Anal fissür (makat çatlağı) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Anal fissür nedir?

MedlinePlus anal fissürü, rektumun son bölümünü, yani anüsü döşeyen ince ve nemli dokudaki küçük bir yarık ya da yırtık olarak tanımlar. Makatı çevreleyen ve açılıp kapanmasını sağlayan bir kas halkası (anal sfinkter) bulunur. Yırtık oluştuğunda bu kas kasılarak ağrıya ve bölgedeki kan akışının azalmasına yol açabilir; bu da iyileşmeyi yavaşlatır.

Fissürler süresine göre ikiye ayrılır:

• Akut (yeni) fissür: Kısa süre önce oluşmuş, çoğu zaman kendiliğinden ya da basit önlemlerle iyileşen yırtıktır.
• Kronik fissür: Uzun süredir devam eden ve iyileşmeyen fissürdür. Cleveland Clinic, sekiz haftadan uzun süren fissürü kronik olarak tanımlar.

Kimlerde görülür?

NHS'e göre anal fissür en sık 15–40 yaş arasındaki kişilerde ve küçük çocuklarda görülür. MedlinePlus, fissürlerin bebeklerde çok yaygın olduğunu, ancak her yaşta ortaya çıkabileceğini, kadın ve erkekleri eşit oranda etkilediğini ve doğum sonrası dönemdeki kadınlarda sık görüldüğünü belirtir. Cleveland Clinic de anal fissür yaşayan kişilerin yaklaşık yarısında sorunun 40 yaşından önce ortaya çıktığını not eder. Crohn hastalığı olan kişilerde de fissür daha sık görülür.

Anal fissür yaygın bir sorundur ve çoğu zaman ciddi bir hastalığa işaret etmez. Ancak utanma ya da çekinme nedeniyle hekime başvurmayı geciktirmek, hem ağrının uzamasına hem de kanamanın başka nedenlerinin gözden kaçmasına yol açabilir. Muayene kısa sürer ve doğru tanı, uygun tedaviyi seçmenin ilk adımıdır.

Anal fissür belirtileri nelerdir?

NHS'in saydığı başlıca belirtiler şunlardır:

• Dışkılama sırasında şiddetli ve keskin ağrı
• Dışkılamadan sonra birkaç saat sürebilen yanıcı ağrı
• Dışkılamadan sonra tuvalette ya da tuvalet kâğıdında parlak kırmızı kan

MedlinePlus, kanın genellikle dışkının dış yüzeyinde ya da tuvalet kâğıdında görüldüğünü belirtir. Bazı kişiler makat çevresinde gözle görülebilen bir çatlak, kaşıntı veya küçük bir şişlik fark edebilir. Ağrı nedeniyle dışkılamaktan kaçınmak, dışkının daha da sertleşmesine ve bir kısır döngüye yol açabilir.

Anal fissür neden olur?

MedlinePlus'a göre yetişkinlerde en sık neden iri ve sert dışkı çıkarmak ya da uzun süre ishal olmaktır. Bölgeye giden kan akışının azalması ve makat kaslarının aşırı gergin olması da fissür gelişimine katkıda bulunur.

NHS ve Cleveland Clinic'in saydığı risk etkenleri şunlardır:

• Kabızlık ve dışkılama sırasında ıkınma (çocuklarda özellikle sık)
• Sık ya da uzun süren ishal
• Gebelik ve normal doğum
• Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi iltihabi bağırsak hastalıkları
• Frengi veya uçuk (herpes) gibi bazı cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar

Basit önlemlere yanıt vermeyen veya tekrarlayan fissürlerde hekim, iltihabi bağırsak hastalığı ya da enfeksiyon gibi altta yatan bir nedeni araştırabilir.

Anal fissür mü, hemoroid mi?

Anal fissür ve hemoroid (basur) benzer şikâyetlere yol açabildiği için sık karıştırılır. Her ikisinde de makattan parlak kırmızı kanama görülebilir. Cleveland Clinic'e göre makat ağrısının daha sık nedeni hemoroitten çok anal fissürdür.

Genel olarak fissürde dışkılama sırasında keskin, kesici bir ağrı ve sonrasında süren yanma ön plandadır. Hemoroitte ise NHS'e göre kaşıntı ve makatta şişlik ya da kitle daha belirgindir. Ancak bu ayrım her zaman kolay değildir ve iki durum birlikte de bulunabilir. Hemoroit hakkında ayrıntılı bilgi için hemoroid nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Anal fissür nasıl teşhis edilir?

Tanı çoğu zaman şikâyetlerin dinlenmesi ve makat bölgesinin muayenesiyle konur. Fissür genellikle dışarıdan nazikçe bakıldığında görülebilir.

MedlinePlus'a göre gerekirse şu incelemeler yapılabilir:

• Anoskopi: Kısa bir tüple makat kanalının içine bakılması
• Sigmoidoskopi veya kolonoskopi: Kalın bağırsağın son bölümünün ya da tamamının kamerayla incelenmesi
• Biyopsi: Gerekli durumlarda doku örneği alınması

Özellikle ileri yaştaysanız, kanama dışkıya karışıyorsa, bağırsak alışkanlığınız değiştiyse ya da kilo kaybınız varsa, hekim kanamanın başka nedenlerini dışlamak için kolonoskopi önerebilir. Kolonoskopi hakkında bilgi için kolonoskopi nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Anal fissür nasıl geçer? Evde bakım

NHS'e göre fissürlerin çoğu kendiliğinden iyileşir. İyileşmeyi desteklemek ve yeni yırtıkları önlemek için temel amaç dışkıyı yumuşak tutmak ve bölgeyi rahatlatmaktır. NHS ve MedlinePlus'ın önerileri:

• Lifli beslenin: Sebze, meyve, baklagiller ve tam tahıllı ürünlerle günlük lif alımınızı artırın.
• Bol sıvı için: Yeterli sıvı, dışkının yumuşak kalmasına yardımcı olur.
• Ilık oturma banyosu: Dışkılamadan sonra ılık ve sığ bir suya oturmak ağrıyı hafifletebilir. MedlinePlus, günde 2–3 kez ve her seferinde 10–15 dakika ılık su banyosu önerir.
• Dışkılama isteğini bastırmayın: Tuvalet ihtiyacını ertelemek dışkının sertleşmesine yol açar.
• Ikınmayın: Tuvalette uzun süre oturmaktan ve zorlanmaktan kaçının.
• Bölgeyi temiz ve kuru tutun: Sert tuvalet kâğıdı yerine nazik temizlik tercih edin.
• Ağrı için: Ağrı kesici kullanmanız gerekiyorsa hangisinin size uygun olduğunu eczacınıza veya hekiminize sorun.

NHS, bu önlemlere rağmen şikâyetler bir hafta içinde düzelmez ya da kötüleşirse hekime başvurulmasını önerir.

Tıbbi tedavi seçenekleri

Evde bakımla iyileşmeyen fissürlerde hekim şu seçenekleri değerlendirebilir. Hangi tedavinin uygun olduğuna muayene sonrası hekim karar verir.

• Dışkı yumuşatıcılar ve lif destekleri: Dışkının kolay çıkmasını sağlar.
• Lokal anestezik (uyuşturucu) kremler: Dışkılama sırasında ağrıyı azaltmaya yardımcı olabilir.
• Kas gevşetici kremler: MedlinePlus ve Cleveland Clinic'e göre nitrat veya kalsiyum kanal blokeri içeren reçeteli kremler makat kasını gevşeterek bölgedeki kan akışını artırır ve iyileşmeyi destekler. NHS, bu kremlerin birkaç hafta süreyle kullanılabileceğini belirtir. Bu kremler reçeteyle ve hekim önerisiyle kullanılır.
• Botulinum toksini enjeksiyonu: Makat kasına yapılan enjeksiyon kası geçici olarak gevşetir ve yırtığın iyileşmesine fırsat tanır.
• Ameliyat: Diğer yöntemlerle iyileşmeyen kronik fissürlerde, makat kasının küçük bir bölümünün kesilerek gevşetildiği bir işlem (lateral internal sfinkterotomi) uygulanabilir. NHS, bu işlemin genel anestezi altında yapıldığını belirtir. Her ameliyatta olduğu gibi bu işlemin de riskleri vardır; bunları cerrahınızla ayrıntılı konuşmanız önemlidir.

Kronik fissürlerde tedavinin etkisinin görülmesi ve yırtığın kapanması zaman alabilir; bu süreçte evde bakım önlemlerini sürdürmek önemlidir. MedlinePlus, fissürlerin çoğu zaman sorunsuz iyileştiğini, ancak daha önce fissür geçirmiş kişilerde tekrarlamanın sık olduğunu belirtir. İşlemle ilgili doktorları anal fissür ve fistül ameliyatı sayfamızda görebilirsiniz.

Anal fissürden korunma

• Kabızlığı önlemek için lifli beslenmeyi ve yeterli sıvı alımını alışkanlık hâline getirin.
• Tuvalet ihtiyacını ertelemeyin ve tuvalette ıkınmaktan kaçının.
• Uzun süren ishal veya kabızlık yaşıyorsanız nedenini araştırmak için hekime başvurun.
• Bebeklerde ve çocuklarda sert dışkı fark ederseniz beslenme konusunda çocuk doktorunuza danışın.

Anal fissür için hangi doktora gidilir?

İlk başvuru için aile hekiminiz uygundur. Tedaviye yanıt vermeyen, tekrarlayan veya kronikleşen fissürlerde genel cerrahi uzmanına yönlendirilirsiniz. Altta iltihabi bağırsak hastalığından şüpheleniliyorsa gastroenteroloji uzmanı da değerlendirmeye katılır. Anal fissürle ilgilenen doktorlar için anal fissür konu sayfamıza bakabilirsiniz.