Endoskopi (gastroskopi) nedir, nasıl yapılır?

Endoskopi nedir?

"Endoskopi" sözcüğü, vücudun içinin ışıklı ve kameralı bir aletle görüntülenmesini anlatan genel bir terimdir. Kolonoskopi, bronkoskopi ve sistoskopi de birer endoskopi türüdür. Bu yazıda ele alınan üst gastrointestinal (sindirim sistemi) endoskopi, tıp dilinde özofagogastroduodenoskopi (kısaca EGD) olarak da adlandırılır.

NIDDK'nin tanımına göre bu işlemde hekim, ucunda kamera bulunan esnek bir tüp olan endoskopla üst sindirim kanalının iç yüzeyini görür. Endoskop yemek borusundan geçirilerek mideye ve onikiparmak bağırsağına kadar ilerletilir; görüntü bir ekrana aktarılır. Endoskopun içindeki ince kanallardan küçük aletler geçirilerek doku örneği alınabilir veya bazı tedaviler yapılabilir. Bazı merkezlerde endoskop ağız yerine burundan da girilebilir.

Endoskopi hangi durumlarda yapılır?

NHS ve NIDDK kaynaklarına göre endoskopinin üç temel amacı vardır: tanı koymak, tedavi uygulamak ve bazı durumlarda taramak.

Tanı amaçlı

• Geçmeyen hazımsızlık, mide yanması veya reflü yakınmaları
• Yutma güçlüğü ya da yutarken ağrı
• Üst karın ağrısı, tekrarlayan bulantı ve kusma
• Kanlı kusma veya dışkının siyah, katran gibi olması
• Nedeni açıklanamayan demir eksikliği kansızlığı veya kilo kaybı
• Reflü hastalığı, gastrit, ülser, çölyak hastalığı ve Barrett özofagusu gibi durumların tanısı ve izlemi

Endoskopi sırasında mideden alınan biyopsiyle Helicobacter pylori adlı bakterinin varlığı da araştırılabilir.

Tedavi amaçlı

NIDDK ve NHS, endoskopinin tedavi amacıyla da kullanıldığını belirtir. Örneğin:

• Kanayan bir ülserin durdurulması,
• Polip veya küçük doku büyümelerinin çıkarılması,
• Daralmış bir yemek borusunun genişletilmesi,
• Yutulan yabancı cisimlerin çıkarılması.

Tarama ve izlem

Barrett özofagusu gibi kanser riskini artırabilen durumlarda belirli aralıklarla kontrol endoskopisi yapılabilir. NHS, gastroskopinin mide ve yemek borusu kanserlerinin araştırılmasında da kullanıldığını belirtir.

Endoskopiye hazırlık

Endoskopiden önce midenin boş olması gerekir; aksi hâlde mide içi iyi görülemez ve işlem sırasında kusma riski artar. NHS, işlemden en az 6 saat önce yemeyi bırakmayı önerirken NIDDK 8 saate kadar açlık istenebileceğini belirtir. Size verilen talimat, merkezin uygulamasına ve işlem saatine göre değişebilir; o talimata uymanız gerekir. Bazı merkezler işlemden kısa bir süre öncesine kadar birkaç yudum suya izin verebilir.

Hazırlık sırasında dikkat edilecek diğer noktalar:

• İlaçlar: Kullandığınız tüm ilaçları ve takviyeleri listeleyerek hekiminize gösterin. Kan sulandırıcılar, diyabet ilaçları ve mide asidini azaltan ilaçlar için önceden düzenleme gerekebilir. Hiçbir ilacı kendi kararınızla bırakmayın.
• Sağlık durumunuz: Gebelik, kalp ve akciğer hastalıkları, ilaç alerjileri veya daha önce anesteziyle ilgili yaşanmış sorunlar varsa bildirin.
• Refakatçi: Sedasyon uygulanacaksa sizi eve götürecek bir yakınınızın gelmesi gerekir.
• Diş protezi ve gözlük: İşlemden önce çıkarmanız istenebilir.

İşlem nasıl yapılır?

NHS'ye göre endoskopinin kendisi 15 ila 45 dakika arasında sürer; NIDDK ise işlemin çoğunlukla 10–20 dakika sürdüğünü belirtir. Süre, yalnızca inceleme mi yapıldığına yoksa biyopsi ve tedavi uygulandığına göre değişir. Hazırlık ve dinlenme süreleriyle birlikte merkezde birkaç saat geçirebilirsiniz.

Uyuşturma ve sedasyon

İşlemi daha rahat geçirmeniz için iki yöntemden biri ya da ikisi birlikte kullanılabilir:

• Boğaza uyuşturucu sprey: Boğazın arka kısmı uyuşturulur; öğürme refleksi azalır. Bu yöntemde tamamen uyanık kalırsınız ve işlemden sonra kısa süre içinde evinize dönebilirsiniz.
• Sedasyon: Koldan açılan damar yolundan verilen ilaçlarla gevşer ve uykulu bir hâle geçersiniz. İşlemi çoğu zaman hatırlamazsınız.

İşlemin aşamaları

Genellikle sol yanınıza uzanırsınız. Dişlerinizi ve endoskopu korumak için ağzınıza küçük bir ağızlık yerleştirilir. Hekim endoskopu ağızdan nazikçe yutağa, oradan yemek borusuna ve mideye ilerletir. Midenin kıvrımlarının açılması ve iyi görülebilmesi için içeri hava verilir; bu yüzden şişkinlik ve geğirme isteği hissedebilirsiniz. Endoskop nefes yolunuzu kapatmaz, işlem boyunca normal şekilde nefes almaya devam edersiniz. Biyopsi alınırken ağrı hissedilmez.

Endoskopi sonrası

İşlem bittikten sonra, özellikle sedasyon aldıysanız, ilaçların etkisi geçene kadar bir süre gözlem altında kalırsınız. NIDDK bu sürenin yaklaşık bir saat olduğunu belirtir.

İşlemden sonra şunlar sık görülür ve genellikle kısa sürede geçer:

• Boğazda hafif ağrı veya tahriş,
• Verilen hava nedeniyle şişkinlik, gaz ve hafif bulantı,
• Hafif karın rahatsızlığı.

Boğazınız uyuşturulduysa uyuşukluk geçene kadar (genellikle bir saat kadar) yiyip içmemeniz istenir; aksi hâlde yutarken lokma ya da sıvı soluk borusuna kaçabilir. Sedasyon aldıysanız NHS, sonraki 24 saat boyunca araç kullanmamanızı, makine çalıştırmamanızı, alkol almamanızı ve önemli belgeler imzalamamanızı önerir; bu süre içinde yanınızda bir yetişkinin bulunması da tavsiye edilir.

Sonuçlar

Hekim genel bulguları çoğu zaman işlemden hemen sonra sizinle paylaşabilir. Biyopsi alındıysa patoloji sonucu birkaç gün ile birkaç hafta içinde çıkar. NHS, kanserden şüphelenilen durumlarda sonuçların daha hızlı çıkarılmasının hedeflendiğini belirtir.

Endoskopinin riskleri

Endoskopi genel olarak düşük riskli bir işlemdir. NHS ve NIDDK, komplikasyonların seyrek olduğunu belirtir. Olası riskler şunlardır:

• Sedasyon ilaçlarına bağlı tepkiler (örneğin solunumun yavaşlaması veya tansiyonun düşmesi),
• Özellikle biyopsi veya tedavi uygulandığında kanama,
• Çok seyrek olarak yemek borusu, mide veya onikiparmak bağırsağı duvarında delinme,
• Enfeksiyon.

Ciddi komplikasyonlar nadiren cerrahi müdahale gerektirebilir. İşlem öncesinde hekiminiz sizin için geçerli olan riskleri ve işlemin beklenen yararlarını açıklayacak, onamınızı alacaktır.

Endoskopi kaygısıyla başa çıkmak

Endoskopi öncesinde kaygı duymak çok yaygındır. Özellikle öğürme refleksi güçlü olan ya da daha önce rahatsız edici bir deneyim yaşamış kişiler işlemden çekinebilir. Kaygıyı azaltmaya yardımcı olabilecek bazı öneriler şunlardır:

• Sorularınızı önceden sorun. İşlemin neden yapıldığını, ne kadar süreceğini ve hangi uyuşturma yönteminin kullanılacağını bilmek belirsizlik hissini azaltır.
• Seçenekleri konuşun. Yalnızca boğaz spreyiyle mi, yoksa sedasyonla mı yapılacağını hekiminizle konuşabilirsiniz. Sağlık durumunuz uygunsa sedasyon işlemi daha rahat geçirmenizi sağlayabilir.
• Nefesinize odaklanın. İşlem sırasında burnunuzdan yavaş ve düzenli nefes almak öğürme hissini hafifletebilir. Endoskop soluk yolunu kapatmadığı için nefes alabileceğinizi bilmek de rahatlatıcıdır.
• Ekibe haber verin. Kendinizi kötü hissederseniz el işaretiyle ekibe bildirebileceğiniz bir yöntemi önceden konuşabilirsiniz.
• Güvendiğiniz bir yakınınızı yanınıza alın. Bekleme sürecinde ve eve dönüşte destek olur; sedasyon alacaksanız zaten gereklidir.

Kaygınız çok yoğunsa ya da daha önce yapılan bir işlemi yarıda bırakmak zorunda kaldıysanız bunu randevu öncesinde belirtmeniz, ekibin size uygun planı yapmasına yardımcı olur.