Menopoz danışmanlığı: görüşmede neler konuşulur?

Menopoz danışmanlığı nedir?

MedlinePlus menopozu, adet kanamasının kalıcı olarak sona ermesi ve 12 ay boyunca hiç adet görülmemesi olarak tanımlar. Menopozdan önceki ve hormon düzeylerinin dalgalandığı geçiş dönemine perimenopoz denir. NHS'e göre bu dönemde adetler değişir ve sonunda hormon düzeylerinin düşmesiyle tamamen kesilir; bu değişim genellikle 45–55 yaşları arasında yaşanır ancak daha erken de başlayabilir.

Menopoz bir hastalık değil, yaşamın doğal bir evresidir. Ancak bu dönemde ortaya çıkan belirtiler günlük yaşamı belirgin şekilde etkileyebilir ve hormon değişiklikleri uzun vadede bazı sağlık risklerini artırabilir. Menopoz danışmanlığı, bu belirtilerin ve risklerin bir hekimle sistemli biçimde ele alındığı, soruların yanıtlandığı ve kişiye uygun seçeneklerin birlikte belirlendiği görüşmedir.

Menopozun belirtileri ve dönemleri hakkında ayrıntılı bilgi için Menopoz belirtileri yazımıza bakabilirsiniz.

Kimler başvurabilir?

• Adetleri düzensizleşmeye başlayan ve menopoza geçiş belirtileri yaşayan kadınlar
• Sıcak basması, gece terlemesi, uyku sorunları ya da ruh hâli değişiklikleri günlük yaşamını etkileyen kadınlar
• Menopoz sonrası dönemde kemik, kalp ve genel sağlığını değerlendirmek isteyen kadınlar
• Erken yaşta menopoza giren ya da ameliyatla yumurtalıkları alınan kadınlar
• Hormon tedavisi kullanan ve tedavisinin gözden geçirilmesi gereken kadınlar

NHS, menopoz belirtisi olduğunu düşünen herkesin erken dönemde bir sağlık profesyoneline danışmasını önerir.

Görüşmede neler konuşulur?

Belirtiler

NHS'e göre menopoz ve perimenopozda şu belirtiler görülebilir:

• Adet düzeninde değişiklikler
• Sıcak basması ve gece terlemesi
• Uyku sorunları
• Özellikle karın ve üst gövdede kilo artışı
• Vajina kuruluğu ve tahrişi, cinsel ilişkide rahatsızlık
• İdrar yolu enfeksiyonlarında artış
• Çarpıntı
• Saç incelmesi ve cilt değişiklikleri
• Ruh hâli dalgalanmaları, çökkünlük ya da depresyon
• Bellek ve dikkat sorunları

NHS'e göre belirtiler genellikle 7–9 yıl, bazen daha uzun sürer ve zamanla değişebilir; örneğin sıcak basmaları azalırken ruh hâliyle ilgili yakınmalar öne çıkabilir. Menopoz dönemindeki ruhsal değişiklikler için Menopozda ruh hali yazımıza bakabilirsiniz.

Tanı

Menopoz tanısı çoğu zaman yaş ve belirtilere dayanarak konur. Hekim adet düzeninizi, belirtilerinizi ve sağlık geçmişinizi sorar. Gerekli görülen durumlarda, örneğin daha genç yaşta menopoz belirtileri olan kadınlarda ya da başka bir neden düşünüldüğünde, kan testleri istenebilir. Çarpıntı, yorgunluk ya da ruh hâli değişiklikleri gibi bazı yakınmaların tiroid hastalıkları gibi başka nedenleri de olabileceğinden, hekim bu olasılıkları da göz önünde bulundurur. Görüşmede tansiyon ve kilo ölçümü gibi temel değerlendirmeler de yapılabilir.

Uzun vadeli sağlık

MedlinePlus'a göre menopozdan sonra östrojen düzeyinin düşmesi kemik kaybını hızlandırır ve bu durum kemiklerin kırılgan hâle geldiği osteoporoza ilerleyebilir. Ayrıca kolesterol yükselmesiyle kalp hastalığı ve inme riski artabilir. Danışmanlık görüşmesinde bu riskler gözden geçirilir ve gerekirse kemik yoğunluğu ölçümü, kolesterol testi gibi tetkikler planlanır. Ayrıntı için Osteoporoz nedir? ve Kemik dansitometrisi (DEXA) yazılarımıza bakabilirsiniz.

Gebelikten korunma

NHS'e göre perimenopoz döneminde gebelik hâlâ mümkündür; son adetten sonra yaşa bağlı olarak 1–2 yıl daha gebelikten korunmak gerekir. NHS ayrıca kombine doğum kontrol haplarının 50 yaş ve üzerindeki kadınlarda önerilmediğini belirtir. Bu dönemde uygun yöntemi hekiminizle konuşmanız önemlidir.

Taramalar

Danışmanlık görüşmesi, yaşınıza uygun meme kanseri ve rahim ağzı kanseri taramalarınızın güncel olup olmadığını gözden geçirmek için de iyi bir fırsattır; bkz. Mamografi nedir? ve Smear testi nedir?

Tedavi seçenekleri

Hormon replasman tedavisi

NHS'e göre menopoz belirtilerinin temel tedavisi hormon replasman tedavisidir (HRT). Östrojen; tablet, bant, sprey ya da jel olarak kullanılabilir. Rahmi olan kadınlarda rahmi korumak için östrojene ek olarak progestojen adlı bir hormon da verilir; bu, tablet, birleşik bant ya da hormonlu spiral şeklinde olabilir.

MedlinePlus'a göre her ilaç gibi menopoz hormon tedavisinin de yararları ve riskleri vardır ve hekimler genellikle etkili olan en düşük miktarın gereken en kısa süre kullanılmasını önerir. Hormon tedavisinin sizin için uygun olup olmadığı; yaşınız, menopozdan bu yana geçen süre, kişisel ve ailesel sağlık geçmişiniz göz önüne alınarak değerlendirilir. Tedavi başlandıktan sonra düzenli aralıklarla yeniden gözden geçirilmesi gerekir.

Vajinal tedaviler

NHS'e göre vajina kuruluğu için eczanede bulunan nemlendiriciler ve su bazlı kayganlaştırıcılar kullanılabilir; hekim gerekirse vajinaya uygulanan hormon tedavileri önerebilir.

Hormon dışı seçenekler

NHS'e göre hormon tedavisi uygun değilse ya da yeterince etkili olmazsa şu seçenekler değerlendirilebilir:

• Ruh hâli ve kaygı yakınmaları için bazı antidepresan ilaçlar
• Sıcak basması, gece terlemesi, çökkünlük ve kaygı için bilişsel davranışçı terapi (BDT); bkz. Bilişsel davranışçı terapi nedir?
• Bazı diğer hormon dışı ilaçlar

MedlinePlus da antidepresanlar, nöbet ilaçları ve tansiyon ilaçları gibi hormon dışı seçeneklerden söz eder. Cinsel isteksizlik için NHS, testosteron tedavisinin uzman değerlendirmesiyle düşünülebileceğini belirtir.

Bitkisel ürünler

NHS, kırmızı yonca gibi bitkisel ürünlerin ne kadar etkili ve güvenli olduğuna dair çok az kanıt bulunduğunu ve başka ilaçlarla ciddi etkileşimlere yol açabileceklerini belirtir. Bitkisel ürün kullanmadan önce hekiminize danışın.

Yaşam tarzı önerileri

NHS ve MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:

• Düzenli uyku: Uyku düzeni oluşturmak ve yeterince dinlenmek
• Dengeli beslenme: Süt, yoğurt ve yeşil yapraklı sebzeler gibi kalsiyumdan zengin besinler; bkz. Kalsiyum içeren besinler
• D vitamini: Güneş ışığından ya da hekimin önerdiği takviyelerden yararlanmak; bkz. D vitamini ve güneş ışığı
• Egzersiz: NHS, yürüyüş, koşu ve dans gibi vücut ağırlığını taşıyan egzersizleri ve kuvvet egzersizlerini önerir; bkz. Kuvvet antrenmanının faydaları
• Sıcak basması için: İnce, katmanlı giyinmek, yatak odasını serin tutmak; baharatlı yiyecekler, kafein ve alkol gibi tetikleyicilerden kaçınmak
• Sigara ve alkol: Sigarayı bırakmak, alkolü sınırlamak
• Destek: NHS, aynı süreçten geçen aile bireyleri, arkadaşlar ya da iş arkadaşlarıyla konuşmanın yardımcı olabileceğini belirtir

Görüşmeye nasıl hazırlanılır?

Görüşmeyi verimli kılmak için şunları önceden hazırlamanız yararlı olur:

• Son birkaç ayın adet tarihleri ve kanamanın özellikleri
• Yaşadığınız belirtiler, ne sıklıkla olduğu ve günlük yaşamınızı nasıl etkilediği
• Kullandığınız tüm ilaçlar, vitaminler ve bitkisel ürünler
• Kişisel ve ailesel sağlık geçmişiniz; özellikle meme kanseri, pıhtı, kalp hastalığı ve kemik erimesi öyküsü
• Son tarama sonuçlarınız (mamografi, smear, kemik yoğunluğu)
• Sormak istediğiniz sorular; örneğin "Hormon tedavisi benim için uygun mu?", "Ne kadar süre kullanmam gerekir?", "Kemik sağlığım için ne yapmalıyım?", "Hâlâ korunmam gerekiyor mu?"