Mide ülseri (peptik ülser) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Peptik ülser nedir?

Midemiz yiyecekleri sindirmek için güçlü bir asit üretir. Normalde mide ve bağırsak duvarını bu asitten koruyan bir mukus tabakası bulunur. Bu koruyucu tabaka zayıfladığında asit duvarı aşındırır ve bir yara oluşur. NIDDK bu yarayı "mide veya duodenum iç yüzeyindeki yara" olarak tanımlar.

Ülser oluştuğu yere göre iki adla anılır:

• Mide ülseri (gastrik ülser): Midenin iç yüzeyinde gelişir.
• On iki parmak bağırsağı ülseri (duodenal ülser): Midenin hemen devamı olan ince bağırsak başlangıcında gelişir.

Her ikisi de "peptik ülser" başlığı altında incelenir; belirtileri, nedenleri ve tedavileri büyük ölçüde benzerdir. Ülser, mide iç yüzeyinin iltihabı olan gastritten farklıdır; ancak iki durum çoğu zaman birlikte görülebilir ve aynı nedenlerden kaynaklanabilir. Gastrit hakkında bilgi için gastrit nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Mide ülseri belirtileri nelerdir?

NIDDK'ye göre en sık belirti karın ağrısıdır. Ağrı genellikle karnın üst kısmında, göbek ile göğüs kemiği arasında hissedilir; künt, yanıcı ya da gelip geçici olabilir. NHS de ağrının çoğunlukla yanma tarzında olduğunu belirtir.

Diğer belirtiler şunlardır:

• Yemek sırasında çabuk doyma veya yemekten sonra aşırı dolgunluk hissi
• Hazımsızlık ve mide yanması
• Şişkinlik ve geğirme
• Bulantı, bazen kusma

Bazı kişilerde ülser hiçbir belirti vermez ve ilk kez kanama gibi bir komplikasyonla fark edilir. Bu durum özellikle düzenli ağrı kesici kullananlarda görülebilir. Belirtiler mide ağrısı yapan başka durumlarla da karışabileceğinden, yakınmalar tek başına ülser tanısı koydurmaz. Hazımsızlık şikâyetinin olası nedenleri için hazımsızlık (dispepsi) konu sayfamıza da göz atabilirsiniz.

Ülser neden olur?

NIDDK ve NHS'e göre peptik ülserin iki ana nedeni vardır:

Helicobacter pylori enfeksiyonu

H. pylori, mide iç yüzeyine yerleşebilen bir bakteridir. Pek çok kişide sorun yaratmadan yıllarca kalabilir; ancak bazı kişilerde mide duvarının koruyucu tabakasını bozarak iltihaba ve ülsere yol açar. Bu bakterinin bulaşma yolları, testleri ve tedavisi hakkında ayrıntılı bilgiyi Helicobacter pylori nedir yazımızda bulabilirsiniz.

Ağrı kesici-iltihap giderici ilaçlar (NSAİİ)

Steroid olmayan iltihap giderici ağrı kesiciler (NSAİİ), mideyi koruyan maddelerin yapımını azaltır. Bu gruba reçetesiz satılan pek çok yaygın ağrı kesici de girer. NIDDK'ye göre bu ilaçların uzun süre, yüksek dozda ya da başka ilaçlarla birlikte kullanılması ülser riskini artırır. Hangi ağrı kesicinin bu gruba girdiğini bilmiyorsanız eczacınıza veya hekiminize sorabilirsiniz.

Diğer nedenler ve risk faktörleri

NIDDK, nadir nedenler arasında midenin aşırı asit üretmesine yol açan gastrinoma adlı tümörlerin görüldüğü Zollinger-Ellison sendromunu, bazı virüs ve mantar enfeksiyonlarını, Crohn hastalığını ve sirozu sayar. NHS'e göre sigara içmek ve ileri yaş da riski artırır.

Stres ve baharatlı yiyecekler ülser yapar mı?

Uzun yıllar ülserin stres veya baharatlı yemeklerden kaynaklandığı düşünülmüştür. NIDDK'nin listelediği nedenler arasında stres ve baharatlı yiyecekler yer almaz; ayrıca beslenmenin ülserin oluşmasında, önlenmesinde veya tedavisinde önemli bir rol oynadığının gösterilmediğini belirtir. Bununla birlikte NHS, bazı kişilerde belirli yiyeceklerin şikâyetleri artırabildiğini ve bunların azaltılmasının rahatlatabileceğini ifade eder.

Ülser nasıl anlaşılır?

Hekim önce şikâyetlerinizi, kullandığınız ilaçları (özellikle ağrı kesicileri) ve aile öykünüzü sorar, fizik muayene yapar. NIDDK'nin tarif ettiği testler şunlardır:

• H. pylori testleri: Bakterinin varlığı nefes testi (üre nefes testi), dışkı testi veya kan testiyle araştırılabilir. Nefes testinde özel işaretli üre içeren bir sıvı ya da kapsül içilir; bakteri varsa bu maddeyi parçalar ve soluk havasında ölçülebilir bir gaz oluşur.
• Üst sindirim sistemi endoskopisi: Ucunda kamera bulunan ince ve esnek bir tüple yemek borusu, mide ve on iki parmak bağırsağı doğrudan görüntülenir. Gerekirse küçük doku örnekleri (biyopsi) alınır. Endoskopi, ülseri doğrudan görmeyi ve başka hastalıkları ayırt etmeyi sağlar. İşlemle ilgili ayrıntılar için endoskopi nedir yazımıza bakabilirsiniz.
• Baryumlu grafi: Baryum adlı kireçli bir sıvı içildikten sonra röntgen filmleri çekilerek üst sindirim sistemi incelenir.
• Kan testleri: Kansızlık gibi ülser komplikasyonlarını göstermek için istenebilir.

Ülser tedavisi nasıl yapılır?

Tedavinin amacı hem yarayı iyileştirmek hem de nedeni ortadan kaldırmaktır. Tedavi planını ve ilaçları hekiminiz belirler; aşağıdakiler genel yaklaşımı anlatır.

• H. pylori'ye bağlı ülser: NIDDK'ye göre iki veya daha fazla antibiyotik, mide asidini azaltan proton pompası inhibitörü (PPI) adlı bir ilaçla birlikte kullanılır; bazı durumlarda bizmut içeren bir ilaç eklenir. Antibiyotikler bittikten en az 4 hafta sonra bakterinin temizlenip temizlenmediği yeniden test edilir. Bakteri hâlâ varsa farklı bir antibiyotik kombinasyonu denenir.
• Ağrı kesiciye bağlı ülser: Hekim, ilacın kesilmesini, başka bir ilaçla değiştirilmesini ya da dozun azaltılmasını önerebilir. İlacı kullanmaya devam etmesi gereken kişilere ek olarak mideyi koruyan asit azaltıcı bir ilaç verilebilir.
• Asit azaltıcı tedavi: NHS'e göre tedavi süresi nedene bağlı olarak bir ile sekiz hafta arasında değişebilir.

İlaçları hekiminizin önerdiği süre boyunca, şikâyetler geçse bile eksiksiz kullanmak önemlidir. Antibiyotiklerin yarım bırakılması bakterinin temizlenmemesine ve ilaçlara direnç gelişmesine yol açabilir.

NIDDK'ye göre çoğu ülser uygun ilaçlar ve nedenin tedavisiyle iyileşir. Bazı ülserler ise iyileşmeyebilir ya da tedaviden sonra tekrarlayabilir; bu durumda ek incelemeler ve nadiren cerrahi gerekebilir.

Günlük yaşamda nelere dikkat edilmeli?

NHS'in önerileri doğrultusunda şunlar şikâyetleri azaltmaya ve iyileşmeyi desteklemeye yardımcı olabilir:

• Sigarayı bırakmak
• Alkolü azaltmak veya bırakmak
• Daha az miktarda ve daha sık öğünler tüketmek
• Şikâyetlerinizi artırdığını fark ettiğiniz yiyecek ve içecekleri azaltmak
• Stresi yönetmeye çalışmak ve sağlıklı kiloyu korumak
• Ağrı kesicileri hekime danışmadan, özellikle uzun süreli ve sık kullanmamak

Mide yanması ve ekşime ağırlıklı şikâyetleriniz varsa reflü nedir yazımız da yararlı olabilir.

Ülserin komplikasyonları

NIDDK ve NHS, tedavi edilmeyen ülserin şu ciddi sorunlara yol açabileceğini belirtir:

• Kanama: Ülser bir damarı aşındırırsa kanama olur. Sinsi ve yavaş bir kanama zamanla demir eksikliği kansızlığına yol açabilir; hızlı bir kanama ise kan kusma ya da siyah, katran gibi dışkı ile kendini gösterir.
• Delinme (perforasyon): Ülser mide veya bağırsak duvarını tümüyle delerse karın zarında ağır bir iltihap (peritonit) gelişir. Bu durum acil cerrahi gerektirir.
• Tıkanma: Ülser bölgesindeki şişlik veya yara dokusu midenin çıkışını daraltarak yiyeceklerin geçişini engelleyebilir.

NHS ayrıca uzun süreli H. pylori enfeksiyonunun mide kanseri riskini artırabildiğini belirtir. Komplikasyonlar genellikle hastanede, endoskopi veya cerrahi yöntemlerle tedavi edilir.

Ülser için hangi doktora gidilir?

İlk başvuru için aile hekiminiz veya iç hastalıkları uzmanı uygundur. Endoskopi gerekiyorsa ya da tedaviye rağmen şikâyetler sürüyorsa gastroenteroloji uzmanına yönlendirilirsiniz. Delinme veya tedaviye yanıt vermeyen kanama gibi durumlarda genel cerrahi devreye girer. Ülserle ilgilenen branşlar ve doktorlar için peptik ülser konu sayfamıza bakabilirsiniz.