Dışkıda kan ve sindirim sistemi kanaması: nedenleri

Sindirim sistemi kanaması nedir?

NIDDK, sindirim sistemi kanamasını sindirim kanalında başlayan her türlü kanama olarak tanımlar ve bunun bir hastalık değil, bir hastalığın belirtisi ya da komplikasyonu olduğunu vurgular. Kanama ani ve yoğun (akut) olabileceği gibi, uzun süre devam eden ve çoğu zaman gözle fark edilmeyen (kronik) bir kanama da olabilir.

Hekimler kanamayı kaynağına göre ikiye ayırır:

• Üst sindirim sistemi kanaması: Yemek borusu, mide ve on iki parmak bağırsağından (duodenum) kaynaklanır.
• Alt sindirim sistemi kanaması: İnce bağırsağın son kısmı, kalın bağırsak, rektum ve makattan kaynaklanır.

Kanamanın rengi ne anlatır?

Kanın rengi, kaynağı hakkında önemli bir ipucu verir; ancak tek başına tanı koydurmaz.

Parlak kırmızı kan

Tuvalet kâğıdında, klozette ya da dışkının üzerinde görülen parlak kırmızı kan çoğunlukla kalın bağırsağın son bölümü, rektum veya makattan gelir. NHS'e göre sık nedenleri şunlardır:

• Hemoroit (basur): Kaşıntı, makatta şişlik veya kitle ve ağrıyla birlikte olabilir. Bkz. hemoroid nedir.
• Anal fissür (makat çatlağı): Dışkılama sırasında keskin ağrı tipiktir. Bkz. anal fissür.
• Kan sulandırıcı ilaçlar: Kanama eğilimini artırabilir.

Koyu kırmızı veya dışkıya karışmış kan

NHS'e göre dışkıyla karışmış kan; bağırsak polipleri ya da bağırsak kanserinin erken belirtisi olabilir. Mukuslu (sümüksü) ve kanlı ishal ise mide-bağırsak enfeksiyonu (gastroenterit) veya Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi iltihabi bağırsak hastalıklarını düşündürür.

Siyah ve katran gibi dışkı

MedlinePlus'a göre siyah, yapışkan ve katran kıvamında dışkı genellikle yemek borusu, mide veya ince bağırsağın ilk bölümü gibi sindirim sisteminin üst kısmındaki bir kanamaya işaret eder. NHS, mide ülserini bu tür kanamanın nedenleri arasında sayar.

Siyah dışkı her zaman kanama değildir

MedlinePlus, bazı yiyecek ve maddelerin kanama olmadan da dışkıyı siyahlaştırabileceğini belirtir: meyan kökü, yaban mersini, kan içeren bazı et ürünleri, demir ilaçları, aktif kömür ve bizmut içeren ilaçlar. Hekim, dışkıda gerçekten kan olup olmadığını basit bir testle kontrol edebilir. Siyah dışkının nedeninden emin değilseniz, özellikle halsizlik veya baş dönmesi eşlik ediyorsa, hekime başvurun.

Kan kusma

NIDDK'ye göre kusmukta parlak kırmızı kan görülmesi ya da kusmuğun kahve telvesine benzemesi, üst sindirim sistemi kanamasının belirtisidir ve acil değerlendirme gerektirir.

Sindirim sistemi kanamasının nedenleri

NIDDK'nin saydığı başlıca nedenler şunlardır.

Üst sindirim sistemi kanaması

• Peptik ülser: Mide veya on iki parmak bağırsağında açık yara; çoğunlukla H. pylori enfeksiyonu veya iltihap giderici ağrı kesicilerle ilişkilidir. Bkz. mide ülseri (peptik ülser).
• Gastrit: Mide iç yüzeyinin iltihabı. Bkz. gastrit nedir.
• Yemek borusu iltihabı (özofajit): Çoğu zaman reflüyle ilişkilidir.
• Varisler: Karaciğer hastalığına bağlı olarak yemek borusu veya midede genişlemiş toplardamarlar.
• Mallory-Weiss yırtığı: Şiddetli kusma sonrası yemek borusunda oluşan yırtık.
• Tümörler

Alt sindirim sistemi kanaması

• Divertikül hastalığı: Kalın bağırsak duvarındaki küçük keseciklerden kanama
• Hemoroit ve anal fissür
• Polipler ve kalın bağırsak ya da rektum kanseri
• Kolit: Bağırsağın iltihaplanması; iltihabi bağırsak hastalıkları veya bağırsağa giden kan akımının azalması gibi nedenlerle

Kalın bağırsak kanserinin belirtileri ve tarama hakkında bilgi için kalın bağırsak kanseri belirtileri yazımıza bakabilirsiniz.

Gizli (kronik) kanama ve kansızlık

Her kanama gözle görülmez. NIDDK, kronik kanamanın dışkıda çok az kana ya da hiç görülmeyen gizli kanamaya yol açabileceğini ve zamanla kansızlığa (anemi) neden olabileceğini belirtir. Kansızlığın belirtileri yorgunluk, solukluk ve nefes darlığıdır.

Açıklanamayan demir eksikliği kansızlığı olan kişilerde hekim, sindirim sisteminde gizli bir kanama olup olmadığını araştırabilir. Dışkıda gizli kan testi bu amaçla kullanılan basit bir yöntemdir; ayrıntılar için dışkıda gizli kan testi nedir ve demir eksikliği anemisi belirtileri yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kanama fark ettiğinizde ne yapmalı?

Dışkıda veya tuvalet kâğıdında kan görmek çoğu kişiyi endişelendirir. Aşağıdaki adımlar, durumu doğru değerlendirmenize ve hekime doğru bilgi vermenize yardımcı olur:

• Önce genel durumunuzu değerlendirin: Baş dönmesi, bayılma hissi, çarpıntı, soğuk terleme veya nefes darlığı varsa ya da kanama durmuyorsa beklemeyin, 112'yi arayın.
• Kanamanın özelliklerini not edin: Rengi (parlak kırmızı, koyu kırmızı, siyah), miktarı, dışkının üzerinde mi yoksa dışkıyla karışık mı olduğu ve ne zamandır sürdüğü.
• Eşlik eden belirtileri not edin: Karın ağrısı, makatta ağrı veya kaşıntı, ishal ya da kabızlık, kilo kaybı, yorgunluk.
• İlaçlarınızı listeleyin: Kan sulandırıcılar, ağrı kesiciler, demir ilaçları ve bizmut içeren ilaçlar hem kanamayı hem de dışkı rengini etkileyebilir. İlaçlarınızı hekime danışmadan bırakmayın.
• Son günlerde ne yediğinizi düşünün: Bazı yiyecekler dışkı rengini değiştirebilir.

Bu bilgiler, hekimin kanamanın kaynağına yönelik doğru incelemeyi seçmesini kolaylaştırır.

Kanamanın kaynağı nasıl bulunur?

Hekim önce şikâyetlerinizi, kullandığınız ilaçları (özellikle kan sulandırıcılar ve ağrı kesiciler), geçirdiğiniz hastalıkları ve beslenmenizi sorar; muayene yapar. MedlinePlus, hekimin ilaç kullanımı, yakın zamanda yaşanan yaralanmalar, beslenme ve belirtilerin sıklığı hakkında sorular soracağını belirtir. NIDDK'ye göre kullanılabilecek testler şunlardır:

• Kan testleri: Kanamanın ne kadar ciddi olduğunu ve kansızlık olup olmadığını gösterir.
• Dışkı testleri: Gizli kanamayı saptayabilir.
• Üst sindirim sistemi endoskopisi: Kameralı esnek bir tüple yemek borusu, mide ve on iki parmak bağırsağı incelenir. Bkz. endoskopi nedir.
• Kolonoskopi: Rektum ve kalın bağırsağın tamamı incelenir. Bkz. kolonoskopi nedir.
• Kapsül endoskopi ve enteroskopi: Diğer yöntemlerle bakılamayan ince bağırsağı incelemek için kullanılır; kapsül endoskopide içinde küçük bir kamera bulunan bir kapsül yutulur.
• Bilgisayarlı tomografi ve anjiyografi: Kanayan damarı göstermek için kullanılır; anjiyografi bazı durumlarda kanamayı durdurmak için de kullanılabilir.
• Radyonüklid tarama: Az miktarda radyoaktif madde verildikten sonra özel bir kamerayla kanama yeri belirlenir.

Tedavi nasıl yapılır?

Tedavi, kanamanın yerine, şiddetine ve nedenine göre planlanır. NIDDK'ye göre hekimler sindirim sistemi kanamasını sıklıkla endoskopi veya anjiyografi sırasında yapılan işlemlerle durdurur; gerektiğinde ilaç tedavisi ve cerrahi de kullanılır.

Kanamanın nedeni de tedavi edilir: örneğin ülserde mide asidini azaltan ilaçlar ve H. pylori tedavisi, hemoroit veya fissürde dışkıyı yumuşatan önlemler ve gerekirse girişimsel tedaviler, poliplerde kolonoskopi sırasında polipin çıkarılması uygulanabilir. Ciddi kanamalar hastanede, yakın izlem altında tedavi edilir.