Ülseratif kolit nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Ülseratif kolit nedir?

NIDDK ülseratif koliti, bağışıklık sisteminin olağan dışı tepkileri sonucunda kalın bağırsağın iç yüzeyinde iltihap ve yaraların geliştiği uzun süreli (kronik) bir hastalık olarak tanımlar. NHS de kalın bağırsak ve rektumun bazı bölümlerinin iltihaplandığını belirtir.

Ülseratif kolitin bazı ayırt edici özellikleri şunlardır:

• Yalnızca kalın bağırsak ve rektumu etkiler.
• İltihap genellikle rektumdan başlar ve kalın bağırsak boyunca kesintisiz biçimde yukarı doğru yayılabilir.
• Bağırsak duvarının yalnızca iç yüzeyini tutar.

Bu özellikler onu, sindirim kanalının herhangi bir yerini ve bağırsak duvarının derin katmanlarını etkileyebilen Crohn hastalığından ayırır. Bkz. Crohn hastalığı nedir?

Hastalığın şiddeti kişiden kişiye değişir. NHS'e göre bazı kişilerde yalnızca rektum etkilenirken, bazılarında kalın bağırsağın büyük bölümü ya da tamamı iltihaplıdır. Belirtilerin şiddeti ve atakların sıklığı da kişiye göre farklıdır.

Kimlerde görülür?

NHS ülseratif kolitin herkeste görülebileceğini belirtir. NIDDK'ye göre hastalık en sık 15–30 yaşları arasında ortaya çıkar. Risk artıran durumlar şunlardır:

• Ailede iltihabi bağırsak hastalığı öyküsü (NHS ve NIDDK)
• NHS'e göre geçmişte sigara içmiş olmak

Ülseratif kolit belirtileri

NHS'in sıraladığı başlıca belirtiler şunlardır:

• Tekrarlayan ishal; dışkıda kan, sümük (mukus) veya irin bulunabilir
• Karnın alt kısmında ağrı
• Sık ve ani tuvalet ihtiyacı (sıkışma hissi)
• Makattan kanama
• Yorgunluk ve kilo kaybı
• Bazı kişilerde kabızlık

Ataklar (alevlenmeler)

NHS'e göre belirtilerin arttığı ataklar birkaç günden birkaç aya kadar sürebilir. Atakları tetikleyebilecek durumlar arasında stres, enfeksiyonlar, ilaçlardaki değişiklikler, steroid olmayan iltihap giderici ağrı kesiciler ve bazı yiyecekler sayılır. Ataklar sırasında bağırsak dışı belirtiler de görülebilir:

• Eklemlerde ağrı ve şişlik
• Ateş
• Ciltte kızarık, ağrılı alanlar
• Gözlerde kızarıklık ve tahriş
• Ağızda aftlar. Bkz. Ağızda aft neden çıkar?

NIDDK de iltihabın eklemleri, cildi, gözleri ve karaciğeri etkileyebildiğini ve kan pıhtısı oluşma riskini artırabildiğini belirtir.

Ülseratif kolit neden olur?

Ülseratif kolitin nedeni tam olarak bilinmemektedir. NHS'e göre bağışıklık sistemi vücudun sağlıklı dokularına saldırır ve bu durum kalın bağırsakta iltihaba yol açar. Aile öyküsünün risk etkeni olması, genetik yatkınlığın da rol oynadığını düşündürür.

Ülseratif kolit bulaşıcı değildir. Stres ve bazı yiyecekler hastalığa neden olmaz, ancak NHS'e göre bazı kişilerde atakları tetikleyebilir.

Ülseratif kolit nasıl teşhis edilir?

NHS'e göre tanı genellikle sindirim sistemi hastalıkları uzmanı (gastroenterolog) tarafından şu testlerle konur:

• Kan testleri: Kansızlık ve iltihap belirtileri araştırılır.
• Dışkı testleri: Bağırsakta iltihap olup olmadığı değerlendirilir ve ishale yol açabilecek enfeksiyonlar dışlanır.
• Kolonoskopi: Kalın bağırsak ve rektum kamerayla incelenir; iltihabın yaygınlığı ve şiddeti görülür. Bkz. Kolonoskopi nedir?
• Biyopsi: Bağırsaktan alınan küçük doku örnekleri mikroskop altında incelenir.
• Görüntüleme: Gerektiğinde bağırsağın durumunu değerlendirmek için kullanılır.

Ülseratif kolit nasıl tedavi edilir?

NIDDK'ye göre tedavinin amacı kalın bağırsaktaki iltihabı azaltmak, belirtilerin sakinleştiği dönemi (remisyon) sağlamak ve bu dönemi sürdürmektir. Tedavi, hastalığın yaygınlığına ve şiddetine göre hekim tarafından planlanır. NIDDK, kalın bağırsak ve rektumu çıkarılmadıkça çoğu kişinin uzun süreli ilaç kullanması gerektiğini belirtir.

İlaçlar

NHS'in saydığı ilaç grupları şunlardır:

• Aminosalisilatlar: Bağırsaktaki iltihabı azaltan, sık kullanılan ilaçlardır. NIDDK'ye göre hafif ve orta şiddetteki hastalıkta ve sakin dönemin sürdürülmesinde kullanılır.
• Kortikosteroidler (steroidler): Orta ve ağır ataklarda iltihabı hızla azaltmak için kullanılır. NIDDK, bu ilaçların uzun süreli kullanım için önerilmediğini belirtir.
• Bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar (immünosüpresanlar): Orta ve ağır hastalıkta ve sakin dönemin korunmasında kullanılabilir.
• Biyolojik ilaçlar: İltihap sürecinin belirli basamaklarını hedefleyen, orta ve ağır hastalıkta kullanılan ilaçlardır.
• Küçük moleküllü ilaçlar: NIDDK'ye göre diğer tedavilere yanıt vermeyen kişilerde bir seçenek olabilir.
• Belirtileri hafifleten ilaçlar: NHS kramp giderici ilaçları, gerektiğinde kabızlık için ilaçları ve beslenme desteklerini de sayar.

Her ilacın yan etkileri ve izlem gereksinimleri farklıdır. Belirtiler geçse bile ilaçlarınızı hekiminize danışmadan bırakmayın.

Hastanede tedavi

NIDDK'ye göre ağır ataklarda tedavi hastanede sürdürülür. Hastanede yatan kişilere gerektiğinde antibiyotikler, kan nakli ve damar yoluyla sıvı ve elektrolit (vücut tuzları) desteği verilebilir. Ağır atak sırasında sık kanlı dışkılama, ateş ve hızlı kalp atışı gibi belirtiler yakından izlenir.

Cerrahi

NHS'e göre ilaçlara yanıt vermeyen ağır ülseratif kolitte kalın bağırsağın çıkarıldığı ameliyat (kolektomi) gündeme gelebilir. Ameliyattan sonra dışkının karın duvarındaki bir açıklıktan bir torbaya alınması (ileostomi) ya da ince bağırsağın son kısmından bir iç kese oluşturularak anüse bağlanması (ileoanal poş) seçenekleri vardır. NIDDK'ye göre iç kese (ileoanal rezervuar) ameliyatı çoğunlukla iki ya da üç aşamada yapılır; her iki yöntem de kapalı (laparoskopik) ya da açık ameliyatla uygulanabilir. Hangi yöntemin uygun olduğu hekim ve kişi tarafından birlikte değerlendirilir.

Olası komplikasyonlar

NHS ve NIDDK'nin sıraladığı komplikasyonlar şunlardır:

• Yetersiz beslenme ve kansızlık: Kanama ve iştahsızlık nedeniyle gelişebilir. Bkz. Demir eksikliği anemisi belirtileri
• Kemik erimesi (osteoporoz): NHS bu riski özellikle uzun süre steroid kullanımıyla ilişkilendirir. Bkz. Osteoporoz nedir?
• Depresyon ve ruhsal zorlanma
• Ani ve ağır komplikasyonlar: NIDDK; çok sık kanlı dışkılamayla seyreden ağır kolit atağını, bağırsak delinmesini, yoğun makat kanamasını ve kalın bağırsağın aşırı genişleyip işlevini yitirdiği toksik megakolonu sayar.
• Kalın bağırsak kanseri riskinde artış: NIDDK'ye göre risk, hastalık kalın bağırsağın daha geniş bir bölümünü tuttuğunda ve daha uzun süredir var olduğunda artar.

Kanser taraması

NIDDK'ye göre hekimler genellikle tanıdan sekiz yıl sonra başlayarak bir ile üç yılda bir tarama kolonoskopisi önerir. Size uygun takip aralığını gastroenteroloji uzmanınız belirler. Bkz. Kalın bağırsak kanseri belirtileri ve tarama

Ülseratif kolit ile yaşam

Ülseratif kolit uzun süreli bir hastalıktır, ancak düzenli tedavi ve izlemle pek çok kişi günlük yaşamını sürdürebilir. NHS'in atak tetikleyicileri konusundaki bilgileri göz önüne alındığında şunlar faydalı olabilir:

• Belirtilerinizi ve atakları tetiklediğini düşündüğünüz durumları not edin; kontrollerde hekiminizle paylaşın.
• Ağrı kesici kullanmadan önce hekiminize veya eczacınıza ülseratif kolitiniz olduğunu söyleyin; steroid olmayan iltihap giderici ağrı kesiciler atakları tetikleyebilir.
• Stresle başa çıkma yollarını araştırın ve gerekirse destek isteyin.
• Beslenmenizde ağır kısıtlamalar yapmadan önce hekiminize ya da diyetisyene danışın. NIDDK, ülseratif koliti başlatan ya da kötüleştiren belirli yiyeceklerin araştırmalarda saptanmadığını, ancak kişiden kişiye farklılık olabileceği için bir besin günlüğü tutmanın yakınmaları artıran yiyecekleri fark etmeye yardımcı olabileceğini belirtir.
• NIDDK'ye göre hastalık iştahı azaltıp besin alımını düşürebilir; bu durum çocuklarda büyüme ve gelişme açısından ayrıca önem taşır.