Crohn hastalığı nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Crohn hastalığı nedir?

Crohn hastalığı, inflamatuvar (iltihabi) bağırsak hastalıkları adı verilen grubun bir üyesidir. NIDDK'ye göre bu gruptaki diğer yaygın hastalıklar ülseratif kolit ve mikroskobik kolittir. Crohn hastalığında bağışıklık sisteminin olağan dışı tepkileri sindirim kanalında iltihaba neden olur.

Crohn hastalığını diğer iltihabi bağırsak hastalıklarından ayıran bazı özellikler vardır:

• Sindirim kanalının herhangi bir bölümünü, ağızdan anüse kadar etkileyebilir.
• NIDDK'ye göre en sık ince bağırsakla kalın bağırsağın başlangıç kısmını tutar.
• İltihap bağırsak duvarının derin katmanlarına kadar uzanabilir ve aralarda sağlam bölgeler bırakarak "atlamalı" yerleşebilir.

Crohn hastalığı, sık görülen ve bağırsakta iltihaba yol açmayan irritabl bağırsak sendromuyla karıştırılmamalıdır. Bkz. İrritabl bağırsak sendromu

Kimlerde görülür?

NHS'e göre Crohn hastalığı genellikle ergenlik ve genç erişkinlik döneminde başlar, ancak her yaşta ortaya çıkabilir. NIDDK, hastalığın en sık 20–29 yaşları arasında başladığını belirtir.

NIDDK ve NHS'in sıraladığı risk etkenleri şunlardır:

• Ailede iltihabi bağırsak hastalığı öyküsü
• Sigara kullanımı
• NHS'e göre yakın zamanda geçirilmiş mide-bağırsak enfeksiyonu
• NHS'e göre yakın zamanda apandisit ameliyatı geçirmiş olmak

Crohn hastalığı belirtileri

Belirtiler hastalığın sindirim kanalının hangi bölümünü etkilediğine ve iltihabın şiddetine göre kişiden kişiye değişir. NHS ve NIDDK'nin sıraladığı başlıca belirtiler şunlardır:

• İshal (bazen kanlı)
• Karın ağrısı ve kramplar
• Yorgunluk ve halsizlik
• Kilo kaybı ve iştahsızlık
• Bazı kişilerde kabızlık

NHS'e göre belirtiler genellikle zaman içinde gelip gider. Belirtilerin arttığı dönemlere atak (alevlenme), azaldığı ya da kaybolduğu dönemlere remisyon denir. Ataklar birkaç günden birkaç aya kadar sürebilir.

Bağırsak dışı belirtiler

NIDDK'ye göre iltihap bağırsak dışındaki organları da etkileyebilir. Eklemlerde ağrı ve şişlik (artrit), ciltte döküntüler, gözde kızarıklık ve ağrı ile karaciğer, böbrek ve akciğerlerde sorunlar görülebilir. Ağızda tekrarlayan aftlar da eşlik edebilir. Bkz. Ağızda aft neden çıkar?

Crohn hastalığı neden olur?

Crohn hastalığının nedeni tam olarak bilinmemektedir. NHS'e göre bağışıklık sisteminin yanlışlıkla bağırsağa saldırması söz konusudur ve genetik yatkınlık kısmen rol oynar. NIDDK ise genetik yatkınlık, bağışıklık sisteminin olağan dışı tepkileri ve bağırsaktaki mikroorganizma topluluğunun (mikrobiyom) birlikte etkili olduğunu belirtir.

Crohn hastalığı bulaşıcı değildir ve yanlış beslenme ya da stres tek başına hastalığa yol açmaz. Ancak sigara içmek, NHS'e göre atak riskini artırır.

Crohn hastalığı nasıl teşhis edilir?

NHS ve NIDDK, Crohn hastalığını tek başına gösteren bir test olmadığını belirtir. Tanı; yakınmaların, muayenenin ve birden fazla testin birlikte değerlendirilmesiyle konur:

• Kan testleri: Kansızlık, iltihap belirteçleri ve beslenme eksiklikleri araştırılır.
• Dışkı testleri: Bağırsakta iltihap olup olmadığını gösteren testler ve enfeksiyonların dışlanması için yapılır.
• Kolonoskopi ve endoskopi: Kalın bağırsak, ince bağırsağın son kısmı ve gerekirse mide-yemek borusu kamerayla incelenir. Bkz. Kolonoskopi nedir?
• Biyopsi: Endoskopi sırasında alınan doku örnekleri mikroskop altında incelenir.
• Görüntüleme: NHS'e göre MR, bilgisayarlı tomografi ve ultrason gibi yöntemlerle bağırsağın endoskopla ulaşılamayan bölümleri ve olası komplikasyonlar değerlendirilir.

Crohn hastalığı nasıl tedavi edilir?

NIDDK'ye göre tedavinin amaçları bağırsaktaki iltihabı azaltmak, atakları önlemek ve hastalığı sakin dönemde (remisyonda) tutmaktır. Tedavi kişiye göre planlanır.

İlaç tedavisi

NHS ve NIDDK'nin saydığı ilaç grupları şunlardır:

• Kortikosteroidler (steroidler): Ataklarda iltihabı hızla azaltmak için kullanılır.
• Aminosalisilatlar: NHS bu gruptan bazı iltihap giderici ilaçları sayar.
• Bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar (immünosüpresanlar): İltihabı uzun dönemde kontrol etmeye yardımcı olur.
• Biyolojik ilaçlar: İltihap sürecinin belirli basamaklarını hedefleyen ilaçlardır.
• Küçük moleküllü yeni ilaçlar: NIDDK'ye göre diğer tedavilere yanıt vermeyen kişilerde kullanılabilir.
• Belirtileri hafifleten ilaçlar: İshal veya ağrı gibi yakınmalar için hekimin uygun gördüğü ilaçlar.

Bu ilaçların yan etkileri ve izlem gereksinimleri farklıdır. İlaçlarınızı hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin. NHS, steroid olmayan iltihap giderici ağrı kesicilerin hekim önermedikçe kullanılmamasını öğütler.

Bağırsak dinlendirme

NIDDK'ye göre komplikasyon nedeniyle hastaneye yatırılan bazı kişilerde bağırsağın iyileşmesine fırsat tanımak için birkaç gün ile birkaç hafta arasında ağızdan beslenmeye ara verilebilir. Bu sürede sıvı besinler, beslenme tüpü veya damar yoluyla beslenme kullanılabilir.

Cerrahi

İlaç tedavisine rağmen sorun süren ya da komplikasyon gelişen kişilerde ameliyat gerekebilir. NIDDK'ye göre Crohn hastalarının yüzde 30 ile 55'inde tanıdan sonraki on yıl içinde ameliyat gerekebilir. Ameliyatta hastalıklı ince ya da kalın bağırsak bölümü çıkarılabilir; bazı durumlarda karın duvarına bir açıklık (stoma) oluşturulur. NIDDK, cerrahinin hastalığı ortadan kaldırmadığını, ancak komplikasyonları tedavi edip yakınmaları azaltabildiğini belirtir.

Olası komplikasyonlar

NHS ve NIDDK'nin sıraladığı komplikasyonlar şunlardır:

• Fistül: Bağırsak ile başka bir organ ya da cilt arasında oluşan anormal kanal
• Apse: İltihaplı bölgede irin toplanması
• Darlık (striktür) ve bağırsak tıkanması
• Anal fissür: Makatta yırtık. Bkz. Anal fissür
• Bağırsak delinmesi (perforasyon)
• Kansızlık ve vitamin eksiklikleri: Emilim bozukluğu ve kan kaybına bağlı olabilir. Bkz. Demir eksikliği anemisi belirtileri
• Kalın bağırsak kanseri riskinde artış: NHS bu riski komplikasyonlar arasında sayar. Bkz. Kalın bağırsak kanseri belirtileri ve tarama

NIDDK ayrıca Crohn hastalığı olan kişilerde stres, kaygı ve depresyonun sık görüldüğüne dikkat çeker; bu yakınmalar için de destek almak tedavinin bir parçasıdır.

Crohn hastalığı ile yaşam

NHS ve NIDDK'nin önerileri doğrultusunda:

• Dengeli beslenin: NIDDK, sağlıklı ve dengeli bir beslenmeyi önerir; emilim sorunu varsa hekim vitamin veya besin desteği önerebilir. Kendinize ağır kısıtlamalar uygulamadan önce hekiminize ya da diyetisyene danışın.
• Sigarayı bırakın: NHS'e göre sigara atak riskini artırır. Bkz. Sigarayı bırakmak için adımlar
• Belirti günlüğü tutun: NHS, belirtilerinizi ve olası tetikleyicileri not etmenizi önerir.
• Aşılarınızı konuşun: Bağışıklığı baskılayan ilaç kullananlarda NHS bazı aşıların önemini vurgular; hangi aşıların uygun olduğunu hekiminize sorun.
• Ruh sağlığınızı ihmal etmeyin: NIDDK, Crohn hastalığı olan kişilerde stres, kaygı ve depresyonun sık görüldüğünü belirtir. Kendinizi sürekli gergin, umutsuz ya da yalnız hissediyorsanız bunu hekiminizle paylaşın; psikolojik destek almak da tedavinin bir parçası olabilir.

Düzenli kontrollerin önemi

Crohn hastalığı uzun süreli bir hastalık olduğundan, belirtiler sakinleşse bile kontrollerin sürdürülmesi önemlidir. Kontrollerde ilaçların etkisi ve olası yan etkileri, kansızlık ya da vitamin eksikliği gibi sorunlar ve hastalığın seyri değerlendirilir. Atak belirtileri yeniden başladığında bir sonraki randevuyu beklemek yerine hekiminizle iletişime geçmeniz, tedavinin zamanında düzenlenmesine yardımcı olur.