) alınması
• Tedavi amaçlı (operatif) histeroskopi: RCOG'a göre aynı ziyarette polip ya da küçük miyom çıkarılması, adet kanamasını azaltmak için rahim iç zarının inceltildiği ya da kaldırıldığı işlem (endometrial ablasyon), rahim içi araç takılması ya da ipi görülemeyen bir spiralin alınması gibi ek işlemler yapılabilir

RCOG'a göre işlem sırasında bir polip ya da miyom bulunursa, onayınız olursa aynı anda çıkarılabilir; aksi hâlde bunun için poliklinikte ya da ameliyathanede ayrı bir randevu planlanır.

Hangi durumlarda yapılır?

NHS ve RCOG'a göre histeroskopi şu durumlarda önerilebilir:

• Nedeni açıklanamayan vajinal kanama ya da adet arası kanama
• Çok ağır ya da uzun süren adet kanamaları
• Menopoz sonrası kanama
• Hormon tedavisi kullanırken düzensiz kanama (RCOG)
• Ultrasonda görülen ve polip ya da miyomdan şüphelenilen bulgular
• Gebe kalmada sorun ya da tekrarlayan düşükler (NHS); düşük sonrası değerlendirme (RCOG)
• İpi görülemeyen rahim içi araçların (spiral) çıkarılması
• Rahim iç zarından doku örneği alınması

İlgili konular için Rahim içi polip, Miyom nedir? ve Adet düzensizliği yazılarımıza bakabilirsiniz.

NHS'e göre rahmi olan herkese histeroskopi yapılabilir; ancak gebelik varsa yapılmaz.

Ultrason varken neden histeroskopi gerekir?

RCOG'a göre poliklinik histeroskopisine yönlendirilme nedenlerinden biri, ultrasonda rahim içinde görülen ve polip ya da miyom olabilecek bir bulgunun araştırılmasıdır. RCOG, randevunun amacının yakınmalarınızın nedenini bulmak ve gerekiyorsa tedaviyi planlamak ya da aynı anda yapmak olduğunu belirtir. Histeroskopiyi hiç yaptırmamayı da seçebilirsiniz; ancak RCOG'a göre bu, hekiminizin yakınmalarınızın nedenini bulmasını ve doğru tedaviyi önermesini zorlaştırabilir. Bu durumda hekiminiz daha fazla bilgi için ultrason ve biyopsi önerebilir ya da yakınmalarınız sürerse tekrar gelmenizi isteyebilir.

Poliklinikte mi, ameliyathanede mi?

RCOG'a göre histeroskopi poliklinikte, anestezi olmadan yapılabilir; RCOG'a göre kadınların çoğu aynı gün olağan etkinliklerine dönebileceğini hisseder. RCOG, işlem sırasında ve sonrasında bir miktar ağrı hissedilmesinin olası olduğunu, çoğu kadın için bu ağrının şiddetli olmadığını, ancak bazı kadınlarda şiddetli olabileceğini belirtir. RCOG'un aktardığı, 5000'den fazla kadının katıldığı bir İngiltere anketinde kadınların üçte biri ağrısını 10 üzerinden 7'nin üzerinde değerlendirmiştir.

RCOG'a göre şu durumlar, poliklinik histeroskopisinin size uygun olup olmadığına karar verirken göz önüne alınabilir: ağrı nedeniyle adet sırasında bayılma, daha önceki vajinal muayenelerde şiddetli ağrı, zor ya da ağrılı geçen rahim ağzı sürüntüleri, işlemi zorlaştırabilecek travmatik bir deneyim ya da bu muayeneyi uyanıkken olmak istememek. NHS de bu tür durumları önceden hastane ya da klinik ekibine söylemenizi önerir.

Bu durumlarda histeroskopi ameliyathanede genel ya da bölgesel anestezi veya sedasyonla, genellikle günübirlik olarak yapılabilir. RCOG'a göre anesteziyle yapılan işlemden sonra da bir miktar ağrı hissedilebilir ve risk ile komplikasyonlar poliklinik işlemine göre biraz daha yüksektir. NHS'e göre her hastane bu seçeneği sunmayabilir; bu nedenle sunan bir merkeze yönlendirilmeniz gerekebilir. NHS'e göre genel anestezi ya da sedasyon öncesinde bazı sağlık kontrolleri için ayrı bir randevuya çağrılırsınız; genel anesteziyle yapılan işlemden sonra bir gece hastanede kalmanız gerekebilir.

Genel anestezi hakkında bilgi için Genel anestezi nedir? yazımıza bakabilirsiniz.

İşleme hazırlık

NHS ve RCOG'un önerileri şunlardır:

• Ağrı kesici: İşlemden yaklaşık 1 saat önce ibuprofen ya da parasetamol gibi bir ağrı kesici almak yardımcı olabilir. Size uygun ilaç konusunda hekiminize ya da eczacınıza danışın.
• Gebelik olasılığı: Gebelik olasılığı varsa histeroskopi yapılmaz. Son adetinizden işlem gününe kadar ya korunmalı ya da cinsel ilişkiden kaçınmalısınız. İşlem günü gebelik testi yapılabilir.
• Yeme ve içme: RCOG'a göre poliklinik histeroskopisi öncesinde normal şekilde yiyip içebilirsiniz; aç kalmanız gerekmez. Genel anestezi ya da sedasyon planlanıyorsa merkezin talimatlarına uyun.
• İlaç listesi: RCOG, kullandığınız ilaçların listesini yanınızda getirmenizi önerir.
• Refakatçi: İsterseniz bir arkadaşınızı ya da yakınınızı yanınızda getirebilirsiniz; NHS'e göre bunu önceden klinik ekibine bildirmeniz önerilir. NHS'e göre genel anestezi ya da sedasyon uygulanacaksa bir yakınınızın sizi alması gerekir; kendiniz araç kullanmamalısınız.

RCOG'a göre randevu gününe denk gelen vajinal kanamanız varsa randevuyu korumanız genellikle en iyisidir; ancak kanama çok fazlaysa işlemi yapmak zorlaşabilir. Endişeniz varsa bunu sağlık ekibinizle konuşun. İşlemden sonra kanama olabileceğinden yanınızda ped bulundurmak pratik bir hazırlıktır.

Histeroskopi nasıl yapılır?

NHS ve RCOG'un tarifine göre işlem şu şekilde ilerler:

1. İşlemi yapacak sağlık çalışanı size işlemi, ağrı kesici seçeneklerini ve olası riskleri anlatır; yazılı onamınız alınır.
2. RCOG'a göre odada biri hemşire olmak üzere iki ya da üç sağlık çalışanı bulunur. Özel bir koltuğa yerleştirilirsiniz ve mümkün olduğunca örtülü tutulursunuz.
3. RCOG'a göre işlem çoğu zaman spekulum kullanılmadan ve ince bir teleskopla yapılır (vajinoskopik yöntem); bu yöntem daha rahattır.
4. Rahim ağzının genişletilmesi gerekirse rahim ağzına uyuşturucu iğne (lokal anestezi) yapılabilir; bunun için spekulum kullanılır.
5. Histeroskop rahim ağzından geçirilerek rahme ilerletilir.
6. Rahim içinin net görülmesi için steril tuzlu su (serum) verilir; RCOG'a göre sıvı geri akarken ıslaklık hissedersiniz.
7. Rahim içi ekranda incelenir; gerekirse biyopsi alınır ya da polip gibi oluşumlar çıkarılır.

NHS'e göre işlem genellikle 10–15 dakika sürer; doku örneği alınacaksa ya da miyom veya polip çıkarılacaksa daha uzun sürebilir. RCOG'a göre sorun bulunmazsa işlemin kendisi yaklaşık 5–10 dakika sürer; ancak görüşme, işlem ve dinlenme süresiyle birlikte merkezde 2 saate kadar kalınabilir. NHS'e göre isterseniz işlem sırasında ekranı izleyebilirsiniz.

İşlem sırasında rahatlamak için

RCOG'a göre duruma göre sıcak kompres, müzik ve dikkat dağıtan başka yöntemler de ağrıyla başa çıkmaya yardımcı olabilir. Kaygılıysanız bunu önceden sağlık ekibine söyleyin. RCOG, işlemi durdurmak istediğinizde bunu nasıl bildireceğinizi işlemden önce ekiple kararlaştırabileceğinizi belirtir. Ekranı izlemek ya da izlememek sizin seçiminizdir.

Histeroskopi acıtır mı?

NHS'e göre işlem rahatsız edici olabilir ve adet sancısı gibi hissedilebilir; ancak pek çok kişi için çok ağrılı da olabilir. RCOG'a göre biyopsi alınması ya da polip veya miyom çıkarılması daha fazla ağrıya yol açabilir. NHS'e göre rahatsızlık için gaz-hava karışımı ya da lokal anestezi sunulabilir. RCOG, rahim ağzına yapılan uyuşturucu iğnenin kendisinin de acıtabileceğini ancak çok çabuk etki ettiğini belirtir. RCOG, işlem çok ağrılı gelirse devam etmek zorunda olmadığınızı ve istediğiniz anda durdurulabileceğini vurgular. NHS'e göre işlem daha sonraki bir tarihte lokal anestezi, genel anestezi ya da sedasyonla yeniden planlanabilir.

İşlemden sonra

NHS ve RCOG'a göre işlemden sonra:

• Birkaç saat, bazen birkaç gün sürebilen, adet sancısına benzer kramp ve karın ağrısı olabilir. NHS'e göre parasetamol, ibuprofen ya da her zaman kullandığınız adet ağrısı ilacı yardımcı olabilir.
• Bir haftaya kadar lekelenme ya da açık kırmızı kanama görülebilir. NHS ve RCOG bu dönemde tampon yerine ped kullanılmasını önerir.
• Kanama ve ağrı geçene kadar egzersize ve cinsel ilişkiye ara verilmesi önerilir. RCOG'a göre her zamanki gibi duş alabilirsiniz.
• RCOG'a göre kadınların çoğu aynı gün olağan etkinliklerine dönebileceğini hisseder.

RCOG'a göre sorun bulunmadıysa ek bir kontrol randevusu gerekmeyebilir. Biyopsi alındıysa sonuçlar çıktığında sizinle iletişime geçilir ve hekiminiz gerekebilecek tedaviyi sizinle konuşur. Sonuçları nasıl ve ne zaman öğreneceğinizi merkezinize sorabilirsiniz. Genel anestezi ya da sedasyon uygulandıysa NHS'e göre eve kendiniz araç kullanarak dönmemelisiniz.

Olası riskler

NHS'e göre histeroskopilerin çoğu hızlı ve güvenlidir; ancak her girişimde olduğu gibi küçük de olsa sorun çıkma olasılığı vardır. RCOG ve NHS'in saydığı riskler şunlardır:

• Ağrı: RCOG'a göre işlem sırasında ya da sonrasında ağrı sıktır; bazı kadınlarda şiddetli olabilir.
• Bulantı ve baygınlık: RCOG'a göre az sayıda kadında görülür ve genellikle çabuk geçer.
• Kanama: RCOG'a göre genellikle çok hafiftir, adetten azdır ve birkaç gün ile bir hafta içinde durur.
• Enfeksiyon: RCOG'a göre 100 kadında 3'ten az görülür; kötü kokulu akıntı, ateş ya da şiddetli karın ağrısıyla kendini gösterebilir. NHS'e göre antibiyotikle tedavi edilebilir.
• Rahim duvarında delinme (perforasyon): RCOG'a göre tanısal işlemlerde 200 kişide 1'den az görülür; aynı anda polip ya da miyom alınıyorsa biraz daha sıktır ve nadiren çevre organlara zarar verebilir. Bir gece hastanede kalmayı gerektirebilir; RCOG'a göre genellikle ek tedavi gerekmez, ancak bazen deliği ya da çevre organlardaki hasarı onarmak için ameliyat gerekebilir.
• İşlemin tamamlanamaması: RCOG'a göre rahim ağzı sıkıca kapalı ya da yara dokusu nedeniyle daralmışsa histeroskop rahme ilerletilemeyebilir; bu durumda hekiminiz başka seçenekleri sizinle konuşur.