Kısaca
Hemoroid (halk arasında basur), makat bölgesindeki ve rektumun alt kısmındaki damarların şişmesi ve genişlemesiyle oluşan bir durumdur. En sık belirtileri dışkılama sonrasında görülen parlak kırmızı kanama, kaşıntı, makatta şişlik ve ağrıdır. Kabızlık, ıkınma, uzun süre tuvalette oturma, gebelik ve ileri yaş başlıca risk etkenleridir. Hemoroidlerin çoğu lifli beslenme, yeterli sıvı alımı ve basit önlemlerle birkaç gün içinde rahatlar. Makattan kanamanın başka nedenleri de olabileceği için, özellikle uzun süren veya tekrarlayan kanamada hekime başvurmak önemlidir.
Hemoroid nedir?
Makatta (anüs) ve rektumun son bölümünde, dışkı kontrolüne yardımcı olan ve damarlardan zengin yastıkçıklar bulunur. Bu yapılar herkeste vardır. Damarlar üzerindeki basınç arttığında bu yastıkçıklar şişer, genişler ve iltihaplanır; bu duruma hemoroid denir.
Hemoroidler bezelye büyüklüğünden üzüm tanesi büyüklüğüne kadar değişen, pembe veya mor renkli şişlikler şeklinde olabilir. Çok yaygın bir sorundur ve özellikle orta yaş ile sonrasında sık görülür. Hemoroid tehlikeli bir hastalık değildir; ancak belirtileri günlük yaşamı oldukça rahatsız edebilir.
Hemoroid türleri
- İç hemoroid: Rektumun alt kısmında, makatın iç tarafında oluşur. Bu bölgede ağrı algısı az olduğu için çoğu zaman ağrı yapmaz; en sık belirtisi dışkılama sırasında veya sonrasında görülen parlak kırmızı kanamadır. Bazen dışarı doğru sarkabilir (prolapsus); sarkan hemoroid ağrı ve rahatsızlığa yol açabilir.
- Dış hemoroid: Makatın çevresinde, deri altında oluşur. Kaşıntıya, oturunca artan ağrıya ve ele gelen hassas şişliğe yol açabilir. İçinde pıhtı oluştuğunda (tromboze hemoroid) aniden başlayan şiddetli ağrı ve sert, mor renkli bir şişlik görülebilir.
Hemoroid belirtileri nelerdir?
- Dışkılamadan sonra tuvalet kâğıdında, dışkının üzerinde veya klozette parlak kırmızı kan
- Makat çevresinde kaşıntı
- Tuvaletten sonra bile bağırsağın tam boşalmadığı hissi
- İç çamaşırında veya tuvalet kâğıdında mukus (sümüksü akıntı)
- Makat çevresinde ele gelen şişlik veya şişlikler
- Makatta ağrı, özellikle otururken
- Makat çevresinde tahriş ve hassasiyet
Bazı kişilerde hemoroid hiçbir belirti vermez. Belirtilerin şiddeti genellikle kabızlık dönemlerinde artar.
Hemoroid neden olur?
Hemoroidin tam nedeni bilinmemekle birlikte, makat bölgesindeki damarlar üzerindeki basıncı artıran durumların rol oynadığı düşünülür:
- Kabızlık ve ıkınma: En önemli etkenlerdendir. Sert dışkıyı çıkarmak için ıkınmak damarlar üzerindeki basıncı artırır.
- Uzun süre tuvalette oturmak: Telefonla vakit geçirmek gibi alışkanlıklar damarlara binen yükü artırabilir.
- Uzun süreli ishal
- Lif açısından fakir beslenme ve yetersiz sıvı alımı
- Gebelik: Büyüyen rahmin baskısı ve hormonal değişiklikler nedeniyle gebelikte hemoroid sık görülür.
- İleri yaş: Yaşla birlikte damarları destekleyen dokular zayıflar.
- Ağır kaldırmak: Sık ve ağır yük kaldırmak karın içi basıncı artırır.
- Fazla kilo
Hemoroid nasıl teşhis edilir?
Hekim önce şikâyetlerinizi, dışkılama alışkanlıklarınızı ve kanamanın özelliklerini sorar. Ardından makat bölgesini muayene eder. Dış hemoroidler çoğu zaman gözle görülebilir. İç hemoroidleri değerlendirmek için eldivenli parmakla rektal muayene yapılabilir veya makatın içi, anoskop adı verilen kısa ve ışıklı bir aletle incelenebilir.
Makattan kanama yalnızca hemoroide bağlı olmayabilir. Kanamanın başka nedenlerini, özellikle kalın bağırsak polipleri ve kanserini dışlamak için hekim; yaşınıza, ailenizdeki hastalıklara ve eşlik eden belirtilere göre kolonoskopi gibi ek incelemeler isteyebilir. Bu nedenle makattan kanamayı "nasılsa basurdur" diyerek geçiştirmemek gerekir.
Bu konuda
Hemoroid konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Hemoroidde evde neler yapılabilir?
Hemoroidlerin büyük kısmı basit önlemlerle birkaç gün içinde rahatlar.
Yapılması önerilenler
- Bol sıvı için ve lifli beslenin: Sebze, meyve, baklagiller ve tam tahıllar dışkıyı yumuşatarak ıkınma ihtiyacını azaltır. Lif miktarını birden değil, yavaş yavaş artırmak gaz ve şişkinliği önler.
- Ilık su banyosu: Makat bölgesini birkaç dakika ılık suda tutmak (oturma banyosu) kaşıntı, ağrı ve kas spazmını hafifletebilir.
- Soğuk uygulama: Havluya sarılmış buz torbası şişlik ve ağrıyı azaltabilir.
- Bölgeyi nazikçe temizleyin: Tuvaletten sonra nemli ve kokusuz mendil ya da su kullanın; bölgeyi ovuşturmak yerine hafifçe tamponlayarak kurulayın.
- Kafein ve alkolü azaltın: Bu içecekler bazı kişilerde dışkıyı sertleştirebilir.
- Ağrı için: Eczacınızın önerdiği basit bir ağrı kesici kullanılabilir.
Kaçınılması gerekenler
- Dışkılama ihtiyacını ertelemek
- Tuvalette ıkınmak ve uzun süre oturmak
- Kabızlığı artırabilen bazı güçlü ağrı kesicileri hekime danışmadan kullanmak
- Kanama varken kanamayı artırabilecek iltihap giderici ağrı kesicileri kendi başınıza kullanmak
Hemoroid nasıl tedavi edilir?
İlaç tedavisi
Eczacınız veya hekiminiz şu ürünleri önerebilir:
- Makat bölgesine uygulanan kremler, merhemler veya fitiller; ağrı, kaşıntı ve şişliği hafifletmeye yardımcı olur
- Dışkıyı yumuşatan ilaçlar veya lif takviyeleri; kabızlığı önleyerek ıkınmayı azaltır
Kortizon içeren kremlerin uzun süre kullanılması deride incelmeye yol açabileceği için kullanım süresine dikkat edilmelidir.
Hastanede uygulanan işlemler
Evdeki önlemlere rağmen geçmeyen veya sık tekrarlayan hemoroidlerde, genel cerrahi uzmanı tarafından şu işlemlerden biri önerilebilir:
- Lastik bant ligasyonu: İç hemoroidin tabanına küçük bir lastik bant takılarak kan akımı kesilir; hemoroid birkaç gün içinde küçülerek düşer.
- Skleroterapi: Hemoroide ilaç enjekte edilerek büzüşmesi sağlanır.
- Isı veya ışıkla uygulanan yöntemler: Kızılötesi ışık veya elektrik akımıyla hemoroide giden kan akımı azaltılır.
Ameliyat
Büyük, dışarı sarkan veya diğer yöntemlerle düzelmeyen hemoroidlerde cerrahi tedavi gündeme gelebilir. Hemoroidlerin çıkarılması (hemoroidektomi) veya hemoroidleri besleyen damarların bağlanması gibi farklı yöntemler vardır. Hangi yöntemin uygun olduğuna, hemoroidin türü ve derecesine göre cerrah karar verir.
Hemoroidi önlemek için alışkanlıklar
Hemoroidin önlenmesi ve tekrarlamasının azaltılması büyük ölçüde bağırsak alışkanlıklarıyla ilgilidir:
- Lifli beslenmeyi günlük alışkanlık hâline getirin.
- Gün içinde yeterli su için.
- Tuvalet ihtiyacınızı ertelemeyin.
- Tuvalette telefon veya kitapla uzun süre oturmayın.
- Düzenli fiziksel aktivite yapın; hareket bağırsakların düzenli çalışmasına yardımcı olur.
- Fazla kilolarınız varsa vermeye çalışın.
- Ağır kaldırırken nefesinizi tutup ıkınmamaya dikkat edin.
Gebelikte hemoroid
Gebelikte hemoroid sık görülür ve çoğu zaman doğumdan sonra geriler. Gebelikte kullanılacak krem ve ilaçlar konusunda dikkatli olunmalı; herhangi bir ürün kullanmadan önce hekiminize veya ebenize danışmalısınız.
Hemoroid hakkında doğru bilinen yanlışlar
- "Hemoroid acı ve baharatlı yemekten olur." Baharatlı yiyecekler bazı kişilerde makattaki tahrişi ve yanmayı artırabilir; ancak hemoroidin asıl nedeni damarlara binen basınçtır. Kabızlık ve ıkınma çok daha önemli etkenlerdir.
- "Soğuk zeminde oturmak basur yapar." Bu yaygın inanışı destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur.
- "Kanama varsa mutlaka ameliyat gerekir." Kanayan hemoroidlerin çoğu beslenme değişiklikleri, ilaçlar veya ameliyat dışı küçük işlemlerle tedavi edilebilir. Ameliyat, seçilmiş durumlarda gündeme gelir.
- "Bir kez tedavi olunca hemoroid bir daha çıkmaz." Tedaviden sonra da kabızlık ve ıkınma sürerse hemoroidler tekrarlayabilir. Bağırsak alışkanlıklarını düzenlemek uzun vadede en önemli adımdır.
- "Utanılacak bir durum, kendi kendime geçer." Hemoroid çok yaygın bir sorundur ve hekimler bu konuda sık sık hasta görür. Kanamanın başka nedenlerinin dışlanması için muayene olmaktan çekinmeyin.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Aşağıdaki durumlarda aile hekiminize veya genel cerrahi uzmanına başvurun:
- Evde uyguladığınız önlemlere rağmen belirtiler bir hafta içinde düzelmiyor ya da kötüleşiyorsa
- Hemoroidler sık sık tekrarlıyorsa
- Makattan ilk kez kanama oluyorsa veya kanama tekrarlıyorsa
- Dışkının renginde değişiklik, siyah ya da koyu kırmızı dışkı varsa
- Bağırsak alışkanlıklarınızda birkaç haftadır süren değişiklik (ishal, kabızlık) varsa
- Açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik veya karın ağrısı varsa
- 50 yaşın üzerindeyseniz veya ailenizde kalın bağırsak kanseri öyküsü varsa ve makattan kanama yaşıyorsanız
Makattan kanamayla birlikte yüksek ateş, titreme, genel kırgınlık veya makattan irin gelmesi varsa beklemeden hekime başvurun.
Şu durumlarda vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya acil servise başvurun:
- Durmayan ya da çok yoğun makat kanaması
- Büyük kan pıhtıları gelmesi
- Kanamayla birlikte baş dönmesi, bayılma hissi, çarpıntı veya solukluk
- Makatta çok şiddetli ağrı
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Hemoroid kendiliğinden geçer mi?
Evet, pek çok hemoroid birkaç gün içinde, özellikle kabızlık giderildiğinde kendiliğinden rahatlar. Sık tekrarlayan veya büyük hemoroidlerde ise tıbbi tedavi gerekebilir.
Makattan kanama her zaman hemoroid mi demektir?
Hayır. Makattan kanama anal fissür (makat çatlağı), bağırsak polipleri, iltihabi bağırsak hastalıkları ve kalın bağırsak kanseri gibi başka nedenlere de bağlı olabilir. Bu nedenle makattan kanama mutlaka hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Hemoroid kansere dönüşür mü?
Hayır, hemoroid kansere dönüşmez. Ancak kalın bağırsak kanseri de makattan kanamaya yol açabildiği için iki durumun birbirine karıştırılmaması önemlidir.
Hemoroid için hangi doktora gidilir?
İlk değerlendirme için aile hekimi uygundur. Hemoroid ve makat hastalıklarının tedavisinde genel cerrahi uzmanları yer alır. Kanamanın nedeninin araştırılması gerekiyorsa gastroenteroloji uzmanına da yönlendirme yapılabilir.
Hemoroidi olan biri spor yapabilir mi?
Düzenli hareket bağırsakların çalışmasını destekler ve kabızlığı önlemeye yardımcı olur. Ancak ağır ağırlık kaldırma gibi ıkınmayı artıran egzersizler belirtileri kötüleştirebilir. Ağrının yoğun olduğu dönemde yürüyüş gibi hafif aktiviteler tercih edilebilir.
Hemoroid ile anal fissür arasındaki fark nedir?
Anal fissür, makat kenarındaki deride oluşan küçük bir yırtıktır ve dışkılama sırasında ve sonrasında genellikle keskin, yanıcı bir ağrıya yol açar. Hemoroid ise genişlemiş damar yastıkçıklarıdır ve çoğu zaman ağrıdan çok kanama ve kaşıntı ile kendini gösterir. Ayırımı muayene ile hekim yapar.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
