Kısaca
Rahim içi araç (RİA), halk arasındaki adıyla spiral, rahmin içine yerleştirilen küçük, T biçiminde bir doğum kontrol aracıdır. Bakırlı ve hormonlu olmak üzere iki ana türü vardır. MedlinePlus'a göre türüne göre 3 ila 10 yıl boyunca gebelikten korur. NHS'e göre bakırlı spiral yüzde 99'un üzerinde etkilidir, takıldığı anda koruma sağlar ve çıkarıldığında doğurganlık hemen eski düzeyine döner. Takılması birkaç dakika sürer; sonrasında birkaç gün adet sancısına benzer kramp ve lekelenme olabilir. Spiral cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korumaz.
Rahim içi araç nedir?
MedlinePlus rahim içi aracı, doğum kontrolü için rahme yerleştirilen küçük, plastik, T biçiminde bir araç olarak tanımlar. Araç, bir sağlık profesyoneli tarafından muayenehane ya da poliklinik koşullarında takılır. Ucunda, rahim ağzından vajinaya doğru uzanan iki ince ip bulunur; bu ipler aracın yerinde olup olmadığını kontrol etmeye ve gerektiğinde çıkarmaya yarar.
Rahim içi araçlar, uzun etkili ve geri dönüşümlü doğum kontrol yöntemleri arasında yer alır. Bir kez takıldıktan sonra her gün ya da her ilişkide yöntemi düşünmek gerekmez. Doğum kontrol yöntemlerinin genel karşılaştırması için Doğum kontrolü danışmanlığı yazımıza bakabilirsiniz.
Türleri
Bakırlı spiral
NHS'e göre bakırlı spiral hormon içermez ve rahme bakır salarak gebeliği önler. Türüne göre 5 ya da 10 yıl etkili kalır ve takıldığı andan itibaren çalışmaya başlar. NHS'in saydığı avantajları şunlardır:
- Hormon içermemesi
- Uzun süreli koruma sağlaması
- Emzirme döneminde güvenle kullanılabilmesi
- Çıkarıldığında doğurganlığın hemen eski düzeyine dönmesi
- Acil korunma yöntemi olarak da kullanılabilmesi
Hormonlu spiral
MedlinePlus'a göre hormonlu rahim içi araçlar her gün rahme düşük miktarda hormon salar. Bu hormon adet kanamasının miktarını azaltabilir ve rahim iç zarı kanserine karşı koruyucu etki gösterir. Hormonlu spiraller, yoğun adet kanaması yaşayan kadınlar için de seçenekler arasında değerlendirilebilir. Hormonun büyük kısmı rahim içinde etki gösterir.
Hangi türün sizin için uygun olduğu; adet düzeniniz, sağlık durumunuz, hormon kullanmak isteyip istemediğiniz ve ne kadar süreyle korunmak istediğiniz göz önüne alınarak belirlenir.
Kimler kullanabilir?
NHS, spiralin herkes için uygun olmadığını belirtir. MedlinePlus'a göre vajina, rahim ağzı ya da rahimde enfeksiyon varsa spiral takılmamalıdır. Gebelik olasılığı, açıklanamayan vajinal kanama ya da rahmin yapısıyla ilgili bazı durumlar da değerlendirmeyi etkiler. Bu nedenle spiral takılmadan önce muayene ve gerekli testler yapılır.
Spiral, daha önce doğum yapmamış kadınlar dahil pek çok kişide kullanılabilir. Size uygun olup olmadığına muayene sonrasında hekiminizle birlikte karar verirsiniz. Kullandığınız ilaçları, bilinen hastalıklarınızı ve daha önce yaşadığınız jinekolojik sorunları görüşmede paylaşmanız, doğru türün seçilmesine yardımcı olur.
Takılmadan önce
NHS'e göre takılmadan önce şunlar yapılabilir:
- Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon testi: Enfeksiyon varsa spiral takılmadan önce tedavi edilmelidir.
- Gebelik testi: Gebelik olmadığından emin olunur.
- Ağrı kesici: NHS, takılmadan yaklaşık bir saat önce parasetamol ya da ibuprofen gibi bir ağrı kesici alınabileceğini belirtir. Size uygun ilaç için eczacınıza ya da hekiminize danışın.
Görüşmede şu soruları sormanız karar vermenizi kolaylaştırabilir:
- Benim için bakırlı mı, hormonlu mu spiral daha uygun?
- Spiral adet düzenimi ve kanama miktarımı nasıl etkileyebilir?
- Ne kadar süre etkili kalacak, ne zaman değiştirilmesi gerekecek?
- Takıldıktan sonra ne zaman kontrole gelmeliyim?
- Hangi belirtilerde hemen başvurmalıyım?
MedlinePlus'a göre spiral çoğu zaman adet kanaması sırasında takılır; bu dönemde rahim ağzı biraz daha açık olabilir ve gebelik olmadığından emin olmak kolaylaşır. Ancak takılma zamanı kişiye göre farklı planlanabilir.
Spiral nasıl takılır?
NHS'e göre işlem şu şekilde ilerler:
- Muayene masasına uzanırsınız.
- Vajinaya spekulum yerleştirilerek rahim ağzı görünür hâle getirilir.
- Rahmin boyu ve konumu değerlendirilir.
- Spiral, ince bir tüp içinde rahim ağzından geçirilerek rahme yerleştirilir.
- İpler uygun uzunlukta kesilir.
NHS'e göre takılma işlemi yaklaşık 5–10 dakika sürer; ancak görüşme ve hazırlıkla birlikte randevu için en az 30 dakika ayırmanız önerilir. NHS, çoğu kişinin takılma sırasında bir miktar rahatsızlık hissettiğini belirtir. MedlinePlus'a göre takılma sırasında ve sonrasında kramp, ağrı ve baş dönmesi görülebilir. Ağrı arttığında sağlık ekibine söyleyebilir, ara verilmesini isteyebilirsiniz.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Takıldıktan sonra
İlk günler
- NHS'e göre birkaç gün süren, adet sancısına benzer ağrı ve hafif lekelenme olabilir.
- MedlinePlus'a göre bazı kişilerde sırt ağrısı ve kramplar 1–2 gün, bazen daha uzun sürebilir.
- Ağrı kesiciler bu dönemde rahatlatıcı olabilir.
İplerin kontrolü
NHS'e göre spiralin iki ince, yumuşak ipi vardır ve aracın yerinde olduğunu anlamak için bu ipleri her ay kontrol etmeyi öğrenmeniz önerilir. Temiz ellerle parmağınızı vajinaya yerleştirip rahim ağzına doğru ilerlettiğinizde ipleri hissedebilirsiniz. İpler hissedilmiyorsa, normalden daha uzun hissediliyorsa ya da spiralin sert ucunu hissediyorsanız, NHS hemen bir sağlık kuruluşuna başvurmanızı önerir; bu durumda acil korunmaya ihtiyacınız olabilir. İpleri görülemeyen spirallerin yeri ultrasonla belirlenebilir; bkz. Jinekolojik ultrason
Kontroller
Takıldıktan bir süre sonra kontrol muayenesi önerilebilir. Spiralin türünü, takıldığı tarihi ve değiştirilmesi gereken tarihi not etmeniz, takibi kolaylaştırır. Bu bilgiler, ileride farklı bir sağlık kuruluşuna başvurduğunuzda ya da başka bir nedenle muayene olduğunuzda da işinize yarar. Rahim ağzı taraması gibi rutin kontrolleriniz spiral takılıyken de olağan şekilde yapılabilir.
Yan etkiler ve olası riskler
MedlinePlus ve NHS'in sözünü ettiği başlıca yan etki ve riskler şunlardır:
- Adet değişiklikleri: Takılmadan sonraki dönemde lekelenme ve kramplar görülebilir. MedlinePlus'a göre hormonlu spiraller adet kanamasını azaltabilir.
- Gebelik olasılığı: Spiral oldukça etkilidir ama gebelik olasılığı sıfır değildir. MedlinePlus'a göre spiral takılıyken gebelik oluşursa dış gebelik riski daha yüksektir; bkz. Dış gebelik
- Rahim duvarının delinmesi: MedlinePlus'a göre nadiren spiral rahim duvarını delebilir ve çıkarılması için cerrahi gerekebilir.
- Spiralin yerinden çıkması: İplerin kontrol edilmesi bu nedenle önemlidir.
- Enfeksiyon: NHS spiral ile ilgili riskler arasında enfeksiyonu da sayar; takılma öncesi enfeksiyon taraması bu yüzden yapılır.
NHS'e göre spiral cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korumaz; bu nedenle enfeksiyon riski olan durumlarda prezervatif kullanılması önerilir.
Acil korunma olarak spiral
NHS'e göre bakırlı spiral acil korunma yöntemi olarak da kullanılabilir. MedlinePlus'a göre korunmasız ilişkiden sonraki 5 gün içinde takıldığında gebeliği önleyebilir. Bu durumda spiral yerinde bırakılarak düzenli doğum kontrol yöntemi olarak kullanılmaya devam edilebilir.
Spiral çıkarma ve gebelik
Spiral, bir sağlık profesyoneli tarafından iplerinden tutularak nazikçe çekilerek çıkarılır; bu işlem genellikle takılmaktan daha kısa sürer. NHS'e göre spiral çıkarıldıktan hemen sonra gebe kalınabilir. Gebelik istemiyorsanız ve spiralinizi değiştirmeyecekseniz, NHS çıkarılmadan önceki 7 gün boyunca prezervatif kullanmanızı ya da ilişkiden kaçınmanızı önerir. Süresi dolan spiral, aynı seansta yenisiyle değiştirilebilir. Spiralinizi kendiniz çıkarmaya çalışmayın.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hekiminize ya da sağlık kuruluşuna başvurun (NHS ve MedlinePlus):
- Spiralin iplerini hissedemiyorsanız ya da ipler normalden uzun geliyorsa
- Spiralin sert ucunu hissediyorsanız
- Ateş, titreme ya da grip benzeri belirtiler varsa
- Kötü kokulu ya da alışılmadık vajinal akıntı varsa
- Geçmeyen kasık ağrısı, kramp ya da ilişki sırasında ağrı varsa
- Alışılmadık ya da uzun süren kanama varsa
- Adetiniz gecikmişse ya da gebelikten şüpheleniyorsanız
Beklemeden 112'yi arayın veya acil servise başvurun:
- Şiddetli karın ağrısı, özellikle tek tarafta ve omuz ucu ağrısıyla birlikte
- Bayılma, baş dönmesi ya da hızlı nabız
- Yüksek ateşle birlikte şiddetli kasık ağrısı
- Çok yoğun vajinal kanama
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Spiral takılması acıtır mı?
NHS'e göre çoğu kişi takılma sırasında bir miktar rahatsızlık hisseder. İşlemden bir saat önce ağrı kesici almak yardımcı olabilir. İşlem birkaç dakika sürer.
Spiral ne kadar süre etkili kalır?
MedlinePlus'a göre türüne göre 3 ila 10 yıl etkilidir. NHS'e göre bakırlı spiral 5 ya da 10 yıl etkili kalır.
Spiral çıkarılınca hemen gebe kalınır mı?
NHS'e göre spiral çıkarıldıktan hemen sonra doğurganlık eski düzeyine döner ve gebe kalınabilir.
Spiral kilo aldırır mı?
Bakırlı spiral hormon içermez. Hormonlu spiralle ilgili endişeleriniz varsa hekiminizle konuşun; yöntem seçerken yan etki beklentileriniz de değerlendirilir.
Doğum yapmamış kadınlar spiral kullanabilir mi?
Pek çok durumda kullanılabilir. Size uygun olup olmadığına muayene ve değerlendirme sonrasında hekiminizle birlikte karar verilir.
Spiral cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korur mu?
Hayır. NHS'e göre spiral cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korumaz; bunun için prezervatif kullanılmalıdır.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
